31 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
ततः क्रुद्धो दशग्रीवः प्रिये पुत्रे निपातिते
निर्ययौ रथम् आस्थाय हेमरत्नविभूषितम्
mārkaṇḍeya uvāca
tataḥ kruddho daśagrīvaḥ priye putre nipātite
niryayau ratham āsthāya hemaratnavibhūṣitam
- 2
संवृतो राक्षसैर्घोरैर्विविधायुधपाणिभिः
अभिदुद्राव रामं स पोथयन्हरियूथपान्
saṃvṛto rākṣasairghorairvividhāyudhapāṇibhiḥ
abhidudrāva rāmaṃ sa pothayanhariyūthapān
- 3
तम् आद्रवन्तं संक्रुद्धं मैन्दनीलनलाङ्गदाः
हनूमाञ्जाम्बवांश्चैव ससैन्याः पर्यवारयन्
tam ādravantaṃ saṃkruddhaṃ maindanīlanalāṅgadāḥ
hanūmāñjāmbavāṃścaiva sasainyāḥ paryavārayan
- 4
ते दशग्रीवसैन्यं तद् ऋक्षवानरयूथपाः
द्रुमैर्विध्वंसयांचक्रुर्दशग्रीवस्य पश्यतः
te daśagrīvasainyaṃ tad ṛkṣavānarayūthapāḥ
drumairvidhvaṃsayāṃcakrurdaśagrīvasya paśyataḥ
- 5
ततः स्वसैन्यम् आलोक्य वध्यमानम् अरातिभिः
मायावी व्यदधान्मायां रावणो राक्षसेश्वरः
tataḥ svasainyam ālokya vadhyamānam arātibhiḥ
māyāvī vyadadhānmāyāṃ rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ
- 6
तस्य देहाद्विनिष्क्रान्ताः शतशो ऽथ सहस्रशः
राक्षसाः प्रत्यदृश्यन्त शरशक्त्यृष्टिपाणयः
tasya dehādviniṣkrāntāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
rākṣasāḥ pratyadṛśyanta śaraśaktyṛṣṭipāṇayaḥ
- 7
तान्रामो जघ्निवान्सर्वान्दिव्येनास्त्रेण राक्षसान्
अथ भूयो ऽपि मायां स व्यदधाद्राक्षसाधिपः
tānrāmo jaghnivānsarvāndivyenāstreṇa rākṣasān
atha bhūyo 'pi māyāṃ sa vyadadhādrākṣasādhipaḥ
- 8
कृत्वा रामस्य रूपाणि लक्ष्मणस्य च भारत
अभिदुद्राव रामं च लक्ष्मणं च दशाननः
kṛtvā rāmasya rūpāṇi lakṣmaṇasya ca bhārata
abhidudrāva rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca daśānanaḥ
- 9
ततस्ते रामम् अर्छन्तो लक्ष्मणं च क्षपाचराः
अभिपेतुस्तदा राजन्प्रगृहीतोच्चकार्मुकाः
tataste rāmam archanto lakṣmaṇaṃ ca kṣapācarāḥ
abhipetustadā rājanpragṛhītoccakārmukāḥ
- 10
तां दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रस्य मायाम् इक्ष्वाकुनन्दनः
उवाच रामं सौमित्रिर् असंभ्रान्तो बृहद्वचः
tāṃ dṛṣṭvā rākṣasendrasya māyām ikṣvākunandanaḥ
uvāca rāmaṃ saumitrir asaṃbhrānto bṛhadvacaḥ
- 11
जहीमान्राक्षसान्पापान् आत्मनः प्रतिरूपकान्
जघान रामस्तांश्चान्यान् आत्मनः प्रतिरूपकान्
jahīmānrākṣasānpāpān ātmanaḥ pratirūpakān
jaghāna rāmastāṃścānyān ātmanaḥ pratirūpakān
- 12
ततो हर्यश्वयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसा
उपतस्थे रणे रामं मातलिः शक्रसारथिः
tato haryaśvayuktena rathenādityavarcasā
upatasthe raṇe rāmaṃ mātaliḥ śakrasārathiḥ
- 13
मातलिर् उवाच
अयं हर्यश्वयुग्जैत्रो मघोनः स्यन्दनोत्तमः
अनेन शक्रः काकुत्स्थ समरे दैत्यदानवान्
शतशः पुरुषव्याघ्र रथोदारेण जघ्निवान्
mātalir uvāca
ayaṃ haryaśvayugjaitro maghonaḥ syandanottamaḥ
anena śakraḥ kākutstha samare daityadānavān
śataśaḥ puruṣavyāghra rathodāreṇa jaghnivān
- 14
तद् अनेन नरव्याघ्र मया यत्तेन संयुगे
स्यन्दनेन जहि क्षिप्रं रावणं माचिरं कृथाः
tad anena naravyāghra mayā yattena saṃyuge
syandanena jahi kṣipraṃ rāvaṇaṃ māciraṃ kṛthāḥ
- 15
इत्युक्तो राघवस्तथ्यं वचो ऽशङ्कत मातलेः
मायेयं राक्षसस्येति तम् उवाच विभीषणः
ityukto rāghavastathyaṃ vaco 'śaṅkata mātaleḥ
māyeyaṃ rākṣasasyeti tam uvāca vibhīṣaṇaḥ
- 16
नेयं माया नरव्याघ्र रावणस्य दुरात्मनः
तद् आतिष्ठ रथं शीघ्रम् इमम् ऐन्द्रं महाद्युते
neyaṃ māyā naravyāghra rāvaṇasya durātmanaḥ
tad ātiṣṭha rathaṃ śīghram imam aindraṃ mahādyute
- 17
ततः प्रहृष्टः काकुत्स्थस्तथेत्युक्त्वा विभीषणम्
रथेनाभिपपाताशु दशग्रीवं रुषान्वितः
tataḥ prahṛṣṭaḥ kākutsthastathetyuktvā vibhīṣaṇam
rathenābhipapātāśu daśagrīvaṃ ruṣānvitaḥ
- 18
हाहाकृतानि भूतानि रावणे समभिद्रुते
सिंहनादाः सपटहा दिवि दिव्याश्च नानदन्
hāhākṛtāni bhūtāni rāvaṇe samabhidrute
siṃhanādāḥ sapaṭahā divi divyāśca nānadan
- 19
स रामाय महाघोरं विससर्ज निशाचरः
शूलम् इन्द्राशनिप्रख्यं ब्रह्मदण्डम् इवोद्यतम्
sa rāmāya mahāghoraṃ visasarja niśācaraḥ
śūlam indrāśaniprakhyaṃ brahmadaṇḍam ivodyatam
- 20
तच्छूलम् अन्तरा रामश्चिछेद निशितैः शरैः
तद्दृष्ट्वा दुष्करं कर्म रावणं भयम् आविशत्
tacchūlam antarā rāmaścicheda niśitaiḥ śaraiḥ
taddṛṣṭvā duṣkaraṃ karma rāvaṇaṃ bhayam āviśat
- 21
ततः क्रुद्धः ससर्जाशु दशग्रीवः शिताञ्शरान्
सहस्रायुतशो रामे शस्त्राणि विविधानि च
tataḥ kruddhaḥ sasarjāśu daśagrīvaḥ śitāñśarān
sahasrāyutaśo rāme śastrāṇi vividhāni ca
- 22
ततो भुशुण्डीः शूलांश्च मुसलानि परश्वधान्
शक्तीश्च विविधाकाराः शतघ्नीश्च शितक्षुराः
tato bhuśuṇḍīḥ śūlāṃśca musalāni paraśvadhān
śaktīśca vividhākārāḥ śataghnīśca śitakṣurāḥ
- 23
तां मायां विकृतां दृष्ट्वा दशग्रीवस्य रक्षसः
भयात्प्रदुद्रुवुः सर्वे वानराः सर्वतोदिशम्
tāṃ māyāṃ vikṛtāṃ dṛṣṭvā daśagrīvasya rakṣasaḥ
bhayātpradudruvuḥ sarve vānarāḥ sarvatodiśam
- 24
ततः सुपत्त्रं सुमुखं हेमपुङ्खं शरोत्तमम्
तूणाद् आदाय काकुत्स्थो ब्रह्मास्त्रेण युयोज ह
tataḥ supattraṃ sumukhaṃ hemapuṅkhaṃ śarottamam
tūṇād ādāya kākutstho brahmāstreṇa yuyoja ha
- 25
तं बाणवर्यं रामेण ब्रह्मास्त्रेणाभिमन्त्रितम्
जहृषुर्देवगन्धर्वा दृष्ट्वा शक्रपुरोगमाः
taṃ bāṇavaryaṃ rāmeṇa brahmāstreṇābhimantritam
jahṛṣurdevagandharvā dṛṣṭvā śakrapurogamāḥ
- 26
अल्पावशेषम् आयुश्च ततो ऽमन्यन्त रक्षसः
ब्रह्मास्त्रोदीरणाच्छत्रोर्देवगन्धर्वकिंनराः
alpāvaśeṣam āyuśca tato 'manyanta rakṣasaḥ
brahmāstrodīraṇācchatrordevagandharvakiṃnarāḥ
- 27
ततः ससर्ज तं रामः शरम् अप्रतिमौजसम्
रावणान्तकरं घोरं ब्रह्मदण्डम् इवोद्यतम्
tataḥ sasarja taṃ rāmaḥ śaram apratimaujasam
rāvaṇāntakaraṃ ghoraṃ brahmadaṇḍam ivodyatam
- 28
स तेन राक्षसश्रेष्ठः सरथः साश्वसारथिः
प्रजज्वाल महाज्वालेनाग्निनाभिपरिष्कृतः
sa tena rākṣasaśreṣṭhaḥ sarathaḥ sāśvasārathiḥ
prajajvāla mahājvālenāgninābhipariṣkṛtaḥ
- 29
ततः प्रहृष्टास्त्रिदशाः सगन्धर्वाः सचारणाः
निहतं रावणं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा
tataḥ prahṛṣṭāstridaśāḥ sagandharvāḥ sacāraṇāḥ
nihataṃ rāvaṇaṃ dṛṣṭvā rāmeṇākliṣṭakarmaṇā
- 30
तत्यजुस्तं महाभागं पञ्च भूतानि रावणम्
भ्रंशितः सर्वलोकेषु स हि ब्रह्मास्त्रतेजसा
tatyajustaṃ mahābhāgaṃ pañca bhūtāni rāvaṇam
bhraṃśitaḥ sarvalokeṣu sa hi brahmāstratejasā

