24 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
ततस्तु शिल्पिनः सर्वे अमात्यप्रवराश्च ह
विदुरश्च महाप्राज्ञो धार्तराष्ट्रे न्यवेदयत्
vaiśampāyana uvāca
tatastu śilpinaḥ sarve amātyapravarāśca ha
viduraśca mahāprājño dhārtarāṣṭre nyavedayat
- 2
सज्जं क्रतुवरं राजन्कालप्राप्तं च भारत
सौवर्णं च कृतं दिव्यं लाङ्गलं सुमहाधनम्
sajjaṃ kratuvaraṃ rājankālaprāptaṃ ca bhārata
sauvarṇaṃ ca kṛtaṃ divyaṃ lāṅgalaṃ sumahādhanam
- 3
एतच्छ्रुत्वा नृपश्रेष्ठो धार्तराष्ट्रो विशां पते
आज्ञापयामास नृपः क्रतुराजप्रवर्तनम्
etacchrutvā nṛpaśreṣṭho dhārtarāṣṭro viśāṃ pate
ājñāpayāmāsa nṛpaḥ kraturājapravartanam
- 4
ततः प्रववृते यज्ञः प्रभूतान्नः सुसंस्कृतः
दीक्षितश्चापि गान्धारिर्यथाशास्त्रं यथाक्रमम्
tataḥ pravavṛte yajñaḥ prabhūtānnaḥ susaṃskṛtaḥ
dīkṣitaścāpi gāndhāriryathāśāstraṃ yathākramam
- 5
प्रहृष्टो धृतराष्ट्रो ऽभूद्विदुरश्च महायशाः
भीष्मो द्रोणः कृपः कर्णो गान्धारी च यशस्विनी
prahṛṣṭo dhṛtarāṣṭro 'bhūdviduraśca mahāyaśāḥ
bhīṣmo droṇaḥ kṛpaḥ karṇo gāndhārī ca yaśasvinī
- 6
निमन्त्रणार्थं दूतांश्च प्रेषयामास शीघ्रगान्
पार्थिवानां च राजेन्द्र ब्राह्मणानां तथैव च
ते प्रयाता यथोद्दिष्टं दूतास्त्वरितवाहनाः
nimantraṇārthaṃ dūtāṃśca preṣayāmāsa śīghragān
pārthivānāṃ ca rājendra brāhmaṇānāṃ tathaiva ca
te prayātā yathoddiṣṭaṃ dūtāstvaritavāhanāḥ
- 7
तत्र कंचित्प्रयातं तु दूतं दुःशासनो ऽब्रवीत्
गच्छ द्वैतवनं शीघ्रं पाण्डवान्पापपूरुषान्
निमन्त्रय यथान्यायं विप्रांस्तस्मिन्महावने
tatra kaṃcitprayātaṃ tu dūtaṃ duḥśāsano 'bravīt
gaccha dvaitavanaṃ śīghraṃ pāṇḍavānpāpapūruṣān
nimantraya yathānyāyaṃ viprāṃstasminmahāvane
- 8
स गत्वा पाण्डवावासम् उवाचाभिप्रणम्य तान्
दुर्योधनो महाराज यजते नृपसत्तमः
sa gatvā pāṇḍavāvāsam uvācābhipraṇamya tān
duryodhano mahārāja yajate nṛpasattamaḥ
- 9
स्ववीर्यार्जितम् अर्थौघम् अवाप्य कुरुनन्दनः
तत्र गच्छन्ति राजानो ब्राह्मणाश्च ततस्ततः
svavīryārjitam arthaugham avāpya kurunandanaḥ
tatra gacchanti rājāno brāhmaṇāśca tatastataḥ
- 10
अहं तु प्रेषितो राजन्कौरवेण महात्मना
आमन्त्रयति वो राजा धार्तराष्ट्रो जनेश्वरः
मनो ऽभिलषितं राज्ञस्तं क्रतुं द्रष्टुम् अर्हथ
ahaṃ tu preṣito rājankauraveṇa mahātmanā
āmantrayati vo rājā dhārtarāṣṭro janeśvaraḥ
mano 'bhilaṣitaṃ rājñastaṃ kratuṃ draṣṭum arhatha
- 11
ततो युधिष्ठिरो राजा तच्छ्रुत्वा दूतभाषितम्
अब्रवीन्नृपशार्दूलो दिष्ट्या राजा सुयोधनः
यजते क्रतुमुख्येन पूर्वेषां कीर्तिवर्धनः
tato yudhiṣṭhiro rājā tacchrutvā dūtabhāṣitam
abravīnnṛpaśārdūlo diṣṭyā rājā suyodhanaḥ
yajate kratumukhyena pūrveṣāṃ kīrtivardhanaḥ
- 12
वयम् अप्युपयास्यामो न त्विदानीं कथंचन
समयः परिपाल्यो नो यावद्वर्षं त्रयोदशम्
vayam apyupayāsyāmo na tvidānīṃ kathaṃcana
samayaḥ paripālyo no yāvadvarṣaṃ trayodaśam
- 13
श्रुत्वैतद्धर्मराजस्य भीमो वचनम् अब्रवीत्
तदा तु नृपतिर्गन्ता धर्मराजो युधिष्ठिरः
śrutvaitaddharmarājasya bhīmo vacanam abravīt
tadā tu nṛpatirgantā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
- 14
अस्त्रशस्त्रप्रदीप्ते ऽग्नौ यदा तं पातयिष्यति
वर्षात्त्रयोदशाद् ऊर्ध्वं रणसत्त्रे नराधिपः
astraśastrapradīpte 'gnau yadā taṃ pātayiṣyati
varṣāttrayodaśād ūrdhvaṃ raṇasattre narādhipaḥ
- 15
यदा क्रोधहविर्मोक्ता धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवः
आगन्तारस्तदा स्मेति वाच्यस्ते स सुयोधनः
yadā krodhahavirmoktā dhārtarāṣṭreṣu pāṇḍavaḥ
āgantārastadā smeti vācyaste sa suyodhanaḥ
- 16
शेषास्तु पाण्डवा राजन्नैवोचुः किंचिद् अप्रियम्
दूतश्चापि यथावृत्तं धार्तराष्ट्रे न्यवेदयत्
śeṣāstu pāṇḍavā rājannaivocuḥ kiṃcid apriyam
dūtaścāpi yathāvṛttaṃ dhārtarāṣṭre nyavedayat
- 17
अथाजग्मुर्नरश्रेष्ठा नानाजनपदेश्वराः
ब्राह्मणाश्च महाभागा धार्तराष्ट्रपुरं प्रति
athājagmurnaraśreṣṭhā nānājanapadeśvarāḥ
brāhmaṇāśca mahābhāgā dhārtarāṣṭrapuraṃ prati
- 18
ते त्वर्चिता यथाशास्त्रं यथावर्णं यथाक्रमम्
मुदा परमया युक्ताः प्रीत्या चापि नरेश्वर
te tvarcitā yathāśāstraṃ yathāvarṇaṃ yathākramam
mudā paramayā yuktāḥ prītyā cāpi nareśvara
- 19
धृतराष्ट्रो ऽपि राजेन्द्र संवृतः सर्वकौरवैः
हर्षेण महता युक्तो विदुरं प्रत्यभाषत
dhṛtarāṣṭro 'pi rājendra saṃvṛtaḥ sarvakauravaiḥ
harṣeṇa mahatā yukto viduraṃ pratyabhāṣata
- 20
यथा सुखी जनः सर्वः क्षत्तः स्याद् अन्नसंयुतः
तुष्येच्च यज्ञसदने तथा क्षिप्रं विधीयताम्
yathā sukhī janaḥ sarvaḥ kṣattaḥ syād annasaṃyutaḥ
tuṣyecca yajñasadane tathā kṣipraṃ vidhīyatām
- 21
विदुरस्त्वेवम् आज्ञप्तः सर्ववर्णान् अरिंदम
यथाप्रमाणतो विद्वान्पूजयामास धर्मवित्
vidurastvevam ājñaptaḥ sarvavarṇān ariṃdama
yathāpramāṇato vidvānpūjayāmāsa dharmavit
- 22
भक्ष्यभोज्यान्नपानेन माल्यैश्चापि सुगन्धिभिः
वासोभिर्विविधैश्चैव योजयामास हृष्टवत्
bhakṣyabhojyānnapānena mālyaiścāpi sugandhibhiḥ
vāsobhirvividhaiścaiva yojayāmāsa hṛṣṭavat
- 23
कृत्वा ह्यवभृथं वीरो यथाशास्त्रं यथाक्रमम्
सान्त्वयित्वा च राजेन्द्रो दत्त्वा च विविधं वसु
विसर्जयामास नृपान्ब्राह्मणांश्च सहस्रशः
kṛtvā hyavabhṛthaṃ vīro yathāśāstraṃ yathākramam
sāntvayitvā ca rājendro dattvā ca vividhaṃ vasu
visarjayāmāsa nṛpānbrāhmaṇāṃśca sahasraśaḥ
- 24
विसर्जयित्वा स नृपान्भ्रातृभिः परिवारितः
विवेश हास्तिनपुरं सहितः कर्णसौबलैः
visarjayitvā sa nṛpānbhrātṛbhiḥ parivāritaḥ
viveśa hāstinapuraṃ sahitaḥ karṇasaubalaiḥ

