23 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
अथ कन्याप्रदाने स तम् एवार्थं विचिन्तयन्
समानिन्ये च तत्सर्वं भाण्डं वैवाहिकं नृपः
mārkaṇḍeya uvāca
atha kanyāpradāne sa tam evārthaṃ vicintayan
samāninye ca tatsarvaṃ bhāṇḍaṃ vaivāhikaṃ nṛpaḥ
- 2
ततो वृद्धान्द्विजान्सर्वान् ऋत्विजः सपुरोहितान्
समाहूय तिथौ पुण्ये प्रययौ सह कन्यया
tato vṛddhāndvijānsarvān ṛtvijaḥ sapurohitān
samāhūya tithau puṇye prayayau saha kanyayā
- 3
मेध्यारण्यं स गत्वा च द्युमत्सेनाश्रमं नृपः
पद्भ्याम् एव द्विजैः सार्धं राजर्षिं तम् उपागमत्
medhyāraṇyaṃ sa gatvā ca dyumatsenāśramaṃ nṛpaḥ
padbhyām eva dvijaiḥ sārdhaṃ rājarṣiṃ tam upāgamat
- 4
तत्रापश्यन्महाभागं शालवृक्षम् उपाश्रितम्
कौश्यां बृस्यां समासीनं चक्षुर्हीनं नृपं तदा
tatrāpaśyanmahābhāgaṃ śālavṛkṣam upāśritam
kauśyāṃ bṛsyāṃ samāsīnaṃ cakṣurhīnaṃ nṛpaṃ tadā
- 5
स राजा तस्य राजर्षेः कृत्वा पूजां यथार्हतः
वाचा सुनियतो भूत्वा चकारात्मनिवेदनम्
sa rājā tasya rājarṣeḥ kṛtvā pūjāṃ yathārhataḥ
vācā suniyato bhūtvā cakārātmanivedanam
- 6
तस्यार्घ्यम् आसनं चैव गां चावेद्य स धर्मवित्
किम् आगमनम् इत्येवं राजा राजानम् अब्रवीत्
tasyārghyam āsanaṃ caiva gāṃ cāvedya sa dharmavit
kim āgamanam ityevaṃ rājā rājānam abravīt
- 7
तस्य सर्वम् अभिप्रायम् इतिकर्तव्यतां च ताम्
सत्यवन्तं समुद्दिश्य सर्वम् एव न्यवेदयत्
tasya sarvam abhiprāyam itikartavyatāṃ ca tām
satyavantaṃ samuddiśya sarvam eva nyavedayat
- 8
अश्वपतिर् उवाच
सावित्री नाम राजर्षे कन्येयं मम शोभना
तां स्वधर्मेण धर्मज्ञ स्नुषार्थे त्वं गृहाण मे
aśvapatir uvāca
sāvitrī nāma rājarṣe kanyeyaṃ mama śobhanā
tāṃ svadharmeṇa dharmajña snuṣārthe tvaṃ gṛhāṇa me
- 9
द्युमत्सेन उवाच
च्युताः स्म राज्याद्वनवासम् आश्रिताश्चराम धर्मं नियतास्तपस्विनः
कथं त्वनर्हा वनवासम् आश्रमे सहिष्यते क्लेशम् इमं सुता तव
dyumatsena uvāca
cyutāḥ sma rājyādvanavāsam āśritāścarāma dharmaṃ niyatāstapasvinaḥ
kathaṃ tvanarhā vanavāsam āśrame sahiṣyate kleśam imaṃ sutā tava
- 10
अश्वपतिर् उवाच
सुखं च दुःखं च भवाभवात्मकं यदा विजानाति सुताहम् एव च
न मद्विधे युज्यति वाक्यम् ईदृशं विनिश्चयेनाभिगतो ऽस्मि ते नृप
aśvapatir uvāca
sukhaṃ ca duḥkhaṃ ca bhavābhavātmakaṃ yadā vijānāti sutāham eva ca
na madvidhe yujyati vākyam īdṛśaṃ viniścayenābhigato 'smi te nṛpa
- 11
आशां नार्हसि मे हन्तुं सौहृदाद्प्रणयेन च
अभितश्चागतं प्रेम्णा प्रत्याख्यातुं न मार्हसि
āśāṃ nārhasi me hantuṃ sauhṛdādpraṇayena ca
abhitaścāgataṃ premṇā pratyākhyātuṃ na mārhasi
- 12
अनुरूपो हि संयोगे त्वं ममाहं तवापि च
स्नुषां प्रतीच्छ मे कन्यां भार्यां सत्यवतः सुताम्
anurūpo hi saṃyoge tvaṃ mamāhaṃ tavāpi ca
snuṣāṃ pratīccha me kanyāṃ bhāryāṃ satyavataḥ sutām
- 13
द्युमत्सेन उवाच
पूर्वम् एवाभिलषितः सम्बन्धो मे त्वया सह
भ्रष्टराज्यस्त्वहम् इति तत एतद्विचारितम्
dyumatsena uvāca
pūrvam evābhilaṣitaḥ sambandho me tvayā saha
bhraṣṭarājyastvaham iti tata etadvicāritam
- 14
अभिप्रायस्त्वयं यो मे पूर्वम् एवाभिकाङ्क्षितः
स निर्वर्ततु मे ऽद्यैव काङ्क्षितो ह्यसि मे ऽतिथिः
abhiprāyastvayaṃ yo me pūrvam evābhikāṅkṣitaḥ
sa nirvartatu me 'dyaiva kāṅkṣito hyasi me 'tithiḥ
- 15
मार्कण्डेय उवाच
ततः सर्वान्समानीय द्विजान् आश्रमवासिनः
यथाविधि समुद्वाहं कारयामासतुर्नृपौ
mārkaṇḍeya uvāca
tataḥ sarvānsamānīya dvijān āśramavāsinaḥ
yathāvidhi samudvāhaṃ kārayāmāsaturnṛpau
- 16
दत्त्वा त्वश्वपतिः कन्यां यथार्हं च परिच्छदम्
ययौ स्वम् एव भवनं युक्तः परमया मुदा
dattvā tvaśvapatiḥ kanyāṃ yathārhaṃ ca paricchadam
yayau svam eva bhavanaṃ yuktaḥ paramayā mudā
- 17
सत्यवान् अपि भार्यां तां लब्ध्वा सर्वगुणान्विताम्
मुमुदे सा च तं लब्ध्वा भर्तारं मनसेप्सितम्
satyavān api bhāryāṃ tāṃ labdhvā sarvaguṇānvitām
mumude sā ca taṃ labdhvā bhartāraṃ manasepsitam
- 18
गते पितरि सर्वाणि संन्यस्याभरणानि सा
जगृहे वल्कलान्येव वस्त्रं काषायम् एव च
gate pitari sarvāṇi saṃnyasyābharaṇāni sā
jagṛhe valkalānyeva vastraṃ kāṣāyam eva ca
- 19
परिचारैर्गुणैश्चैव प्रश्रयेण दमेन च
सर्वकामक्रियाभिश्च सर्वेषां तुष्टिम् आवहत्
paricārairguṇaiścaiva praśrayeṇa damena ca
sarvakāmakriyābhiśca sarveṣāṃ tuṣṭim āvahat
- 20
श्वश्रूं शरीरसत्कारैः सर्वैर् आच्छादनादिभिः
श्वशुरं देवकार्यैश्च वाचः संयमनेन च
śvaśrūṃ śarīrasatkāraiḥ sarvair ācchādanādibhiḥ
śvaśuraṃ devakāryaiśca vācaḥ saṃyamanena ca
- 21
तथैव प्रियवादेन नैपुणेन शमेन च
रहश्चैवोपचारेण भर्तारं पर्यतोषयत्
tathaiva priyavādena naipuṇena śamena ca
rahaścaivopacāreṇa bhartāraṃ paryatoṣayat
- 22
एवं तत्राश्रमे तेषां तदा निवसतां सताम्
कालस्तपस्यतां कश्चिद् अतिचक्राम भारत
evaṃ tatrāśrame teṣāṃ tadā nivasatāṃ satām
kālastapasyatāṃ kaścid aticakrāma bhārata
- 23
सावित्र्यास्तु शयानायास्तिष्ठन्त्याश्च दिवानिशम्
नारदेन यद् उक्तं तद्वाक्यं मनसि वर्तते
sāvitryāstu śayānāyāstiṣṭhantyāśca divāniśam
nāradena yad uktaṃ tadvākyaṃ manasi vartate

