82 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
भूय एव ब्राह्मणमहाभाग्यं वक्तुम् अर्हसीत्यब्रवीत्पाण्डवेयो मार्कण्डेयम्
vaiśaṃpāyana uvāca
bhūya eva brāhmaṇamahābhāgyaṃ vaktum arhasītyabravītpāṇḍaveyo mārkaṇḍeyam
- 2
अथाचष्ट मार्कण्डेयः
athācaṣṭa mārkaṇḍeyaḥ
- 3
अयोध्यायाम् इक्ष्वाकुकुलोत्पन्नः पार्थिवः परिक्षिन्नाम मृगयाम् अगमत्
ayodhyāyām ikṣvākukulotpannaḥ pārthivaḥ parikṣinnāma mṛgayām agamat
- 4
तम् एकाश्वेन मृगम् अनुसरन्तं मृगो दूरम् अपाहरत्
tam ekāśvena mṛgam anusarantaṃ mṛgo dūram apāharat
- 5
अथाध्वनि जातश्रमः क्षुत्तृष्णाभिभूतश्च कस्मिंश्चिद् उद्देशे नीलं वनषण्डम् अपश्यत्
तच्च विवेश
athādhvani jātaśramaḥ kṣuttṛṣṇābhibhūtaśca kasmiṃścid uddeśe nīlaṃ vanaṣaṇḍam apaśyat
tacca viveśa
- 6
ततस्तस्य वनषण्डस्य मध्ये ऽतीव रमणीयं सरो दृष्ट्वा साश्व एव व्यगाहत
tatastasya vanaṣaṇḍasya madhye 'tīva ramaṇīyaṃ saro dṛṣṭvā sāśva eva vyagāhata
- 7
अथाश्वस्तः स बिसमृणालम् अश्वस्याग्रे निक्षिप्य पुष्करिणीतीरे समाविशत्
athāśvastaḥ sa bisamṛṇālam aśvasyāgre nikṣipya puṣkariṇītīre samāviśat
- 8
ततः शयानो मधुरं गीतशब्दम् अशृणोत्
tataḥ śayāno madhuraṃ gītaśabdam aśṛṇot
- 9
स श्रुत्वाचिन्तयत्
नेह मनुष्यगतिं पश्यामि
कस्य खल्वयं गीतशब्द इति
sa śrutvācintayat
neha manuṣyagatiṃ paśyāmi
kasya khalvayaṃ gītaśabda iti
- 10
अथापश्यत्कन्यां परमरूपदर्शनीयां पुष्पाण्यवचिन्वतीं गायन्तीं च
athāpaśyatkanyāṃ paramarūpadarśanīyāṃ puṣpāṇyavacinvatīṃ gāyantīṃ ca
- 11
अथ सा राज्ञः समीपे पर्यक्रामत्
atha sā rājñaḥ samīpe paryakrāmat
- 12
ताम् अब्रवीद्राजा
कस्यासि सुभगे त्वम् इति
tām abravīdrājā
kasyāsi subhage tvam iti
- 13
सा प्रत्युवाच
कन्यास्मीति
sā pratyuvāca
kanyāsmīti
- 14
तां राजोवाच
अर्थी त्वयाहम् इति
tāṃ rājovāca
arthī tvayāham iti
- 15
अथोवाच कन्या
समयेनाहं शक्या त्वया लब्धुम्
नान्यथेति
athovāca kanyā
samayenāhaṃ śakyā tvayā labdhum
nānyatheti
- 16
तां राजा समयम् अपृच्छत्
tāṃ rājā samayam apṛcchat
- 17
ततः कन्येदम् उवाच
उदकं मे न दर्शयितव्यम् इति
tataḥ kanyedam uvāca
udakaṃ me na darśayitavyam iti
- 18
स राजा बाढम् इत्युक्त्वा तां समागम्य तया सहास्ते
sa rājā bāḍham ityuktvā tāṃ samāgamya tayā sahāste
- 19
तत्रैवासीने राजनि सेनान्वगच्छत्
पदेनानुपदं दृष्ट्वा राजानं परिवार्यातिष्ठत्
tatraivāsīne rājani senānvagacchat
padenānupadaṃ dṛṣṭvā rājānaṃ parivāryātiṣṭhat
- 20
पर्याश्वस्तश्च राजा तयैव सह शिबिकया प्रायाद् अविघाटितया
स्वनगरम् अनुप्राप्य रहसि तया सह रमन्न् आस्ते
नान्यत्किंचनापश्यत्
paryāśvastaśca rājā tayaiva saha śibikayā prāyād avighāṭitayā
svanagaram anuprāpya rahasi tayā saha ramann āste
nānyatkiṃcanāpaśyat
- 21
अथ प्रधानामात्यस्तस्याभ्याशचराः स्त्रियो ऽपृच्छत्
किम् अत्र प्रयोजनं वर्तत इति
atha pradhānāmātyastasyābhyāśacarāḥ striyo 'pṛcchat
kim atra prayojanaṃ vartata iti
- 22
अथाब्रुवंस्ताः स्त्रियः
अपूर्वम् इव पश्याम उदकं नात्र नीयतेति
athābruvaṃstāḥ striyaḥ
apūrvam iva paśyāma udakaṃ nātra nīyateti
- 23
अथामात्यो ऽनुदकं वनं कारयित्वोदारवृक्षं बहुमूलपुष्पफलं रहस्युपगम्य राजानम् अब्रवीत्
वनम् इदम् उदारम् अनुदकम्
साध्वत्र रम्यताम् इति
athāmātyo 'nudakaṃ vanaṃ kārayitvodāravṛkṣaṃ bahumūlapuṣpaphalaṃ rahasyupagamya rājānam abravīt
vanam idam udāram anudakam
sādhvatra ramyatām iti
- 24
स तस्य वचनात्तयैव सह देव्या तद्वनं प्राविशत्
स कदाचित्तस्मिन्वने रम्ये तयैव सह व्यवहरत्
अथ क्षुत्तृष्णार्दितः श्रान्तो ऽतिमात्रम् अतिमुक्तागारम् अपश्यत्
sa tasya vacanāttayaiva saha devyā tadvanaṃ prāviśat
sa kadācittasminvane ramye tayaiva saha vyavaharat
atha kṣuttṛṣṇārditaḥ śrānto 'timātram atimuktāgāram apaśyat
- 25
तत्प्रविश्य राजा सह प्रियया सुधातलसुकृतां विमलसलिलपूर्णां वापीम् अपश्यत्
tatpraviśya rājā saha priyayā sudhātalasukṛtāṃ vimalasalilapūrṇāṃ vāpīm apaśyat
- 26
दृष्ट्वैव च तां तस्या एव तीरे सहैव तया देव्या व्यतिष्ठत्
dṛṣṭvaiva ca tāṃ tasyā eva tīre sahaiva tayā devyā vyatiṣṭhat
- 27
अथ तां देवीं स राजाब्रवीत्
साध्ववतर वापीसलिलम् इति
atha tāṃ devīṃ sa rājābravīt
sādhvavatara vāpīsalilam iti
- 28
सा तद्वचः श्रुत्वावतीर्य वापीं न्यमज्जत्
न पुनर् उदमज्जत्
sā tadvacaḥ śrutvāvatīrya vāpīṃ nyamajjat
na punar udamajjat
- 29
तां मृगयमाणो राजा नापश्यत्
tāṃ mṛgayamāṇo rājā nāpaśyat
- 30
वापीम् अपि निःस्राव्य मण्डूकं श्वभ्रमुखे दृष्ट्वा क्रुद्ध आज्ञापयामास
सर्वमण्डूकवधः क्रियताम् इति
यो मयार्थी स मृतकैर्मण्डूकैर् उपायनैर्माम् उपतिष्ठेद् इति
vāpīm api niḥsrāvya maṇḍūkaṃ śvabhramukhe dṛṣṭvā kruddha ājñāpayāmāsa
sarvamaṇḍūkavadhaḥ kriyatām iti
yo mayārthī sa mṛtakairmaṇḍūkair upāyanairmām upatiṣṭhed iti

