27 shlokas
- 1
लोमश उवाच
इल्वलस्तान्विदित्वा तु महर्षिसहितान्नृपान्
उपस्थितान्सहामात्यो विषयान्ते ऽभ्यपूजयत्
lomaśa uvāca
ilvalastānviditvā tu maharṣisahitānnṛpān
upasthitānsahāmātyo viṣayānte 'bhyapūjayat
- 2
तेषां ततो ऽसुरश्रेष्ठ आतिथ्यम् अकरोत्तदा
स संस्कृतेन कौरव्य भ्रात्रा वातापिना किल
teṣāṃ tato 'suraśreṣṭha ātithyam akarottadā
sa saṃskṛtena kauravya bhrātrā vātāpinā kila
- 3
ततो राजर्षयः सर्वे विषण्णा गतचेतसः
वातापिं संस्कृतं दृष्ट्वा मेषभूतं महासुरम्
tato rājarṣayaḥ sarve viṣaṇṇā gatacetasaḥ
vātāpiṃ saṃskṛtaṃ dṛṣṭvā meṣabhūtaṃ mahāsuram
- 4
अथाब्रवीद् अगस्त्यस्तान्राजर्षीन् ऋषिसत्तमः
विषादो वो न कर्तव्यो ऽहं भोक्ष्ये महासुरम्
athābravīd agastyastānrājarṣīn ṛṣisattamaḥ
viṣādo vo na kartavyo 'haṃ bhokṣye mahāsuram
- 5
धुर्यासनम् अथासाद्य निषसाद महामुनिः
तं पर्यवेषद्दैत्येन्द्र इल्वलः प्रहसन्न् इव
dhuryāsanam athāsādya niṣasāda mahāmuniḥ
taṃ paryaveṣaddaityendra ilvalaḥ prahasann iva
- 6
अगस्त्य एव कृत्स्नं तु वातापिं बुभुजे ततः
भुक्तवत्यसुर आह्वानम् अकरोत्तस्य इल्वलः
agastya eva kṛtsnaṃ tu vātāpiṃ bubhuje tataḥ
bhuktavatyasura āhvānam akarottasya ilvalaḥ
- 7
ततो वायुः प्रादुरभूद् अगस्त्यस्य महात्मनः
इल्वलश्च विषण्णो ऽभूद्दृष्ट्वा जीर्णं महासुरम्
tato vāyuḥ prādurabhūd agastyasya mahātmanaḥ
ilvalaśca viṣaṇṇo 'bhūddṛṣṭvā jīrṇaṃ mahāsuram
- 8
प्राञ्जलिश्च सहामात्यैर् इदं वचनम् अब्रवीत्
किमर्थम् उपयाताः स्थ ब्रूत किं करवाणि वः
prāñjaliśca sahāmātyair idaṃ vacanam abravīt
kimartham upayātāḥ stha brūta kiṃ karavāṇi vaḥ
- 9
प्रत्युवाच ततो ऽगस्त्यः प्रहसन्न् इल्वलं तदा
ईशं ह्यसुर विद्मस्त्वां वयं सर्वे धनेश्वरम्
pratyuvāca tato 'gastyaḥ prahasann ilvalaṃ tadā
īśaṃ hyasura vidmastvāṃ vayaṃ sarve dhaneśvaram
- 10
इमे च नातिधनिनो धनार्थश्च महान्मम
यथाशक्त्य् अविहिंस्यान्यान्संविभागं प्रयच्छ नः
ime ca nātidhanino dhanārthaśca mahānmama
yathāśakty avihiṃsyānyānsaṃvibhāgaṃ prayaccha naḥ
- 11
ततो ऽभिवाद्य तम् ऋषिम् इल्वलो वाक्यम् अब्रवीत्
दित्सितं यदि वेत्सि त्वं ततो दास्यामि ते वसु
tato 'bhivādya tam ṛṣim ilvalo vākyam abravīt
ditsitaṃ yadi vetsi tvaṃ tato dāsyāmi te vasu
- 12
अगस्त्य उवाच
गवां दश सहस्राणि राज्ञाम् एकैकशो ऽसुर
तावद् एव सुवर्णस्य दित्सितं ते महासुर
agastya uvāca
gavāṃ daśa sahasrāṇi rājñām ekaikaśo 'sura
tāvad eva suvarṇasya ditsitaṃ te mahāsura
- 13
मह्यं ततो वै द्विगुणं रथश्चैव हिरण्मयः
मनोजवौ वाजिनौ च दित्सितं ते महासुर
जिज्ञास्यतां रथः सद्यो व्यक्तम् एष हिरण्मयः
mahyaṃ tato vai dviguṇaṃ rathaścaiva hiraṇmayaḥ
manojavau vājinau ca ditsitaṃ te mahāsura
jijñāsyatāṃ rathaḥ sadyo vyaktam eṣa hiraṇmayaḥ
- 14
लोमश उवाच
जिज्ञास्यमानः स रथः कौन्तेयासीद्धिरण्मयः
ततः प्रव्यथितो दैत्यो ददावभ्यधिकं वसु
lomaśa uvāca
jijñāsyamānaḥ sa rathaḥ kaunteyāsīddhiraṇmayaḥ
tataḥ pravyathito daityo dadāvabhyadhikaṃ vasu
- 15
विवाजश्च सुवाजश्च तस्मिन्युक्तौ रथे हयौ
ऊहतुस्तौ वसून्याशु तान्यगस्त्याश्रमं प्रति
सर्वान्राज्ञः सहागस्त्यान्निमेषाद् इव भारत
vivājaśca suvājaśca tasminyuktau rathe hayau
ūhatustau vasūnyāśu tānyagastyāśramaṃ prati
sarvānrājñaḥ sahāgastyānnimeṣād iva bhārata
- 16
अगस्त्येनाभ्यनुज्ञाता जग्मू राजर्षयस्तदा
कृतवांश्च मुनिः सर्वं लोपामुद्राचिकीर्षितम्
agastyenābhyanujñātā jagmū rājarṣayastadā
kṛtavāṃśca muniḥ sarvaṃ lopāmudrācikīrṣitam
- 17
लोपामुद्रोवाच
कृतवान् असि तत्सर्वं भगवन्मम काङ्क्षितम्
उत्पादय सकृन्मह्यम् अपत्यं वीर्यवत्तरम्
lopāmudrovāca
kṛtavān asi tatsarvaṃ bhagavanmama kāṅkṣitam
utpādaya sakṛnmahyam apatyaṃ vīryavattaram
- 18
अगस्त्य उवाच
तुष्टो ऽहम् अस्मि कल्याणि तव वृत्तेन शोभने
विचारणाम् अपत्ये तु तव वक्ष्यामि तां शृणु
agastya uvāca
tuṣṭo 'ham asmi kalyāṇi tava vṛttena śobhane
vicāraṇām apatye tu tava vakṣyāmi tāṃ śṛṇu
- 19
सहस्रं ते ऽस्तु पुत्राणां शतं वा दशसंमितम्
दश वा शततुल्याः स्युर् एको वापि सहस्रवत्
sahasraṃ te 'stu putrāṇāṃ śataṃ vā daśasaṃmitam
daśa vā śatatulyāḥ syur eko vāpi sahasravat
- 20
लोपामुद्रोवाच
सहस्रसंमितः पुत्र एको मे ऽस्तु तपोधन
एको हि बहुभिः श्रेयान्विद्वान्साधुर् असाधुभिः
lopāmudrovāca
sahasrasaṃmitaḥ putra eko me 'stu tapodhana
eko hi bahubhiḥ śreyānvidvānsādhur asādhubhiḥ
- 21
लोमश उवाच
स तथेति प्रतिज्ञाय तया समभवन्मुनिः
समये समशीलिन्या श्रद्धावाञ्श्रद्दधानया
lomaśa uvāca
sa tatheti pratijñāya tayā samabhavanmuniḥ
samaye samaśīlinyā śraddhāvāñśraddadhānayā
- 22
तत आधाय गर्भं तम् अगमद्वनम् एव सः
तस्मिन्वनगते गर्भो ववृधे सप्त शारदान्
tata ādhāya garbhaṃ tam agamadvanam eva saḥ
tasminvanagate garbho vavṛdhe sapta śāradān
- 23
सप्तमे ऽब्दे गते चापि प्राच्यवत्स महाकविः
ज्वलन्न् इव प्रभावेन दृढस्युर्नाम भारत
साङ्गोपनिषदान्वेदाञ्जपन्न् एव महायशाः
saptame 'bde gate cāpi prācyavatsa mahākaviḥ
jvalann iva prabhāvena dṛḍhasyurnāma bhārata
sāṅgopaniṣadānvedāñjapann eva mahāyaśāḥ
- 24
तस्य पुत्रो ऽभवद् ऋषेः स तेजस्वी महान् ऋषिः
स बाल एव तेजस्वी पितुस्तस्य निवेशने
इध्मानां भारम् आजह्रे इध्मवाहस्ततो ऽभवत्
tasya putro 'bhavad ṛṣeḥ sa tejasvī mahān ṛṣiḥ
sa bāla eva tejasvī pitustasya niveśane
idhmānāṃ bhāram ājahre idhmavāhastato 'bhavat
- 25
तथायुक्तं च तं दृष्ट्वा मुमुदे स मुनिस्तदा
लेभिरे पितरश्चास्य लोकान्राजन्यथेप्सितान्
tathāyuktaṃ ca taṃ dṛṣṭvā mumude sa munistadā
lebhire pitaraścāsya lokānrājanyathepsitān
- 26
अगस्त्यस्याश्रमः ख्यातः सर्वर्तुकुसुमान्वितः
प्राह्लादिर् एवं वातापिर् अगस्त्येन विनाशितः
agastyasyāśramaḥ khyātaḥ sarvartukusumānvitaḥ
prāhlādir evaṃ vātāpir agastyena vināśitaḥ
- 27
तस्यायम् आश्रमो राजन्रमणीयो गुणैर्युतः
एषा भागीरथी पुण्या यथेष्टम् अवगाह्यताम्
tasyāyam āśramo rājanramaṇīyo guṇairyutaḥ
eṣā bhāgīrathī puṇyā yatheṣṭam avagāhyatām

