22 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
प्रभासतीर्थं सम्प्राप्य वृष्णयः पाण्डवास्तथा
किम् अकुर्वन्कथाश्चैषां कास्तत्रासंस्तपोधन
janamejaya uvāca
prabhāsatīrthaṃ samprāpya vṛṣṇayaḥ pāṇḍavāstathā
kim akurvankathāścaiṣāṃ kāstatrāsaṃstapodhana
- 2
ते हि सर्वे महात्मानः सर्वशास्त्रविशारदाः
वृष्णयः पाण्डवाश्चैव सुहृदश्च परस्परम्
te hi sarve mahātmānaḥ sarvaśāstraviśāradāḥ
vṛṣṇayaḥ pāṇḍavāścaiva suhṛdaśca parasparam
- 3
वैशम्पायन उवाच
प्रभासतीर्थं सम्प्राप्य पुण्यं तीर्थं महोदधेः
वृष्णयः पाण्डवान्वीरान्परिवार्योपतस्थिरे
vaiśampāyana uvāca
prabhāsatīrthaṃ samprāpya puṇyaṃ tīrthaṃ mahodadheḥ
vṛṣṇayaḥ pāṇḍavānvīrānparivāryopatasthire
- 4
ततो गोक्षीरकुन्देन्दुमृणालरजतप्रभः
वनमाली हली रामो बभाषे पुष्करेक्षणम्
tato gokṣīrakundendumṛṇālarajataprabhaḥ
vanamālī halī rāmo babhāṣe puṣkarekṣaṇam
- 5
न कृष्ण धर्मश्चरितो भवाय जन्तोर् अधर्मश्च पराभवाय
युधिष्ठिरो यत्र जटी महात्मा वनाश्रयः क्लिश्यति चीरवासाः
na kṛṣṇa dharmaścarito bhavāya jantor adharmaśca parābhavāya
yudhiṣṭhiro yatra jaṭī mahātmā vanāśrayaḥ kliśyati cīravāsāḥ
- 6
दुर्योधनश्चापि महीं प्रशास्ति न चास्य भूमिर्विवरं ददाति
धर्माद् अधर्मश्चरितो गरीयान् इतीव मन्येत नरो ऽल्पबुद्धिः
duryodhanaścāpi mahīṃ praśāsti na cāsya bhūmirvivaraṃ dadāti
dharmād adharmaścarito garīyān itīva manyeta naro 'lpabuddhiḥ
- 7
दुर्योधने चापि विवर्धमाने युधिष्ठिरे चासुख आत्तराज्ये
किं न्वद्य कर्तव्यम् इति प्रजाभिः शङ्का मिथः संजनिता नराणाम्
duryodhane cāpi vivardhamāne yudhiṣṭhire cāsukha āttarājye
kiṃ nvadya kartavyam iti prajābhiḥ śaṅkā mithaḥ saṃjanitā narāṇām
- 8
अयं हि धर्मप्रभवो नरेन्द्रो धर्मे रतः सत्यधृतिः प्रदाता
चलेद्धि राज्याच्च सुखाच्च पार्थो धर्माद् अपेतश्च कथं विवर्धेत्
ayaṃ hi dharmaprabhavo narendro dharme rataḥ satyadhṛtiḥ pradātā
caleddhi rājyācca sukhācca pārtho dharmād apetaśca kathaṃ vivardhet
- 9
कथं नु भीष्मश्च कृपश्च विप्रो द्रोणश्च राजा च कुलस्य वृद्धः
प्रव्राज्य पार्थान्सुखम् आप्नुवन्ति धिक्पापबुद्धीन्भरतप्रधानान्
kathaṃ nu bhīṣmaśca kṛpaśca vipro droṇaśca rājā ca kulasya vṛddhaḥ
pravrājya pārthānsukham āpnuvanti dhikpāpabuddhīnbharatapradhānān
- 10
किं नाम वक्ष्यत्यवनिप्रधानः पितॄन्समागम्य परत्र पापः
पुत्रेषु सम्यक्चरितं मयेति पुत्रान् अपापान् अवरोप्य राज्यात्
kiṃ nāma vakṣyatyavanipradhānaḥ pitṝnsamāgamya paratra pāpaḥ
putreṣu samyakcaritaṃ mayeti putrān apāpān avaropya rājyāt
- 11
नासौ धिया संप्रतिपश्यति स्म किं नाम कृत्वाहम् अचक्षुर् एवम्
जातः पृथिव्याम् इति पार्थिवेषु प्रव्राज्य कौन्तेयम् अथापि राज्यात्
nāsau dhiyā saṃpratipaśyati sma kiṃ nāma kṛtvāham acakṣur evam
jātaḥ pṛthivyām iti pārthiveṣu pravrājya kaunteyam athāpi rājyāt
- 12
नूनं समृद्धान्पितृलोकभूमौ चामीकराभान्क्षितिजान्प्रफुल्लान्
विचित्रवीर्यस्य सुतः सपुत्रः कृत्वा नृशंसं बत पश्यति स्म
nūnaṃ samṛddhānpitṛlokabhūmau cāmīkarābhānkṣitijānpraphullān
vicitravīryasya sutaḥ saputraḥ kṛtvā nṛśaṃsaṃ bata paśyati sma
- 13
व्यूढोत्तरांसान्पृथुलोहिताक्षान्नेमान्स्म पृच्छन्स शृणोति नूनम्
प्रस्थापयद्यत्स वनं ह्यशङ्को युधिष्ठिरं सानुजम् आत्तशस्त्रम्
vyūḍhottarāṃsānpṛthulohitākṣānnemānsma pṛcchansa śṛṇoti nūnam
prasthāpayadyatsa vanaṃ hyaśaṅko yudhiṣṭhiraṃ sānujam āttaśastram
- 14
यो ऽयं परेषां पृतनां समृद्धां निरायुधो दीर्घभुजो निहन्यात्
श्रुत्वैव शब्दं हि वृकोदरस्य मुञ्चन्ति सैन्यानि शकृत्समूत्रम्
yo 'yaṃ pareṣāṃ pṛtanāṃ samṛddhāṃ nirāyudho dīrghabhujo nihanyāt
śrutvaiva śabdaṃ hi vṛkodarasya muñcanti sainyāni śakṛtsamūtram
- 15
स क्षुत्पिपासाध्वकृशस्तरस्वी समेत्य नानायुधबाणपाणिः
वने स्मरन्वासम् इमं सुघोरं शेषं न कुर्याद् इति निश्चितं मे
sa kṣutpipāsādhvakṛśastarasvī sametya nānāyudhabāṇapāṇiḥ
vane smaranvāsam imaṃ sughoraṃ śeṣaṃ na kuryād iti niścitaṃ me
- 16
न ह्यस्य वीर्येण बलेन कश्चित्समः पृथिव्यां भविता नरेषु
शीतोष्णवातातपकर्शिताङ्गो न शेषम् आजावसुहृत्सु कुर्यात्
na hyasya vīryeṇa balena kaścitsamaḥ pṛthivyāṃ bhavitā nareṣu
śītoṣṇavātātapakarśitāṅgo na śeṣam ājāvasuhṛtsu kuryāt
- 17
प्राच्यां नृपान् एकरथेन जित्वा वृकोदरः सानुचरान्रणेषु
स्वस्त्यागमद्यो ऽतिरथस्तरस्वी सो ऽयं वने क्लिश्यति चीरवासाः
prācyāṃ nṛpān ekarathena jitvā vṛkodaraḥ sānucarānraṇeṣu
svastyāgamadyo 'tirathastarasvī so 'yaṃ vane kliśyati cīravāsāḥ
- 18
यो दन्तकूरे व्यजयन्नृदेवान्समागतान्दाक्षिणात्यान्महीपान्
तं पश्यतेमं सहदेवम् अद्य तपस्विनं तापसवेषरूपम्
yo dantakūre vyajayannṛdevānsamāgatāndākṣiṇātyānmahīpān
taṃ paśyatemaṃ sahadevam adya tapasvinaṃ tāpasaveṣarūpam
- 19
यः पार्थिवान् एकरथेन वीरो दिशं प्रतीचीं प्रति युद्धशौण्डः
सो ऽयं वने मूलफलेन जीवञ्जटी चरत्यद्य मलाचिताङ्गः
yaḥ pārthivān ekarathena vīro diśaṃ pratīcīṃ prati yuddhaśauṇḍaḥ
so 'yaṃ vane mūlaphalena jīvañjaṭī caratyadya malācitāṅgaḥ
- 20
सत्त्रे समृद्धे ऽतिरथस्य राज्ञो वेदीतलाद् उत्पतिता सुता या
सेयं वने वासम् इमं सुदुःखं कथं सहत्यद्य सती सुखार्हा
sattre samṛddhe 'tirathasya rājño vedītalād utpatitā sutā yā
seyaṃ vane vāsam imaṃ suduḥkhaṃ kathaṃ sahatyadya satī sukhārhā
- 21
त्रिवर्गमुख्यस्य समीरणस्य देवेश्वरस्याप्यथ वाश्विनोश्च
एषां सुराणां तनयाः कथं नु वने चरन्त्यल्पसुखाः सुखार्हाः
trivargamukhyasya samīraṇasya deveśvarasyāpyatha vāśvinośca
eṣāṃ surāṇāṃ tanayāḥ kathaṃ nu vane carantyalpasukhāḥ sukhārhāḥ
- 22
जिते हि धर्मस्य सुते सभार्ये सभ्रातृके सानुचरे निरस्ते
दुर्योधने चापि विवर्धमाने कथं न सीदत्यवनिः सशैला
jite hi dharmasya sute sabhārye sabhrātṛke sānucare niraste
duryodhane cāpi vivardhamāne kathaṃ na sīdatyavaniḥ saśailā

