27 shlokas
- 1
लोमश उवाच
भृगोर्महर्षेः पुत्रो ऽभूच्च्यवनो नाम भार्गवः
समीपे सरसः सो ऽस्य तपस्तेपे महाद्युतिः
lomaśa uvāca
bhṛgormaharṣeḥ putro 'bhūccyavano nāma bhārgavaḥ
samīpe sarasaḥ so 'sya tapastepe mahādyutiḥ
- 2
स्थाणुभूतो महातेजा वीरस्थानेन पाण्डव
अतिष्ठत्सुबहून्कालान् एकदेशे विशां पते
sthāṇubhūto mahātejā vīrasthānena pāṇḍava
atiṣṭhatsubahūnkālān ekadeśe viśāṃ pate
- 3
स वल्मीको ऽभवद् ऋषिर्लताभिर् अभिसंवृतः
कालेन महता राजन्समाकीर्णः पिपीलिकैः
sa valmīko 'bhavad ṛṣirlatābhir abhisaṃvṛtaḥ
kālena mahatā rājansamākīrṇaḥ pipīlikaiḥ
- 4
तथा स संवृतो धीमान्मृत्पिण्ड इव सर्वशः
तप्यति स्म तपो राजन्वल्मीकेन समावृतः
tathā sa saṃvṛto dhīmānmṛtpiṇḍa iva sarvaśaḥ
tapyati sma tapo rājanvalmīkena samāvṛtaḥ
- 5
अथ दीर्घस्य कालस्य शर्यातिर्नाम पार्थिवः
आजगाम सरो रम्यं विहर्तुम् इदम् उत्तमम्
atha dīrghasya kālasya śaryātirnāma pārthivaḥ
ājagāma saro ramyaṃ vihartum idam uttamam
- 6
तस्य स्त्रीणां सहस्राणि चत्वार्यासन्परिग्रहः
एकैव च सुता शुभ्रा सुकन्या नाम भारत
tasya strīṇāṃ sahasrāṇi catvāryāsanparigrahaḥ
ekaiva ca sutā śubhrā sukanyā nāma bhārata
- 7
सा सखीभिः परिवृता सर्वाभरणभूषिता
चङ्क्रम्यमाणा वल्मीकं भार्गवस्य समासदत्
sā sakhībhiḥ parivṛtā sarvābharaṇabhūṣitā
caṅkramyamāṇā valmīkaṃ bhārgavasya samāsadat
- 8
सा चैव सुदती तत्र पश्यमाना मनोरमान्
वनस्पतीन्विचिन्वन्ती विजहार सखीवृता
sā caiva sudatī tatra paśyamānā manoramān
vanaspatīnvicinvantī vijahāra sakhīvṛtā
- 9
रूपेण वयसा चैव मदनेन मदेन च
बभञ्ज वनवृक्षाणां शाखाः परमपुष्पिताः
rūpeṇa vayasā caiva madanena madena ca
babhañja vanavṛkṣāṇāṃ śākhāḥ paramapuṣpitāḥ
- 10
तां सखीरहिताम् एकाम् एकवस्त्राम् अलंकृताम्
ददर्श भार्गवो धीमांश्चरन्तीम् इव विद्युतम्
tāṃ sakhīrahitām ekām ekavastrām alaṃkṛtām
dadarśa bhārgavo dhīmāṃścarantīm iva vidyutam
- 11
तां पश्यमानो विजने स रेमे परमद्युतिः
क्षामकण्ठश्च ब्रह्मर्षिस्तपोबलसमन्वितः
ताम् आबभाषे कल्याणीं सा चास्य न शृणोति वै
tāṃ paśyamāno vijane sa reme paramadyutiḥ
kṣāmakaṇṭhaśca brahmarṣistapobalasamanvitaḥ
tām ābabhāṣe kalyāṇīṃ sā cāsya na śṛṇoti vai
- 12
ततः सुकन्या वल्मीके दृष्ट्वा भार्गवचक्षुषी
कौतूहलात्कण्टकेन बुद्धिमोहबलात्कृता
tataḥ sukanyā valmīke dṛṣṭvā bhārgavacakṣuṣī
kautūhalātkaṇṭakena buddhimohabalātkṛtā
- 13
किं नु खल्विदम् इत्युक्त्वा निर्बिभेदास्य लोचने
अक्रुध्यत्स तया विद्धे नेत्रे परममन्युमान्
ततः शर्यातिसैन्यस्य शकृन्मूत्रं समावृणोत्
kiṃ nu khalvidam ityuktvā nirbibhedāsya locane
akrudhyatsa tayā viddhe netre paramamanyumān
tataḥ śaryātisainyasya śakṛnmūtraṃ samāvṛṇot
- 14
ततो रुद्धे शकृन्मूत्रे सैन्यम् आनाहदुःखितम्
तथागतम् अभिप्रेक्ष्य पर्यपृच्छत्स पार्थिवः
tato ruddhe śakṛnmūtre sainyam ānāhaduḥkhitam
tathāgatam abhiprekṣya paryapṛcchatsa pārthivaḥ
- 15
तपोनित्यस्य वृद्धस्य रोषणस्य विशेषतः
केनापकृतम् अद्येह भार्गवस्य महात्मनः
ज्ञातं वा यदि वाज्ञातं तद् ऋतं ब्रूत माचिरम्
taponityasya vṛddhasya roṣaṇasya viśeṣataḥ
kenāpakṛtam adyeha bhārgavasya mahātmanaḥ
jñātaṃ vā yadi vājñātaṃ tad ṛtaṃ brūta māciram
- 16
तम् ऊचुः सैनिकाः सर्वे न विद्मो ऽपकृतं वयम्
सर्वोपायैर्यथाकामं भवांस्तद् अधिगच्छतु
tam ūcuḥ sainikāḥ sarve na vidmo 'pakṛtaṃ vayam
sarvopāyairyathākāmaṃ bhavāṃstad adhigacchatu
- 17
ततः स पृथिवीपालः साम्ना चोग्रेण च स्वयम्
पर्यपृच्छत्सुहृद्वर्गं प्रत्यजानन्न चैव ते
tataḥ sa pṛthivīpālaḥ sāmnā cogreṇa ca svayam
paryapṛcchatsuhṛdvargaṃ pratyajānanna caiva te
- 18
आनाहार्तं ततो दृष्ट्वा तत्सैन्यम् असुखार्दितम्
पितरं दुःखितं चापि सुकन्येदम् अथाब्रवीत्
ānāhārtaṃ tato dṛṣṭvā tatsainyam asukhārditam
pitaraṃ duḥkhitaṃ cāpi sukanyedam athābravīt
- 19
मयाटन्त्येह वल्मीके दृष्टं सत्त्वम् अभिज्वलत्
खद्योतवद् अभिज्ञातं तन्मया विद्धम् अन्तिकात्
mayāṭantyeha valmīke dṛṣṭaṃ sattvam abhijvalat
khadyotavad abhijñātaṃ tanmayā viddham antikāt
- 20
एतच्छ्रुत्वा तु शर्यातिर्वल्मीकं तूर्णम् आद्रवत्
तत्रापश्यत्तपोवृद्धं वयोवृद्धं च भार्गवम्
etacchrutvā tu śaryātirvalmīkaṃ tūrṇam ādravat
tatrāpaśyattapovṛddhaṃ vayovṛddhaṃ ca bhārgavam
- 21
अयाचद् अथ सैन्यार्थं प्राञ्जलिः पृथिवीपतिः
अज्ञानाद्बालया यत्ते कृतं तत्क्षन्तुम् अर्हसि
ayācad atha sainyārthaṃ prāñjaliḥ pṛthivīpatiḥ
ajñānādbālayā yatte kṛtaṃ tatkṣantum arhasi
- 22
ततो ऽब्रवीन्महीपालं च्यवनो भार्गवस्तदा
रूपौदार्यसमायुक्तां लोभमोहबलात्कृताम्
tato 'bravīnmahīpālaṃ cyavano bhārgavastadā
rūpaudāryasamāyuktāṃ lobhamohabalātkṛtām
- 23
ताम् एव प्रतिगृह्याहं राजन्दुहितरं तव
क्षमिष्यामि महीपाल सत्यम् एतद्ब्रवीमि ते
tām eva pratigṛhyāhaṃ rājanduhitaraṃ tava
kṣamiṣyāmi mahīpāla satyam etadbravīmi te
- 24
ऋषेर्वचनम् आज्ञाय शर्यातिर् अविचारयन्
ददौ दुहितरं तस्मै च्यवनाय महात्मने
ṛṣervacanam ājñāya śaryātir avicārayan
dadau duhitaraṃ tasmai cyavanāya mahātmane
- 25
प्रतिगृह्य च तां कन्यां च्यवनः प्रससाद ह
प्राप्तप्रसादो राजा स ससैन्यः पुनर् आव्रजत्
pratigṛhya ca tāṃ kanyāṃ cyavanaḥ prasasāda ha
prāptaprasādo rājā sa sasainyaḥ punar āvrajat
- 26
सुकन्यापि पतिं लब्ध्वा तपस्विनम् अनिन्दिता
नित्यं पर्यचरत्प्रीत्या तपसा नियमेन च
sukanyāpi patiṃ labdhvā tapasvinam aninditā
nityaṃ paryacaratprītyā tapasā niyamena ca
- 27
अग्नीनाम् अतिथीनां च शुश्रूषुर् अनसूयिका
समाराधयत क्षिप्रं च्यवनं सा शुभानना
agnīnām atithīnāṃ ca śuśrūṣur anasūyikā
samārādhayata kṣipraṃ cyavanaṃ sā śubhānanā

