30 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
युधिष्ठिरो धर्मराजः पप्रच्छ भरतर्षभ
मार्कण्डेयं तपोवृद्धं दीर्घायुषम् अकल्मषम्
vaiśampāyana uvāca
yudhiṣṭhiro dharmarājaḥ papraccha bharatarṣabha
mārkaṇḍeyaṃ tapovṛddhaṃ dīrghāyuṣam akalmaṣam
- 2
विदितास्तव धर्मज्ञ देवदानवराक्षसाः
राजवंशाश्च विविधा ऋषिवंशाश्च शाश्वताः
न ते ऽस्त्यविदितं किंचिद् अस्मिंल्लोके द्विजोत्तम
viditāstava dharmajña devadānavarākṣasāḥ
rājavaṃśāśca vividhā ṛṣivaṃśāśca śāśvatāḥ
na te 'styaviditaṃ kiṃcid asmiṃlloke dvijottama
- 3
कथां वेत्सि मुने दिव्यां मनुष्योरगरक्षसाम्
एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वेन कथितं द्विज
kathāṃ vetsi mune divyāṃ manuṣyoragarakṣasām
etad icchāmyahaṃ śrotuṃ tattvena kathitaṃ dvija
- 4
कुवलाश्व इति ख्यात इक्ष्वाकुर् अपराजितः
कथं नाम विपर्यासाद्धुन्धुमारत्वम् आगतः
kuvalāśva iti khyāta ikṣvākur aparājitaḥ
kathaṃ nāma viparyāsāddhundhumāratvam āgataḥ
- 5
एतद् इच्छामि तत्त्वेन ज्ञातुं भार्गवसत्तम
विपर्यस्तं यथा नाम कुवलाश्वस्य धीमतः
etad icchāmi tattvena jñātuṃ bhārgavasattama
viparyastaṃ yathā nāma kuvalāśvasya dhīmataḥ
- 6
मार्कण्डेय उवाच
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु राजन्युधिष्ठिर
धर्मिष्ठम् इदम् आख्यानं धुन्धुमारस्य तच्छृणु
mārkaṇḍeya uvāca
hanta te kathayiṣyāmi śṛṇu rājanyudhiṣṭhira
dharmiṣṭham idam ākhyānaṃ dhundhumārasya tacchṛṇu
- 7
यथा स राजा इक्ष्वाकुः कुवलाश्वो महीपतिः
धुन्धुमारत्वम् अगमत्तच्छृणुष्व महीपते
yathā sa rājā ikṣvākuḥ kuvalāśvo mahīpatiḥ
dhundhumāratvam agamattacchṛṇuṣva mahīpate
- 8
महर्षिर्विश्रुतस्तात उत्तङ्क इति भारत
मरुधन्वसु रम्येषु आश्रमस्तस्य कौरव
maharṣirviśrutastāta uttaṅka iti bhārata
marudhanvasu ramyeṣu āśramastasya kaurava
- 9
उत्तङ्कस्तु महाराज तपो ऽतप्यत्सुदुश्चरम्
आरिराधयिषुर्विष्णुं बहून्वर्षगणान्विभो
uttaṅkastu mahārāja tapo 'tapyatsuduścaram
ārirādhayiṣurviṣṇuṃ bahūnvarṣagaṇānvibho
- 10
तस्य प्रीतः स भगवान्साक्षाद्दर्शनम् एयिवान्
दृष्ट्वैव चर्षिः प्रह्वस्तं तुष्टाव विविधैः स्तवैः
tasya prītaḥ sa bhagavānsākṣāddarśanam eyivān
dṛṣṭvaiva carṣiḥ prahvastaṃ tuṣṭāva vividhaiḥ stavaiḥ
- 11
त्वया देव प्रजाः सर्वाः सदेवासुरमानवाः
स्थावराणि च भूतानि जङ्गमानि तथैव च
ब्रह्म वेदाश्च वेद्यं च त्वया सृष्टं महाद्युते
tvayā deva prajāḥ sarvāḥ sadevāsuramānavāḥ
sthāvarāṇi ca bhūtāni jaṅgamāni tathaiva ca
brahma vedāśca vedyaṃ ca tvayā sṛṣṭaṃ mahādyute
- 12
शिरस्ते गगनं देव नेत्रे शशिदिवाकरौ
निःश्वासः पवनश्चापि तेजो ऽग्निश्च तवाच्युत
बाहवस्ते दिशः सर्वाः कुक्षिश्चापि महार्णवः
śiraste gaganaṃ deva netre śaśidivākarau
niḥśvāsaḥ pavanaścāpi tejo 'gniśca tavācyuta
bāhavaste diśaḥ sarvāḥ kukṣiścāpi mahārṇavaḥ
- 13
ऊरू ते पर्वता देव खं नाभिर्मधुसूदन
पादौ ते पृथिवी देवी रोमाण्योषधयस्तथा
ūrū te parvatā deva khaṃ nābhirmadhusūdana
pādau te pṛthivī devī romāṇyoṣadhayastathā
- 14
इन्द्रसोमाग्निवरुणा देवासुरमहोरगाः
प्रह्वास्त्वाम् उपतिष्ठन्ति स्तुवन्तो विविधैः स्तवैः
indrasomāgnivaruṇā devāsuramahoragāḥ
prahvāstvām upatiṣṭhanti stuvanto vividhaiḥ stavaiḥ
- 15
त्वया व्याप्तानि सर्वाणि भूतानि भुवनेश्वर
योगिनः सुमहावीर्याः स्तुवन्ति त्वां महर्षयः
tvayā vyāptāni sarvāṇi bhūtāni bhuvaneśvara
yoginaḥ sumahāvīryāḥ stuvanti tvāṃ maharṣayaḥ
- 16
त्वयि तुष्टे जगत्स्वस्थं त्वयि क्रुद्धे महद्भयम्
भयानाम् अपनेतासि त्वम् एकः पुरुषोत्तम
tvayi tuṣṭe jagatsvasthaṃ tvayi kruddhe mahadbhayam
bhayānām apanetāsi tvam ekaḥ puruṣottama
- 17
देवानां मानुषाणां च सर्वभूतसुखावहः
त्रिभिर्विक्रमणैर्देव त्रयो लोकास्त्वयाहृताः
असुराणां समृद्धानां विनाशश्च त्वया कृतः
devānāṃ mānuṣāṇāṃ ca sarvabhūtasukhāvahaḥ
tribhirvikramaṇairdeva trayo lokāstvayāhṛtāḥ
asurāṇāṃ samṛddhānāṃ vināśaśca tvayā kṛtaḥ
- 18
तव विक्रमणैर्देवा निर्वाणम् अगमन्परम्
पराभवं च दैत्येन्द्रास्त्वयि क्रुद्धे महाद्युते
tava vikramaṇairdevā nirvāṇam agamanparam
parābhavaṃ ca daityendrāstvayi kruddhe mahādyute
- 19
त्वं हि कर्ता विकर्ता च भूतानाम् इह सर्वशः
आराधयित्वा त्वां देवाः सुखम् एधन्ति सर्वशः
tvaṃ hi kartā vikartā ca bhūtānām iha sarvaśaḥ
ārādhayitvā tvāṃ devāḥ sukham edhanti sarvaśaḥ
- 20
एवं स्तुतो हृषीकेश उत्तङ्केन महात्मना
उत्तङ्कम् अब्रवीद्विष्णुः प्रीतस्ते ऽहं वरं वृणु
evaṃ stuto hṛṣīkeśa uttaṅkena mahātmanā
uttaṅkam abravīdviṣṇuḥ prītaste 'haṃ varaṃ vṛṇu
- 21
उत्तङ्क उवाच
पर्याप्तो मे वरो ह्येष यद् अहं दृष्टवान्हरिम्
पुरुषं शाश्वतं दिव्यं स्रष्टारं जगतः प्रभुम्
uttaṅka uvāca
paryāpto me varo hyeṣa yad ahaṃ dṛṣṭavānharim
puruṣaṃ śāśvataṃ divyaṃ sraṣṭāraṃ jagataḥ prabhum
- 22
विष्णुर् उवाच
प्रीतस्ते ऽहम् अलौल्येन भक्त्या च द्विजसत्तम
अवश्यं हि त्वया ब्रह्मन्मत्तो ग्राह्यो वरो द्विज
viṣṇur uvāca
prītaste 'ham alaulyena bhaktyā ca dvijasattama
avaśyaṃ hi tvayā brahmanmatto grāhyo varo dvija
- 23
एवं संछन्द्यमानस्तु वरेण हरिणा तदा
उत्तङ्कः प्राञ्जलिर्वव्रे वरं भरतसत्तम
evaṃ saṃchandyamānastu vareṇa hariṇā tadā
uttaṅkaḥ prāñjalirvavre varaṃ bharatasattama
- 24
यदि मे भगवान्प्रीतः पुण्डरीकनिभेक्षणः
धर्मे सत्ये दमे चैव बुद्धिर्भवतु मे सदा
अभ्यासश्च भवेद्भक्त्या त्वयि नित्यं महेश्वर
yadi me bhagavānprītaḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ
dharme satye dame caiva buddhirbhavatu me sadā
abhyāsaśca bhavedbhaktyā tvayi nityaṃ maheśvara
- 25
विष्णुर् उवाच
सर्वम् एतद्धि भविता मत्प्रसादात्तव द्विज
प्रतिभास्यति योगश्च येन युक्तो दिवौकसाम्
viṣṇur uvāca
sarvam etaddhi bhavitā matprasādāttava dvija
pratibhāsyati yogaśca yena yukto divaukasām
- 26
त्रयाणाम् अपि लोकानां महत्कार्यं करिष्यसि
trayāṇām api lokānāṃ mahatkāryaṃ kariṣyasi
- 27
उत्सादनार्थं लोकानां धुन्धुर्नाम महासुरः
तपस्यति तपो घोरं शृणु यस्तं हनिष्यति
utsādanārthaṃ lokānāṃ dhundhurnāma mahāsuraḥ
tapasyati tapo ghoraṃ śṛṇu yastaṃ haniṣyati
- 28
बृहदश्व इति ख्यातो भविष्यति महीपतिः
तस्य पुत्रः शुचिर्दान्तः कुवलाश्व इति श्रुतः
bṛhadaśva iti khyāto bhaviṣyati mahīpatiḥ
tasya putraḥ śucirdāntaḥ kuvalāśva iti śrutaḥ
- 29
स योगबलम् आस्थाय मामकं पार्थिवोत्तमः
शासनात्तव विप्रर्षे धुन्धुमारो भविष्यति
sa yogabalam āsthāya māmakaṃ pārthivottamaḥ
śāsanāttava viprarṣe dhundhumāro bhaviṣyati
- 30
मार्कण्डेय उवाच
उत्तङ्कम् एवम् उक्त्वा तु विष्णुर् अन्तरधीयत
mārkaṇḍeya uvāca
uttaṅkam evam uktvā tu viṣṇur antaradhīyata

