22 shlokas
- 1
लोमश उवाच
सा तु नाव्याश्रमं चक्रे राजकार्यार्थसिद्धये
संदेशाच्चैव नृपतेः स्वबुद्ध्या चैव भारत
lomaśa uvāca
sā tu nāvyāśramaṃ cakre rājakāryārthasiddhaye
saṃdeśāccaiva nṛpateḥ svabuddhyā caiva bhārata
- 2
नानापुष्पफलैर्वृक्षैः कृत्रिमैर् उपशोभितम्
नानागुल्मलतोपेतैः स्वादुकामफलप्रदैः
nānāpuṣpaphalairvṛkṣaiḥ kṛtrimair upaśobhitam
nānāgulmalatopetaiḥ svādukāmaphalapradaiḥ
- 3
अतीव रमणीयं तद् अतीव च मनोहरम्
चक्रे नाव्याश्रमं रम्यम् अद्भुतोपमदर्शनम्
atīva ramaṇīyaṃ tad atīva ca manoharam
cakre nāvyāśramaṃ ramyam adbhutopamadarśanam
- 4
ततो निबध्य तां नावम् अदूरे काश्यपाश्रमात्
चारयामास पुरुषैर्विहारं तस्य वै मुनेः
tato nibadhya tāṃ nāvam adūre kāśyapāśramāt
cārayāmāsa puruṣairvihāraṃ tasya vai muneḥ
- 5
ततो दुहितरं वेश्या समाधायेतिकृत्यताम्
दृष्ट्वान्तरं काश्यपस्य प्राहिणोद्बुद्धिसंमताम्
tato duhitaraṃ veśyā samādhāyetikṛtyatām
dṛṣṭvāntaraṃ kāśyapasya prāhiṇodbuddhisaṃmatām
- 6
सा तत्र गत्वा कुशला तपोनित्यस्य संनिधौ
आश्रमं तं समासाद्य ददर्श तम् ऋषेः सुतम्
sā tatra gatvā kuśalā taponityasya saṃnidhau
āśramaṃ taṃ samāsādya dadarśa tam ṛṣeḥ sutam
- 7
वेश्योवाच
कच्चिन्मुने कुशलं तापसानां कच्चिच्च वो मूलफलं प्रभूतम्
कच्चिद्भवान्रमते चाश्रमे ऽस्मिंस्त्वां वै द्रष्टुं साम्प्रतम् आगतो ऽस्मि
veśyovāca
kaccinmune kuśalaṃ tāpasānāṃ kaccicca vo mūlaphalaṃ prabhūtam
kaccidbhavānramate cāśrame 'smiṃstvāṃ vai draṣṭuṃ sāmpratam āgato 'smi
- 8
कच्चित्तपो वर्धते तापसानां पिता च ते कच्चिद् अहीनतेजाः
कच्चित्त्वया प्रीयते चैव विप्र कच्चित्स्वाध्यायः क्रियते ऋश्यशृङ्ग
kaccittapo vardhate tāpasānāṃ pitā ca te kaccid ahīnatejāḥ
kaccittvayā prīyate caiva vipra kaccitsvādhyāyaḥ kriyate ṛśyaśṛṅga
- 9
ऋश्यशृङ्ग उवाच
ऋद्धो भवाञ्ज्योतिर् इव प्रकाशते मन्ये चाहं त्वाम् अभिवादनीयम्
पाद्यं वै ते सम्प्रदास्यामि कामाद्यथाधर्मं फलमूलानि चैव
ṛśyaśṛṅga uvāca
ṛddho bhavāñjyotir iva prakāśate manye cāhaṃ tvām abhivādanīyam
pādyaṃ vai te sampradāsyāmi kāmādyathādharmaṃ phalamūlāni caiva
- 10
कौश्यां बृस्याम् आस्स्व यथोपजोषं कृष्णाजिनेनावृतायां सुखायाम्
क्व चाश्रमस्तव किं नाम चेदं व्रतं ब्रह्मंश्चरसि हि देववत्त्वम्
kauśyāṃ bṛsyām āssva yathopajoṣaṃ kṛṣṇājinenāvṛtāyāṃ sukhāyām
kva cāśramastava kiṃ nāma cedaṃ vrataṃ brahmaṃścarasi hi devavattvam
- 11
वेश्योवाच
ममाश्रमः काश्यपपुत्र रम्यस्त्रियोजनं शैलम् इमं परेण
तत्र स्वधर्मो ऽनभिवादनं नो न चोदकं पाद्यम् उपस्पृशामः
veśyovāca
mamāśramaḥ kāśyapaputra ramyastriyojanaṃ śailam imaṃ pareṇa
tatra svadharmo 'nabhivādanaṃ no na codakaṃ pādyam upaspṛśāmaḥ
- 12
ऋश्यशृङ्ग उवाच
फलानि पक्वानि ददानि ते ऽहं भल्लातकान्यामलकानि चैव
परूषकानीङ्गुदधन्वनानि प्रियालानां कामकारं कुरुष्व
ṛśyaśṛṅga uvāca
phalāni pakvāni dadāni te 'haṃ bhallātakānyāmalakāni caiva
parūṣakānīṅgudadhanvanāni priyālānāṃ kāmakāraṃ kuruṣva
- 13
लोमश उवाच
सा तानि सर्वाणि विसर्जयित्वा भक्षान्महार्हान्प्रददौ ततो ऽस्मै
तान्यृश्यशृङ्गस्य महारसानि भृशं सुरूपाणि रुचिं ददुर्हि
lomaśa uvāca
sā tāni sarvāṇi visarjayitvā bhakṣānmahārhānpradadau tato 'smai
tānyṛśyaśṛṅgasya mahārasāni bhṛśaṃ surūpāṇi ruciṃ dadurhi
- 14
ददौ च माल्यानि सुगन्धवन्ति चित्राणि वासांसि च भानुमन्ति
पानानि चाग्र्याणि ततो मुमोद चिक्रीड चैव प्रजहास चैव
dadau ca mālyāni sugandhavanti citrāṇi vāsāṃsi ca bhānumanti
pānāni cāgryāṇi tato mumoda cikrīḍa caiva prajahāsa caiva
- 15
सा कन्दुकेनारमतास्य मूले विभज्यमाना फलिता लतेव
गात्रैश्च गात्राणि निषेवमाणा समाश्लिषच्चासकृद् ऋश्यशृङ्गम्
sā kandukenāramatāsya mūle vibhajyamānā phalitā lateva
gātraiśca gātrāṇi niṣevamāṇā samāśliṣaccāsakṛd ṛśyaśṛṅgam
- 16
सर्जान् अशोकांस्तिलकांश्च वृक्षान्प्रपुष्पितान् अवनाम्यावभज्य
विलज्जमानेव मदाभिभूता प्रलोभयामास सुतं महर्षेः
sarjān aśokāṃstilakāṃśca vṛkṣānprapuṣpitān avanāmyāvabhajya
vilajjamāneva madābhibhūtā pralobhayāmāsa sutaṃ maharṣeḥ
- 17
अथर्श्यशृङ्गं विकृतं समीक्ष्य पुनः पुनः पीड्य च कायम् अस्य
अवेक्षमाणा शनकैर्जगाम कृत्वाग्निहोत्रस्य तदापदेशम्
atharśyaśṛṅgaṃ vikṛtaṃ samīkṣya punaḥ punaḥ pīḍya ca kāyam asya
avekṣamāṇā śanakairjagāma kṛtvāgnihotrasya tadāpadeśam
- 18
तस्यां गतायां मदनेन मत्तो विचेतनश्चाभवद् ऋश्यशृङ्गः
ताम् एव भावेन गतेन शून्यो विनिःश्वसन्न् आर्तरूपो बभूव
tasyāṃ gatāyāṃ madanena matto vicetanaścābhavad ṛśyaśṛṅgaḥ
tām eva bhāvena gatena śūnyo viniḥśvasann ārtarūpo babhūva
- 19
ततो मुहूर्ताद्धरिपिङ्गलाक्षः प्रवेष्टितो रोमभिर् आ नखाग्रात्
स्वाध्यायवान्वृत्तसमाधियुक्तो विभाण्डकः काश्यपः प्रादुरासीत्
tato muhūrtāddharipiṅgalākṣaḥ praveṣṭito romabhir ā nakhāgrāt
svādhyāyavānvṛttasamādhiyukto vibhāṇḍakaḥ kāśyapaḥ prādurāsīt
- 20
सो ऽपश्यद् आसीनम् उपेत्य पुत्रं ध्यायन्तम् एकं विपरीतचित्तम्
विनिःश्वसन्तं मुहुर् ऊर्ध्वदृष्टिं विभाण्डकः पुत्रम् उवाच दीनम्
so 'paśyad āsīnam upetya putraṃ dhyāyantam ekaṃ viparītacittam
viniḥśvasantaṃ muhur ūrdhvadṛṣṭiṃ vibhāṇḍakaḥ putram uvāca dīnam
- 21
न कल्प्यन्ते समिधः किं नु तात कच्चिद्धुतं चाग्निहोत्रं त्वयाद्य
सुनिर्णिक्तं स्रुक्स्रुवं होमधेनुः कच्चित्सवत्सा च कृता त्वयाद्य
na kalpyante samidhaḥ kiṃ nu tāta kacciddhutaṃ cāgnihotraṃ tvayādya
sunirṇiktaṃ sruksruvaṃ homadhenuḥ kaccitsavatsā ca kṛtā tvayādya
- 22
न वै यथापूर्वम् इवासि पुत्र चिन्तापरश्चासि विचेतनश्च
दीनो ऽतिमात्रं त्वम् इहाद्य किं नु पृच्छामि त्वां क इहाद्यागतो ऽभूत्
na vai yathāpūrvam ivāsi putra cintāparaścāsi vicetanaśca
dīno 'timātraṃ tvam ihādya kiṃ nu pṛcchāmi tvāṃ ka ihādyāgato 'bhūt

