30 shlokas
- 1
सात्यकिर् उवाच
न राम कालः परिदेवनाय यद् उत्तरं तत्र तद् एव सर्वे
समाचरामो ह्यनतीतकालं युधिष्ठिरो यद्यपि नाह किंचित्
sātyakir uvāca
na rāma kālaḥ paridevanāya yad uttaraṃ tatra tad eva sarve
samācarāmo hyanatītakālaṃ yudhiṣṭhiro yadyapi nāha kiṃcit
- 2
ये नाथवन्तो हि भवन्ति लोके ते नात्मना कर्म समारभन्ते
तेषां तु कार्येषु भवन्ति नाथाः शैब्यादयो राम यथा ययातेः
ye nāthavanto hi bhavanti loke te nātmanā karma samārabhante
teṣāṃ tu kāryeṣu bhavanti nāthāḥ śaibyādayo rāma yathā yayāteḥ
- 3
येषां तथा राम समारभन्ते कार्याणि नाथाः स्वमतेन लोके
ते नाथवन्तः पुरुषप्रवीरा नानाथवत्कृच्छ्रम् अवाप्नुवन्ति
yeṣāṃ tathā rāma samārabhante kāryāṇi nāthāḥ svamatena loke
te nāthavantaḥ puruṣapravīrā nānāthavatkṛcchram avāpnuvanti
- 4
कस्माद् अयं रामजनार्दनौ च प्रद्युम्नसाम्बौ च मया समेतौ
वसत्यरण्ये सह सोदरीयैस्त्रैलोक्यनाथान् अधिगम्य नाथान्
kasmād ayaṃ rāmajanārdanau ca pradyumnasāmbau ca mayā sametau
vasatyaraṇye saha sodarīyaistrailokyanāthān adhigamya nāthān
- 5
निर्यातु साध्वद्य दशार्हसेना प्रभूतनानायुधचित्रवर्मा
यमक्षयं गच्छतु धार्तराष्ट्रः सबान्धवो वृष्णिबलाभिभूतः
niryātu sādhvadya daśārhasenā prabhūtanānāyudhacitravarmā
yamakṣayaṃ gacchatu dhārtarāṣṭraḥ sabāndhavo vṛṣṇibalābhibhūtaḥ
- 6
त्वं ह्येव कोपात्पृथिवीम् अपीमां संवेष्टयेस्तिष्ठतु शार्ङ्गधन्वा
स धार्तराष्ट्रं जहि सानुबन्धं वृत्रं यथा देवपतिर्महेन्द्रः
tvaṃ hyeva kopātpṛthivīm apīmāṃ saṃveṣṭayestiṣṭhatu śārṅgadhanvā
sa dhārtarāṣṭraṃ jahi sānubandhaṃ vṛtraṃ yathā devapatirmahendraḥ
- 7
भ्राता च मे यश्च सखा गुरुश्च जनार्दनस्यात्मसमश्च पार्थः
यदर्थम् अभ्युद्यतम् उत्तमं तत्करोति कर्माग्र्यम् अपारणीयम्
bhrātā ca me yaśca sakhā guruśca janārdanasyātmasamaśca pārthaḥ
yadartham abhyudyatam uttamaṃ tatkaroti karmāgryam apāraṇīyam
- 8
तस्यास्त्रवर्षाण्यहम् उत्तमास्त्रैर्विहत्य सर्वाणि रणे ऽभिभूय
कायाच्छिरः सर्पविषाग्निकल्पैः शरोत्तमैर् उन्मथितास्मि राम
tasyāstravarṣāṇyaham uttamāstrairvihatya sarvāṇi raṇe 'bhibhūya
kāyācchiraḥ sarpaviṣāgnikalpaiḥ śarottamair unmathitāsmi rāma
- 9
खड्गेन चाहं निशितेन संख्ये कायाच्छिरस्तस्य बलात्प्रमथ्य
ततो ऽस्य सर्वान् अनुगान्हनिष्ये दुर्योधनं चापि कुरूंश्च सर्वान्
khaḍgena cāhaṃ niśitena saṃkhye kāyācchirastasya balātpramathya
tato 'sya sarvān anugānhaniṣye duryodhanaṃ cāpi kurūṃśca sarvān
- 10
आत्तायुधं माम् इह रौहिणेय पश्यन्तु भौमा युधि जातहर्षाः
निघ्नन्तम् एकं कुरुयोधमुख्यान्काले महाकक्षम् इवान्तकाग्निः
āttāyudhaṃ mām iha rauhiṇeya paśyantu bhaumā yudhi jātaharṣāḥ
nighnantam ekaṃ kuruyodhamukhyānkāle mahākakṣam ivāntakāgniḥ
- 11
प्रद्युम्नमुक्तान्निशितान्न शक्ताः सोढुं कृपद्रोणविकर्णकर्णाः
जानामि वीर्यं च तवात्मजस्य कार्ष्णिर्भवत्येष यथा रणस्थः
pradyumnamuktānniśitānna śaktāḥ soḍhuṃ kṛpadroṇavikarṇakarṇāḥ
jānāmi vīryaṃ ca tavātmajasya kārṣṇirbhavatyeṣa yathā raṇasthaḥ
- 12
साम्बः ससूतं सरथं भुजाभ्यां दुःशासनं शास्तु बलात्प्रमथ्य
न विद्यते जाम्बवतीसुतस्य रणे ऽविषह्यं हि रणोत्कटस्य
sāmbaḥ sasūtaṃ sarathaṃ bhujābhyāṃ duḥśāsanaṃ śāstu balātpramathya
na vidyate jāmbavatīsutasya raṇe 'viṣahyaṃ hi raṇotkaṭasya
- 13
एतेन बालेन हि शम्बरस्य दैत्यस्य सैन्यं सहसा प्रणुन्नम्
वृत्तोरुर् अत्यायतपीनबाहुर् एतेन संख्ये निहतो ऽश्वचक्रः
को नाम साम्बस्य रणे मनुष्यो गत्वान्तरं वै भुजयोर्धरेत
etena bālena hi śambarasya daityasya sainyaṃ sahasā praṇunnam
vṛttorur atyāyatapīnabāhur etena saṃkhye nihato 'śvacakraḥ
ko nāma sāmbasya raṇe manuṣyo gatvāntaraṃ vai bhujayordhareta
- 14
यथा प्रविश्यान्तरम् अन्तकस्य काले मनुष्यो न विनिष्क्रमेत
तथा प्रविश्यान्तरम् अस्य संख्ये को नाम जीवन्पुनर् आव्रजेत
yathā praviśyāntaram antakasya kāle manuṣyo na viniṣkrameta
tathā praviśyāntaram asya saṃkhye ko nāma jīvanpunar āvrajeta
- 15
द्रोणं च भीष्मं च महारथौ तौ सुतैर्वृतं चाप्यथ सोमदत्तम्
सर्वाणि सैन्यानि च वासुदेवः प्रधक्ष्यते सायकवह्निजालैः
droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca mahārathau tau sutairvṛtaṃ cāpyatha somadattam
sarvāṇi sainyāni ca vāsudevaḥ pradhakṣyate sāyakavahnijālaiḥ
- 16
किं नाम लोकेष्व् अविषह्यम् अस्ति कृष्णस्य सर्वेषु सदैवतेषु
आत्तायुधस्योत्तमबाणपाणेश्चक्रायुधस्याप्रतिमस्य युद्धे
kiṃ nāma lokeṣv aviṣahyam asti kṛṣṇasya sarveṣu sadaivateṣu
āttāyudhasyottamabāṇapāṇeścakrāyudhasyāpratimasya yuddhe
- 17
ततो ऽनिरुद्धो ऽप्यसिचर्मपाणिर्महीम् इमां धार्तराष्ट्रैर्विसंज्ञैः
हृतोत्तमाङ्गैर्निहतैः करोतु कीर्णां कुशैर्वेदिम् इवाध्वरेषु
tato 'niruddho 'pyasicarmapāṇirmahīm imāṃ dhārtarāṣṭrairvisaṃjñaiḥ
hṛtottamāṅgairnihataiḥ karotu kīrṇāṃ kuśairvedim ivādhvareṣu
- 18
गदोल्मुकौ बाहुकभानुनीथाः शूरश्च संख्ये निशठः कुमारः
रणोत्कटौ सारणचारुदेष्णौ कुलोचितं विप्रथयन्तु कर्म
gadolmukau bāhukabhānunīthāḥ śūraśca saṃkhye niśaṭhaḥ kumāraḥ
raṇotkaṭau sāraṇacārudeṣṇau kulocitaṃ viprathayantu karma
- 19
सवृष्णिभोजान्धकयोधमुख्या समागता क्षत्रियशूरसेना
हत्वा रणे तान्धृतराष्ट्रपुत्रांल्लोके यशः स्फीतम् उपाकरोतु
savṛṣṇibhojāndhakayodhamukhyā samāgatā kṣatriyaśūrasenā
hatvā raṇe tāndhṛtarāṣṭraputrāṃlloke yaśaḥ sphītam upākarotu
- 20
ततो ऽभिमन्युः पृथिवीं प्रशास्तु यावद्व्रतं धर्मभृतां वरिष्ठः
युधिष्ठिरः पारयते महात्मा द्यूते यथोक्तं कुरुसत्तमेन
tato 'bhimanyuḥ pṛthivīṃ praśāstu yāvadvrataṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ
yudhiṣṭhiraḥ pārayate mahātmā dyūte yathoktaṃ kurusattamena
- 21
अस्मत्प्रमुक्तैर्विशिखैर्जितारिस्ततो महीं भोक्ष्यति धर्मराजः
निर्धार्तराष्ट्रां हतसूतपुत्राम् एतद्धि नः कृत्यतमं यशस्यम्
asmatpramuktairviśikhairjitāristato mahīṃ bhokṣyati dharmarājaḥ
nirdhārtarāṣṭrāṃ hatasūtaputrām etaddhi naḥ kṛtyatamaṃ yaśasyam
- 22
वासुदेव उवाच
असंशयं माधव सत्यम् एतद्गृह्णीम ते वाक्यम् अदीनसत्त्व
स्वाभ्यां भुजाभ्याम् अजितां तु भूमिं नेच्छेत्कुरूणाम् ऋषभः कथंचित्
vāsudeva uvāca
asaṃśayaṃ mādhava satyam etadgṛhṇīma te vākyam adīnasattva
svābhyāṃ bhujābhyām ajitāṃ tu bhūmiṃ necchetkurūṇām ṛṣabhaḥ kathaṃcit
- 23
न ह्येष कामान्न भयान्न लोभाद्युधिष्ठिरो जातु जह्यात्स्वधर्मम्
भीमार्जुनौ चातिरथौ यमौ वा तथैव कृष्णा द्रुपदात्मजेयम्
na hyeṣa kāmānna bhayānna lobhādyudhiṣṭhiro jātu jahyātsvadharmam
bhīmārjunau cātirathau yamau vā tathaiva kṛṣṇā drupadātmajeyam
- 24
उभौ हि युद्धे ऽप्रतिमौ पृथिव्यां वृकोदरश्चैव धनंजयश्च
कस्मान्न कृत्स्नां पृथिवीं प्रशासेन्माद्रीसुताभ्यां च पुरस्कृतो ऽयम्
ubhau hi yuddhe 'pratimau pṛthivyāṃ vṛkodaraścaiva dhanaṃjayaśca
kasmānna kṛtsnāṃ pṛthivīṃ praśāsenmādrīsutābhyāṃ ca puraskṛto 'yam
- 25
यदा तु पाञ्चालपतिर्महात्मा सकेकयश्चेदिपतिर्वयं च
योत्स्याम विक्रम्य परांस्तदा वै सुयोधनस्त्यक्ष्यति जीवलोकम्
yadā tu pāñcālapatirmahātmā sakekayaścedipatirvayaṃ ca
yotsyāma vikramya parāṃstadā vai suyodhanastyakṣyati jīvalokam
- 26
युधिष्ठिर उवाच
नैतच्चित्रं माधव यद्ब्रवीषि सत्यं तु मे रक्ष्यतमं न राज्यम्
कृष्णस्तु मां वेद यथावद् एकः कृष्णं च वेदाहम् अथो यथावत्
yudhiṣṭhira uvāca
naitaccitraṃ mādhava yadbravīṣi satyaṃ tu me rakṣyatamaṃ na rājyam
kṛṣṇastu māṃ veda yathāvad ekaḥ kṛṣṇaṃ ca vedāham atho yathāvat
- 27
यदैव कालं पुरुषप्रवीरो वेत्स्यत्ययं माधव विक्रमस्य
तदा रणे त्वं च शिनिप्रवीर सुयोधनं जेष्यसि केशवश्च
yadaiva kālaṃ puruṣapravīro vetsyatyayaṃ mādhava vikramasya
tadā raṇe tvaṃ ca śinipravīra suyodhanaṃ jeṣyasi keśavaśca
- 28
प्रतिप्रयान्त्वद्य दशार्हवीरा दृढो ऽस्मि नाथैर्नरलोकनाथैः
धर्मे ऽप्रमादं कुरुताप्रमेया द्रष्टास्मि भूयः सुखिनः समेतान्
pratiprayāntvadya daśārhavīrā dṛḍho 'smi nāthairnaralokanāthaiḥ
dharme 'pramādaṃ kurutāprameyā draṣṭāsmi bhūyaḥ sukhinaḥ sametān
- 29
वैशम्पायन उवाच
ते ऽन्योन्यम् आमन्त्र्य तथाभिवाद्य वृद्धान्परिष्वज्य शिशूंश्च सर्वान्
यदुप्रवीराः स्वगृहाणि जग्मू राजापि तीर्थान्यनुसंचचार
vaiśampāyana uvāca
te 'nyonyam āmantrya tathābhivādya vṛddhānpariṣvajya śiśūṃśca sarvān
yadupravīrāḥ svagṛhāṇi jagmū rājāpi tīrthānyanusaṃcacāra
- 30
विसृज्य कृष्णं त्वथ धर्मराजो विदर्भराजोपचितां सुतीर्थाम्
सुतेन सोमेन विमिश्रितोदां ततः पयोष्णीं प्रति स ह्युवास
visṛjya kṛṣṇaṃ tvatha dharmarājo vidarbharājopacitāṃ sutīrthām
sutena somena vimiśritodāṃ tataḥ payoṣṇīṃ prati sa hyuvāsa

