26 shlokas
- 1
सुदेव उवाच
विदर्भराजो धर्मात्मा भीमो भीमपराक्रमः
सुतेयं तस्य कल्याणी दमयन्तीति विश्रुता
sudeva uvāca
vidarbharājo dharmātmā bhīmo bhīmaparākramaḥ
suteyaṃ tasya kalyāṇī damayantīti viśrutā
- 2
राजा तु नैषधो नाम वीरसेनसुतो नलः
भार्येयं तस्य कल्याणी पुण्यश्लोकस्य धीमतः
rājā tu naiṣadho nāma vīrasenasuto nalaḥ
bhāryeyaṃ tasya kalyāṇī puṇyaślokasya dhīmataḥ
- 3
स वै द्यूते जितो भ्रात्रा हृतराज्यो महीपतिः
दमयन्त्या गतः सार्धं न प्रज्ञायत कर्हिचित्
sa vai dyūte jito bhrātrā hṛtarājyo mahīpatiḥ
damayantyā gataḥ sārdhaṃ na prajñāyata karhicit
- 4
ते वयं दमयन्त्यर्थे चरामः पृथिवीम् इमाम्
सेयम् आसादिता बाला तव पुत्रनिवेशने
te vayaṃ damayantyarthe carāmaḥ pṛthivīm imām
seyam āsāditā bālā tava putraniveśane
- 5
अस्या रूपेण सदृशी मानुषी नेह विद्यते
अस्याश्चैव भ्रुवोर्मध्ये सहजः पिप्लुर् उत्तमः
श्यामायाः पद्मसंकाशो लक्षितो ऽन्तर्हितो मया
asyā rūpeṇa sadṛśī mānuṣī neha vidyate
asyāścaiva bhruvormadhye sahajaḥ piplur uttamaḥ
śyāmāyāḥ padmasaṃkāśo lakṣito 'ntarhito mayā
- 6
मलेन संवृतो ह्यस्यास्तन्वभ्रेणेव चन्द्रमाः
चिह्नभूतो विभूत्यर्थम् अयं धात्रा विनिर्मितः
malena saṃvṛto hyasyāstanvabhreṇeva candramāḥ
cihnabhūto vibhūtyartham ayaṃ dhātrā vinirmitaḥ
- 7
प्रतिपत्कलुषेवेन्दोर्लेखा नाति विराजते
न चास्या नश्यते रूपं वपुर्मलसमाचितम्
असंस्कृतम् अपि व्यक्तं भाति काञ्चनसंनिभम्
pratipatkaluṣevendorlekhā nāti virājate
na cāsyā naśyate rūpaṃ vapurmalasamācitam
asaṃskṛtam api vyaktaṃ bhāti kāñcanasaṃnibham
- 8
अनेन वपुषा बाला पिप्लुनानेन चैव ह
लक्षितेयं मया देवी पिहितो ऽग्निर् इवोष्मणा
anena vapuṣā bālā piplunānena caiva ha
lakṣiteyaṃ mayā devī pihito 'gnir ivoṣmaṇā
- 9
बृहदश्व उवाच
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सुदेवस्य विशां पते
सुनन्दा शोधयामास पिप्लुप्रच्छादनं मलम्
bṛhadaśva uvāca
tacchrutvā vacanaṃ tasya sudevasya viśāṃ pate
sunandā śodhayāmāsa piplupracchādanaṃ malam
- 10
स मलेनापकृष्टेन पिप्लुस्तस्या व्यरोचत
दमयन्त्यास्तदा व्यभ्रे नभसीव निशाकरः
sa malenāpakṛṣṭena piplustasyā vyarocata
damayantyāstadā vyabhre nabhasīva niśākaraḥ
- 11
पिप्लुं दृष्ट्वा सुनन्दा च राजमाता च भारत
रुदन्त्यौ तां परिष्वज्य मुहूर्तम् इव तस्थतुः
उत्सृज्य बाष्पं शनकै राजमातेदम् अब्रवीत्
pipluṃ dṛṣṭvā sunandā ca rājamātā ca bhārata
rudantyau tāṃ pariṣvajya muhūrtam iva tasthatuḥ
utsṛjya bāṣpaṃ śanakai rājamātedam abravīt
- 12
भगिन्या दुहिता मे ऽसि पिप्लुनानेन सूचिता
अहं च तव माता च राजन्यस्य महात्मनः
सुते दशार्णाधिपतेः सुदाम्नश्चारुदर्शने
bhaginyā duhitā me 'si piplunānena sūcitā
ahaṃ ca tava mātā ca rājanyasya mahātmanaḥ
sute daśārṇādhipateḥ sudāmnaścārudarśane
- 13
भीमस्य राज्ञः सा दत्ता वीरबाहोर् अहं पुनः
त्वं तु जाता मया दृष्टा दशार्णेषु पितुर्गृहे
bhīmasya rājñaḥ sā dattā vīrabāhor ahaṃ punaḥ
tvaṃ tu jātā mayā dṛṣṭā daśārṇeṣu piturgṛhe
- 14
यथैव ते पितुर्गेहं तथेदम् अपि भामिनि
यथैव हि ममैश्वर्यं दमयन्ति तथा तव
yathaiva te piturgehaṃ tathedam api bhāmini
yathaiva hi mamaiśvaryaṃ damayanti tathā tava
- 15
तां प्रहृष्टेन मनसा दमयन्ती विशां पते
अभिवाद्य मातुर्भगिनीम् इदं वचनम् अब्रवीत्
tāṃ prahṛṣṭena manasā damayantī viśāṃ pate
abhivādya māturbhaginīm idaṃ vacanam abravīt
- 16
अज्ञायमानापि सती सुखम् अस्म्युषितेह वै
सर्वकामैः सुविहिता रक्ष्यमाणा सदा त्वया
ajñāyamānāpi satī sukham asmyuṣiteha vai
sarvakāmaiḥ suvihitā rakṣyamāṇā sadā tvayā
- 17
सुखात्सुखतरो वासो भविष्यति न संशयः
चिरविप्रोषितां मातर्माम् अनुज्ञातुम् अर्हसि
sukhātsukhataro vāso bhaviṣyati na saṃśayaḥ
ciraviproṣitāṃ mātarmām anujñātum arhasi
- 18
दारकौ च हि मे नीतौ वसतस्तत्र बालकौ
पित्रा विहीनौ शोकार्तौ मया चैव कथं नु तौ
dārakau ca hi me nītau vasatastatra bālakau
pitrā vihīnau śokārtau mayā caiva kathaṃ nu tau
- 19
यदि चापि प्रियं किंचिन्मयि कर्तुम् इहेच्छसि
विदर्भान्यातुम् इच्छामि शीघ्रं मे यानम् आदिश
yadi cāpi priyaṃ kiṃcinmayi kartum ihecchasi
vidarbhānyātum icchāmi śīghraṃ me yānam ādiśa
- 20
बाढम् इत्य् एव ताम् उक्त्वा हृष्टा मातृष्वसा नृप
गुप्तां बलेन महता पुत्रस्यानुमते ततः
bāḍham ity eva tām uktvā hṛṣṭā mātṛṣvasā nṛpa
guptāṃ balena mahatā putrasyānumate tataḥ
- 21
प्रस्थापयद्राजमाता श्रीमता नरवाहिना
यानेन भरतश्रेष्ठ स्वन्नपानपरिच्छदाम्
prasthāpayadrājamātā śrīmatā naravāhinā
yānena bharataśreṣṭha svannapānaparicchadām
- 22
ततः सा नचिराद् एव विदर्भान् अगमच्छुभा
तां तु बन्धुजनः सर्वः प्रहृष्टः प्रत्यपूजयत्
tataḥ sā nacirād eva vidarbhān agamacchubhā
tāṃ tu bandhujanaḥ sarvaḥ prahṛṣṭaḥ pratyapūjayat
- 23
सर्वान्कुशलिनो दृष्ट्वा बान्धवान्दारकौ च तौ
मातरं पितरं चैव सर्वं चैव सखीजनम्
sarvānkuśalino dṛṣṭvā bāndhavāndārakau ca tau
mātaraṃ pitaraṃ caiva sarvaṃ caiva sakhījanam
- 24
देवताः पूजयामास ब्राह्मणांश्च यशस्विनी
विधिना परेण कल्याणी दमयन्ती विशां पते
devatāḥ pūjayāmāsa brāhmaṇāṃśca yaśasvinī
vidhinā pareṇa kalyāṇī damayantī viśāṃ pate
- 25
अतर्पयत्सुदेवं च गोसहस्रेण पार्थिवः
प्रीतो दृष्ट्वैव तनयां ग्रामेण द्रविणेन च
atarpayatsudevaṃ ca gosahasreṇa pārthivaḥ
prīto dṛṣṭvaiva tanayāṃ grāmeṇa draviṇena ca
- 26
सा व्युष्टा रजनीं तत्र पितुर्वेश्मनि भामिनी
विश्रान्ता मातरं राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत्
sā vyuṣṭā rajanīṃ tatra piturveśmani bhāminī
viśrāntā mātaraṃ rājann idaṃ vacanam abravīt

