29 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
भगवन्काम्यकात्पार्थे गते मे प्रपितामहे
पाण्डवाः किम् अकुर्वन्त तम् ऋते सव्यसाचिनम्
janamejaya uvāca
bhagavankāmyakātpārthe gate me prapitāmahe
pāṇḍavāḥ kim akurvanta tam ṛte savyasācinam
- 2
स हि तेषां महेष्वासो गतिर् आसीद् अनीकजित्
आदित्यानां यथा विष्णुस्तथैव प्रतिभाति मे
sa hi teṣāṃ maheṣvāso gatir āsīd anīkajit
ādityānāṃ yathā viṣṇustathaiva pratibhāti me
- 3
तेनेन्द्रसमवीर्येण संग्रामेष्वनिवर्तिना
विनाभूता वने वीराः कथम् आसन्पितामहाः
tenendrasamavīryeṇa saṃgrāmeṣvanivartinā
vinābhūtā vane vīrāḥ katham āsanpitāmahāḥ
- 4
वैशम्पायन उवाच
गते तु काम्यकात्तात पाण्डवे सव्यसाचिनि
बभूवुः कौरवेयास्ते दुःखशोकपरायणाः
vaiśampāyana uvāca
gate tu kāmyakāttāta pāṇḍave savyasācini
babhūvuḥ kauraveyāste duḥkhaśokaparāyaṇāḥ
- 5
आक्षिप्तसूत्रा मणयश्छिन्नपक्षा इव द्विजाः
अप्रीतमनसः सर्वे बभूवुर् अथ पाण्डवाः
ākṣiptasūtrā maṇayaśchinnapakṣā iva dvijāḥ
aprītamanasaḥ sarve babhūvur atha pāṇḍavāḥ
- 6
वनं च तद् अभूत्तेन हीनम् अक्लिष्टकर्मणा
कुबेरेण यथा हीनं वनं चैत्ररथं तथा
vanaṃ ca tad abhūttena hīnam akliṣṭakarmaṇā
kubereṇa yathā hīnaṃ vanaṃ caitrarathaṃ tathā
- 7
तम् ऋते पुरुषव्याघ्रं पाण्डवा जनमेजय
मुदम् अप्राप्नुवन्तो वै काम्यके न्यवसंस्तदा
tam ṛte puruṣavyāghraṃ pāṇḍavā janamejaya
mudam aprāpnuvanto vai kāmyake nyavasaṃstadā
- 8
ब्राह्मणार्थे पराक्रान्ताः शुद्धैर्बाणैर्महारथाः
निघ्नन्तो भरतश्रेष्ठ मेध्यान्बहुविधान्मृगान्
brāhmaṇārthe parākrāntāḥ śuddhairbāṇairmahārathāḥ
nighnanto bharataśreṣṭha medhyānbahuvidhānmṛgān
- 9
नित्यं हि पुरुषव्याघ्रा वन्याहारम् अरिंदमाः
विप्रसृत्य समाहृत्य ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयन्
nityaṃ hi puruṣavyāghrā vanyāhāram ariṃdamāḥ
viprasṛtya samāhṛtya brāhmaṇebhyo nyavedayan
- 10
एवं ते न्यवसंस्तत्र सोत्कण्ठाः पुरुषर्षभाः
अहृष्टमनसः सर्वे गते राजन्धनंजये
evaṃ te nyavasaṃstatra sotkaṇṭhāḥ puruṣarṣabhāḥ
ahṛṣṭamanasaḥ sarve gate rājandhanaṃjaye
- 11
अथ विप्रोषितं वीरं पाञ्चाली मध्यमं पतिम्
स्मरन्ती पाण्डवश्रेष्ठम् इदं वचनम् अब्रवीत्
atha viproṣitaṃ vīraṃ pāñcālī madhyamaṃ patim
smarantī pāṇḍavaśreṣṭham idaṃ vacanam abravīt
- 12
यो ऽर्जुनेनार्जुनस्तुल्यो द्विबाहुर्बहुबाहुना
तम् ऋते पाण्डवश्रेष्ठं वनं न प्रतिभाति मे
शून्याम् इव च पश्यामि तत्र तत्र महीम् इमाम्
yo 'rjunenārjunastulyo dvibāhurbahubāhunā
tam ṛte pāṇḍavaśreṣṭhaṃ vanaṃ na pratibhāti me
śūnyām iva ca paśyāmi tatra tatra mahīm imām
- 13
बह्वाश्चर्यम् इदं चापि वनं कुसुमितद्रुमम्
न तथा रमणीयं मे तम् ऋते सव्यसाचिनम्
bahvāścaryam idaṃ cāpi vanaṃ kusumitadrumam
na tathā ramaṇīyaṃ me tam ṛte savyasācinam
- 14
नीलाम्बुदसमप्रख्यं मत्तमातंगविक्रमम्
तम् ऋते पुण्डरीकाक्षं काम्यकं नातिभाति मे
nīlāmbudasamaprakhyaṃ mattamātaṃgavikramam
tam ṛte puṇḍarīkākṣaṃ kāmyakaṃ nātibhāti me
- 15
यस्य स्म धनुषो घोषः श्रूयते ऽशनिनिस्वनः
न लभे शर्म तं राजन्स्मरन्ती सव्यसाचिनम्
yasya sma dhanuṣo ghoṣaḥ śrūyate 'śaninisvanaḥ
na labhe śarma taṃ rājansmarantī savyasācinam
- 16
तथा लालप्यमानां तां निशम्य परवीरहा
भीमसेनो महाराज द्रौपदीम् इदम् अब्रवीत्
tathā lālapyamānāṃ tāṃ niśamya paravīrahā
bhīmaseno mahārāja draupadīm idam abravīt
- 17
मनःप्रीतिकरं भद्रे यद्ब्रवीषि सुमध्यमे
तन्मे प्रीणाति हृदयम् अमृतप्राशनोपमम्
manaḥprītikaraṃ bhadre yadbravīṣi sumadhyame
tanme prīṇāti hṛdayam amṛtaprāśanopamam
- 18
यस्य दीर्घौ समौ पीनौ भुजौ परिघसंनिभौ
मौर्वीकृतकिणौ वृत्तौ खड्गायुधगदाधरौ
yasya dīrghau samau pīnau bhujau parighasaṃnibhau
maurvīkṛtakiṇau vṛttau khaḍgāyudhagadādharau
- 19
निष्काङ्गदकृतापीडौ पञ्चशीर्षाविवोरगौ
तम् ऋते पुरुषव्याघ्रं नष्टसूर्यम् इदं वनम्
niṣkāṅgadakṛtāpīḍau pañcaśīrṣāvivoragau
tam ṛte puruṣavyāghraṃ naṣṭasūryam idaṃ vanam
- 20
यम् आश्रित्य महाबाहुं पाञ्चालाः कुरवस्तथा
सुराणाम् अपि यत्तानां पृतनासु न बिभ्यति
yam āśritya mahābāhuṃ pāñcālāḥ kuravastathā
surāṇām api yattānāṃ pṛtanāsu na bibhyati
- 21
यस्य बाहू समाश्रित्य वयं सर्वे महात्मनः
मन्यामहे जितान् आजौ परान्प्राप्तां च मेदिनीम्
yasya bāhū samāśritya vayaṃ sarve mahātmanaḥ
manyāmahe jitān ājau parānprāptāṃ ca medinīm
- 22
तम् ऋते फल्गुनं वीरं न लभे काम्यके धृतिम्
शून्याम् इव च पश्यामि तत्र तत्र महीम् इमाम्
tam ṛte phalgunaṃ vīraṃ na labhe kāmyake dhṛtim
śūnyām iva ca paśyāmi tatra tatra mahīm imām
- 23
नकुल उवाच
य उदीचीं दिशं गत्वा जित्वा युधि महाबलान्
गन्धर्वमुख्याञ्शतशो हयांल्लेभे स वासविः
nakula uvāca
ya udīcīṃ diśaṃ gatvā jitvā yudhi mahābalān
gandharvamukhyāñśataśo hayāṃllebhe sa vāsaviḥ
- 24
राजंस्तित्तिरिकल्माषाञ्श्रीमान् अनिलरंहसः
प्रादाद्भ्रात्रे प्रियः प्रेम्णा राजसूये महाक्रतौ
rājaṃstittirikalmāṣāñśrīmān anilaraṃhasaḥ
prādādbhrātre priyaḥ premṇā rājasūye mahākratau
- 25
तम् ऋते भीमधन्वानं भीमाद् अवरजं वने
कामये काम्यके वासं नेदानीम् अमरोपमम्
tam ṛte bhīmadhanvānaṃ bhīmād avarajaṃ vane
kāmaye kāmyake vāsaṃ nedānīm amaropamam
- 26
सहदेव उवाच
यो धनानि च कन्याश्च युधि जित्वा महारथान्
आजहार पुरा राज्ञे राजसूये महाक्रतौ
sahadeva uvāca
yo dhanāni ca kanyāśca yudhi jitvā mahārathān
ājahāra purā rājñe rājasūye mahākratau
- 27
यः समेतान्मृधे जित्वा यादवान् अमितद्युतिः
सुभद्राम् आजहारैको वासुदेवस्य संमते
yaḥ sametānmṛdhe jitvā yādavān amitadyutiḥ
subhadrām ājahāraiko vāsudevasya saṃmate
- 28
तस्य जिष्णोर्बृसीं दृष्ट्वा शून्याम् उपनिवेशने
हृदयं मे महाराज न शाम्यति कदाचन
tasya jiṣṇorbṛsīṃ dṛṣṭvā śūnyām upaniveśane
hṛdayaṃ me mahārāja na śāmyati kadācana
- 29
वनाद् अस्माद्विवासं तु रोचये ऽहम् अरिंदम
न हि नस्तम् ऋते वीरं रमणीयम् इदं वनम्
vanād asmādvivāsaṃ tu rocaye 'ham ariṃdama
na hi nastam ṛte vīraṃ ramaṇīyam idaṃ vanam

