24 shlokas
- 1
बृहदश्व उवाच
सर्वं विकारं दृष्ट्वा तु पुण्यश्लोकस्य धीमतः
आगत्य केशिनी क्षिप्रं दमयन्त्यै न्यवेदयत्
bṛhadaśva uvāca
sarvaṃ vikāraṃ dṛṣṭvā tu puṇyaślokasya dhīmataḥ
āgatya keśinī kṣipraṃ damayantyai nyavedayat
- 2
दमयन्ती ततो भूयः प्रेषयामास केशिनीम्
मातुः सकाशं दुःखार्ता नलशङ्कासमुत्सुका
damayantī tato bhūyaḥ preṣayāmāsa keśinīm
mātuḥ sakāśaṃ duḥkhārtā nalaśaṅkāsamutsukā
- 3
परीक्षितो मे बहुशो बाहुको नलशङ्कया
रूपे मे संशयस्त्वेकः स्वयम् इच्छामि वेदितुम्
parīkṣito me bahuśo bāhuko nalaśaṅkayā
rūpe me saṃśayastvekaḥ svayam icchāmi veditum
- 4
स वा प्रवेश्यतां मातर्मां वानुज्ञातुम् अर्हसि
विदितं वाथ वाज्ञातं पितुर्मे संविधीयताम्
sa vā praveśyatāṃ mātarmāṃ vānujñātum arhasi
viditaṃ vātha vājñātaṃ piturme saṃvidhīyatām
- 5
एवम् उक्ता तु वैदर्भ्या सा देवी भीमम् अब्रवीत्
दुहितुस्तम् अभिप्रायम् अन्वजानाच्च पार्थिवः
evam uktā tu vaidarbhyā sā devī bhīmam abravīt
duhitustam abhiprāyam anvajānācca pārthivaḥ
- 6
सा वै पित्राभ्यनुज्ञाता मात्रा च भरतर्षभ
नलं प्रवेशयामास यत्र तस्याः प्रतिश्रयः
sā vai pitrābhyanujñātā mātrā ca bharatarṣabha
nalaṃ praveśayāmāsa yatra tasyāḥ pratiśrayaḥ
- 7
तं तु दृष्ट्वा तथायुक्तं दमयन्ती नलं तदा
तीव्रशोकसमाविष्टा बभूव वरवर्णिनी
taṃ tu dṛṣṭvā tathāyuktaṃ damayantī nalaṃ tadā
tīvraśokasamāviṣṭā babhūva varavarṇinī
- 8
ततः काषायवसना जटिला मलपङ्किनी
दमयन्ती महाराज बाहुकं वाक्यम् अब्रवीत्
tataḥ kāṣāyavasanā jaṭilā malapaṅkinī
damayantī mahārāja bāhukaṃ vākyam abravīt
- 9
दृष्टपूर्वस्त्वया कश्चिद्धर्मज्ञो नाम बाहुक
सुप्ताम् उत्सृज्य विपिने गतो यः पुरुषः स्त्रियम्
dṛṣṭapūrvastvayā kaściddharmajño nāma bāhuka
suptām utsṛjya vipine gato yaḥ puruṣaḥ striyam
- 10
अनागसं प्रियां भार्यां विजने श्रममोहिताम्
अपहाय तु को गच्छेत्पुण्यश्लोकम् ऋते नलम्
anāgasaṃ priyāṃ bhāryāṃ vijane śramamohitām
apahāya tu ko gacchetpuṇyaślokam ṛte nalam
- 11
किं नु तस्य मया कार्यम् अपराद्धं महीपतेः
यो माम् उत्सृज्य विपिने गतवान्निद्रया हृताम्
kiṃ nu tasya mayā kāryam aparāddhaṃ mahīpateḥ
yo mām utsṛjya vipine gatavānnidrayā hṛtām
- 12
साक्षाद्देवान् अपाहाय वृतो यः स मया पुरा
अनुव्रतां साभिकामां पुत्रिणीं त्यक्तवान्कथम्
sākṣāddevān apāhāya vṛto yaḥ sa mayā purā
anuvratāṃ sābhikāmāṃ putriṇīṃ tyaktavānkatham
- 13
अग्नौ पाणिगृहीतां च हंसानां वचने स्थिताम्
भरिष्यामीति सत्यं च प्रतिश्रुत्य क्व तद्गतम्
agnau pāṇigṛhītāṃ ca haṃsānāṃ vacane sthitām
bhariṣyāmīti satyaṃ ca pratiśrutya kva tadgatam
- 14
दमयन्त्या ब्रुवन्त्यास्तु सर्वम् एतद् अरिंदम
शोकजं वारि नेत्राभ्याम् असुखं प्रास्रवद्बहु
damayantyā bruvantyāstu sarvam etad ariṃdama
śokajaṃ vāri netrābhyām asukhaṃ prāsravadbahu
- 15
अतीव कृष्णताराभ्यां रक्तान्ताभ्यां जलं तु तत्
परिस्रवन्नलो दृष्ट्वा शोकार्त इदम् अब्रवीत्
atīva kṛṣṇatārābhyāṃ raktāntābhyāṃ jalaṃ tu tat
parisravannalo dṛṣṭvā śokārta idam abravīt
- 16
मम राज्यं प्रनष्टं यन्नाहं तत्कृतवान्स्वयम्
कलिना तत्कृतं भीरु यच्च त्वाम् अहम् अत्यजम्
mama rājyaṃ pranaṣṭaṃ yannāhaṃ tatkṛtavānsvayam
kalinā tatkṛtaṃ bhīru yacca tvām aham atyajam
- 17
त्वया तु धर्मभृच्छ्रेष्ठे शापेनाभिहतः पुरा
वनस्थया दुःखितया शोचन्त्या मां विवाससम्
tvayā tu dharmabhṛcchreṣṭhe śāpenābhihataḥ purā
vanasthayā duḥkhitayā śocantyā māṃ vivāsasam
- 18
स मच्छरीरे त्वच्छापाद्दह्यमानो ऽवसत्कलिः
त्वच्छापदग्धः सततं सो ऽग्नाविव समाहितः
sa maccharīre tvacchāpāddahyamāno 'vasatkaliḥ
tvacchāpadagdhaḥ satataṃ so 'gnāviva samāhitaḥ
- 19
मम च व्यवसायेन तपसा चैव निर्जितः
दुःखस्यान्तेन चानेन भवितव्यं हि नौ शुभे
mama ca vyavasāyena tapasā caiva nirjitaḥ
duḥkhasyāntena cānena bhavitavyaṃ hi nau śubhe
- 20
विमुच्य मां गतः पापः स ततो ऽहम् इहागतः
त्वदर्थं विपुलश्रोणि न हि मे ऽन्यत्प्रयोजनम्
vimucya māṃ gataḥ pāpaḥ sa tato 'ham ihāgataḥ
tvadarthaṃ vipulaśroṇi na hi me 'nyatprayojanam
- 21
कथं नु नारी भर्तारम् अनुरक्तम् अनुव्रतम्
उत्सृज्य वरयेद् अन्यं यथा त्वं भीरु कर्हिचित्
kathaṃ nu nārī bhartāram anuraktam anuvratam
utsṛjya varayed anyaṃ yathā tvaṃ bhīru karhicit
- 22
दूताश्चरन्ति पृथिवीं कृत्स्नां नृपतिशासनात्
भैमी किल स्म भर्तारं द्वितीयं वरयिष्यति
dūtāścaranti pṛthivīṃ kṛtsnāṃ nṛpatiśāsanāt
bhaimī kila sma bhartāraṃ dvitīyaṃ varayiṣyati
- 23
स्वैरवृत्ता यथाकामम् अनुरूपम् इवात्मनः
श्रुत्वैव चैवं त्वरितो भाङ्गस्वरिर् उपस्थितः
svairavṛttā yathākāmam anurūpam ivātmanaḥ
śrutvaiva caivaṃ tvarito bhāṅgasvarir upasthitaḥ
- 24
दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा नलस्य परिदेवितम्
प्राञ्जलिर्वेपमाना च भीता वचनम् अब्रवीत्
damayantī tu tacchrutvā nalasya paridevitam
prāñjalirvepamānā ca bhītā vacanam abravīt

