41 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य वानरेन्द्रस्य धीमतः
भीमसेनस्तदा वीरः प्रोवाचामित्रकर्शनः
vaiśampāyana uvāca
etacchrutvā vacastasya vānarendrasya dhīmataḥ
bhīmasenastadā vīraḥ provācāmitrakarśanaḥ
- 2
को भवान्किंनिमित्तं वा वानरं वपुर् आश्रितः
ब्राह्मणानन्तरो वर्णः क्षत्रियस्त्वानुपृच्छति
ko bhavānkiṃnimittaṃ vā vānaraṃ vapur āśritaḥ
brāhmaṇānantaro varṇaḥ kṣatriyastvānupṛcchati
- 3
कौरवः सोमवंशीयः कुन्त्या गर्भेण धारितः
पाण्डवो वायुतनयो भीमसेन इति श्रुतः
kauravaḥ somavaṃśīyaḥ kuntyā garbheṇa dhāritaḥ
pāṇḍavo vāyutanayo bhīmasena iti śrutaḥ
- 4
स वाक्यं भीमसेनस्य स्मितेन प्रतिगृह्य तत्
हनूमान्वायुतनयो वायुपुत्रम् अभाषत
sa vākyaṃ bhīmasenasya smitena pratigṛhya tat
hanūmānvāyutanayo vāyuputram abhāṣata
- 5
वानरो ऽहं न ते मार्गं प्रदास्यामि यथेप्सितम्
साधु गच्छ निवर्तस्व मा त्वं प्राप्स्यसि वैशसम्
vānaro 'haṃ na te mārgaṃ pradāsyāmi yathepsitam
sādhu gaccha nivartasva mā tvaṃ prāpsyasi vaiśasam
- 6
भीम उवाच
वैशसं वास्तु यद्वान्यन्न त्वा पृच्छामि वानर
प्रयच्छोत्तिष्ठ मार्गं मे मा त्वं प्राप्स्यसि वैशसम्
bhīma uvāca
vaiśasaṃ vāstu yadvānyanna tvā pṛcchāmi vānara
prayacchottiṣṭha mārgaṃ me mā tvaṃ prāpsyasi vaiśasam
- 7
हनूमान् उवाच
नास्ति शक्तिर्ममोत्थातुं व्याधिना क्लेशितो ह्यहम्
यद्यवश्यं प्रयातव्यं लङ्घयित्वा प्रयाहि माम्
hanūmān uvāca
nāsti śaktirmamotthātuṃ vyādhinā kleśito hyaham
yadyavaśyaṃ prayātavyaṃ laṅghayitvā prayāhi mām
- 8
भीम उवाच
निर्गुणः परमात्मेति देहं ते व्याप्य तिष्ठति
तम् अहं ज्ञानविज्ञेयं नावमन्ये न लङ्घये
bhīma uvāca
nirguṇaḥ paramātmeti dehaṃ te vyāpya tiṣṭhati
tam ahaṃ jñānavijñeyaṃ nāvamanye na laṅghaye
- 9
यद्यागमैर्न विन्देयं तम् अहं भूतभावनम्
क्रमेयं त्वां गिरिं चेमं हनूमान् इव सागरम्
yadyāgamairna vindeyaṃ tam ahaṃ bhūtabhāvanam
krameyaṃ tvāṃ giriṃ cemaṃ hanūmān iva sāgaram
- 10
हनूमान् उवाच
क एष हनुमान्नाम सागरो येन लङ्घितः
पृच्छामि त्वा कुरुश्रेष्ठ कथ्यतां यदि शक्यते
hanūmān uvāca
ka eṣa hanumānnāma sāgaro yena laṅghitaḥ
pṛcchāmi tvā kuruśreṣṭha kathyatāṃ yadi śakyate
- 11
भीम उवाच
भ्राता मम गुणश्लाघ्यो बुद्धिसत्त्वबलान्वितः
रामायणे ऽतिविख्यातः शूरो वानरपुंगवः
bhīma uvāca
bhrātā mama guṇaślāghyo buddhisattvabalānvitaḥ
rāmāyaṇe 'tivikhyātaḥ śūro vānarapuṃgavaḥ
- 12
रामपत्नीकृते येन शतयोजनम् आयतः
सागरः प्लवगेन्द्रेण क्रमेणैकेन लङ्घितः
rāmapatnīkṛte yena śatayojanam āyataḥ
sāgaraḥ plavagendreṇa krameṇaikena laṅghitaḥ
- 13
स मे भ्राता महावीर्यस्तुल्यो ऽहं तस्य तेजसा
बले पराक्रमे युद्धे शक्तो ऽहं तव निग्रहे
sa me bhrātā mahāvīryastulyo 'haṃ tasya tejasā
bale parākrame yuddhe śakto 'haṃ tava nigrahe
- 14
उत्तिष्ठ देहि मे मार्गं पश्य वा मे ऽद्य पौरुषम्
मच्छासनम् अकुर्वाणं मा त्वा नेष्ये यमक्षयम्
uttiṣṭha dehi me mārgaṃ paśya vā me 'dya pauruṣam
macchāsanam akurvāṇaṃ mā tvā neṣye yamakṣayam
- 15
वैशम्पायन उवाच
विज्ञाय तं बलोन्मत्तं बाहुवीर्येण गर्वितम्
हृदयेनावहस्यैनं हनूमान्वाक्यम् अब्रवीत्
vaiśampāyana uvāca
vijñāya taṃ balonmattaṃ bāhuvīryeṇa garvitam
hṛdayenāvahasyainaṃ hanūmānvākyam abravīt
- 16
प्रसीद नास्ति मे शक्तिर् उत्थातुं जरयानघ
ममानुकम्पया त्वेतत्पुच्छम् उत्सार्य गम्यताम्
prasīda nāsti me śaktir utthātuṃ jarayānagha
mamānukampayā tvetatpuccham utsārya gamyatām
- 17
सावज्ञम् अथ वामेन स्मयञ्जग्राह पाणिना
न चाशकच्चालयितुं भीमः पुच्छं महाकपेः
sāvajñam atha vāmena smayañjagrāha pāṇinā
na cāśakaccālayituṃ bhīmaḥ pucchaṃ mahākapeḥ
- 18
उच्चिक्षेप पुनर्दोर्भ्याम् इन्द्रायुधम् इवोच्छ्रितम्
नोद्धर्तुम् अशकद्भीमो दोर्भ्याम् अपि महाबलः
uccikṣepa punardorbhyām indrāyudham ivocchritam
noddhartum aśakadbhīmo dorbhyām api mahābalaḥ
- 19
उत्क्षिप्तभ्रूर्विवृत्ताक्षः संहतभ्रुकुटीमुखः
स्विन्नगात्रो ऽभवद्भीमो न चोद्धर्तुं शशाक ह
utkṣiptabhrūrvivṛttākṣaḥ saṃhatabhrukuṭīmukhaḥ
svinnagātro 'bhavadbhīmo na coddhartuṃ śaśāka ha
- 20
यत्नवान् अपि तु श्रीमांल्लाङ्गूलोद्धरणोद्धुतः
कपेः पार्श्वगतो भीमस्तस्थौ व्रीडाद् अधोमुखः
yatnavān api tu śrīmāṃllāṅgūloddharaṇoddhutaḥ
kapeḥ pārśvagato bhīmastasthau vrīḍād adhomukhaḥ
- 21
प्रणिपत्य च कौन्तेयः प्राञ्जलिर्वाक्यम् अब्रवीत्
प्रसीद कपिशार्दूल दुरुक्तं क्षम्यतां मम
praṇipatya ca kaunteyaḥ prāñjalirvākyam abravīt
prasīda kapiśārdūla duruktaṃ kṣamyatāṃ mama
- 22
सिद्धो वा यदि वा देवो गन्धर्वो वाथ गुह्यकः
पृष्टः सन्कामया ब्रूहि कस्त्वं वानररूपधृक्
siddho vā yadi vā devo gandharvo vātha guhyakaḥ
pṛṣṭaḥ sankāmayā brūhi kastvaṃ vānararūpadhṛk
- 23
हनूमान् उवाच
यत्ते मम परिज्ञाने कौतूहलम् अरिंदम
तत्सर्वम् अखिलेन त्वं शृणु पाण्डवनन्दन
hanūmān uvāca
yatte mama parijñāne kautūhalam ariṃdama
tatsarvam akhilena tvaṃ śṛṇu pāṇḍavanandana
- 24
अहं केसरिणः क्षेत्रे वायुना जगदायुषा
जातः कमलपत्त्राक्ष हनूमान्नाम वानरः
ahaṃ kesariṇaḥ kṣetre vāyunā jagadāyuṣā
jātaḥ kamalapattrākṣa hanūmānnāma vānaraḥ
- 25
सूर्यपुत्रं च सुग्रीवं शक्रपुत्रं च वालिनम्
सर्ववानरराजानौ सर्ववानरयूथपाः
sūryaputraṃ ca sugrīvaṃ śakraputraṃ ca vālinam
sarvavānararājānau sarvavānarayūthapāḥ
- 26
उपतस्थुर्महावीर्या मम चामित्रकर्शन
सुग्रीवेणाभवत्प्रीतिर् अनिलस्याग्निना यथा
upatasthurmahāvīryā mama cāmitrakarśana
sugrīveṇābhavatprītir anilasyāgninā yathā
- 27
निकृतः स ततो भ्रात्रा कस्मिंश्चित्कारणान्तरे
ऋश्यमूके मया सार्धं सुग्रीवो न्यवसच्चिरम्
nikṛtaḥ sa tato bhrātrā kasmiṃścitkāraṇāntare
ṛśyamūke mayā sārdhaṃ sugrīvo nyavasacciram
- 28
अथ दाशरथिर्वीरो रामो नाम महाबलः
विष्णुर्मानुषरूपेण चचार वसुधाम् इमाम्
atha dāśarathirvīro rāmo nāma mahābalaḥ
viṣṇurmānuṣarūpeṇa cacāra vasudhām imām
- 29
स पितुः प्रियम् अन्विच्छन्सहभार्यः सहानुजः
सधनुर्धन्विनां श्रेष्ठो दण्डकारण्यम् आश्रितः
sa pituḥ priyam anvicchansahabhāryaḥ sahānujaḥ
sadhanurdhanvināṃ śreṣṭho daṇḍakāraṇyam āśritaḥ
- 30
तस्य भार्या जनस्थानाद्रावणेन हृता बलात्
वञ्चयित्वा महाबुद्धिं मृगरूपेण राघवम्
tasya bhāryā janasthānādrāvaṇena hṛtā balāt
vañcayitvā mahābuddhiṃ mṛgarūpeṇa rāghavam

