91 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
निहते राक्षसे तस्मिन्पुनर्नारायणाश्रमम्
अभ्येत्य राजा कौन्तेयो निवासम् अकरोत्प्रभुः
vaiśampāyana uvāca
nihate rākṣase tasminpunarnārāyaṇāśramam
abhyetya rājā kaunteyo nivāsam akarotprabhuḥ
- 2
स समानीय तान्सर्वान्भ्रातॄन् इत्यब्रवीद्वचः
द्रौपद्या सहितान्काले संस्मरन्भ्रातरं जयम्
sa samānīya tānsarvānbhrātṝn ityabravīdvacaḥ
draupadyā sahitānkāle saṃsmaranbhrātaraṃ jayam
- 3
समाश्चतस्रो ऽभिगताः शिवेन चरतां वने
कृतोद्देशश्च बीभत्सुः पञ्चमीम् अभितः समाम्
samāścatasro 'bhigatāḥ śivena caratāṃ vane
kṛtoddeśaśca bībhatsuḥ pañcamīm abhitaḥ samām
- 4
प्राप्य पर्वतराजानं श्वेतं शिखरिणां वरम्
तत्रापि च कृतोद्देशः समागमदिदृक्षुभिः
prāpya parvatarājānaṃ śvetaṃ śikhariṇāṃ varam
tatrāpi ca kṛtoddeśaḥ samāgamadidṛkṣubhiḥ
- 5
कृतश्च समयस्तेन पार्थेनामिततेजसा
पञ्च वर्षाणि वत्स्यामि विद्यार्थीति पुरा मयि
kṛtaśca samayastena pārthenāmitatejasā
pañca varṣāṇi vatsyāmi vidyārthīti purā mayi
- 6
तत्र गाण्डीवधन्वानम् अवाप्तास्त्रम् अरिंदमम्
देवलोकाद् इमं लोकं द्रक्ष्यामः पुनरागतम्
tatra gāṇḍīvadhanvānam avāptāstram ariṃdamam
devalokād imaṃ lokaṃ drakṣyāmaḥ punarāgatam
- 7
इत्युक्त्वा ब्राह्मणान्सर्वान् आमन्त्रयत पाण्डवः
कारणं चैव तत्तेषाम् आचचक्षे तपस्विनाम्
ityuktvā brāhmaṇānsarvān āmantrayata pāṇḍavaḥ
kāraṇaṃ caiva tatteṣām ācacakṣe tapasvinām
- 8
तम् उग्रतपसः प्रीताः कृत्वा पार्थं प्रदक्षिणम्
ब्राह्मणास्ते ऽन्वमोदन्त शिवेन कुशलेन च
tam ugratapasaḥ prītāḥ kṛtvā pārthaṃ pradakṣiṇam
brāhmaṇāste 'nvamodanta śivena kuśalena ca
- 9
सुखोदर्कम् इमं क्लेशम् अचिराद्भरतर्षभ
क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ तीर्त्वा गां पालयिष्यसि
sukhodarkam imaṃ kleśam acirādbharatarṣabha
kṣatradharmeṇa dharmajña tīrtvā gāṃ pālayiṣyasi
- 10
तत्तु राजा वचस्तेषां प्रतिगृह्य तपस्विनाम्
प्रतस्थे सह विप्रैस्तैर्भ्रातृभिश्च परंतपः
tattu rājā vacasteṣāṃ pratigṛhya tapasvinām
pratasthe saha vipraistairbhrātṛbhiśca paraṃtapaḥ
- 11
द्रौपद्या सहितः श्रीमान्हैडिम्बेयादिभिस्तथा
राक्षसैर् अनुयातश्च लोमशेनाभिरक्षितः
draupadyā sahitaḥ śrīmānhaiḍimbeyādibhistathā
rākṣasair anuyātaśca lomaśenābhirakṣitaḥ
- 12
क्वचिज्जगाम पद्भ्यां तु राक्षसैर् उह्यते क्वचित्
तत्र तत्र महातेजा भ्रातृभिः सह सुव्रतः
kvacijjagāma padbhyāṃ tu rākṣasair uhyate kvacit
tatra tatra mahātejā bhrātṛbhiḥ saha suvrataḥ
- 13
ततो युधिष्ठिरो राजा बहून्क्लेशान्विचिन्तयन्
सिंहव्याघ्रगजाकीर्णाम् उदीचीं प्रययौ दिशम्
tato yudhiṣṭhiro rājā bahūnkleśānvicintayan
siṃhavyāghragajākīrṇām udīcīṃ prayayau diśam
- 14
अवेक्षमाणः कैलासं मैनाकं चैव पर्वतम्
गन्धमादनपादांश्च मेरुं चापि शिलोच्चयम्
avekṣamāṇaḥ kailāsaṃ mainākaṃ caiva parvatam
gandhamādanapādāṃśca meruṃ cāpi śiloccayam
- 15
उपर्युपरि शैलस्य बह्वीश्च सरितः शिवाः
प्रस्थं हिमवतः पुण्यं ययौ सप्तदशे ऽहनि
uparyupari śailasya bahvīśca saritaḥ śivāḥ
prasthaṃ himavataḥ puṇyaṃ yayau saptadaśe 'hani
- 16
ददृशुः पाण्डवा राजन्गन्धमादनम् अन्तिकात्
पृष्ठे हिमवतः पुण्ये नानाद्रुमलतायुते
dadṛśuḥ pāṇḍavā rājangandhamādanam antikāt
pṛṣṭhe himavataḥ puṇye nānādrumalatāyute
- 17
सलिलावर्तसंजातैः पुष्पितैश्च महीरुहैः
समावृतं पुण्यतमम् आश्रमं वृषपर्वणः
salilāvartasaṃjātaiḥ puṣpitaiśca mahīruhaiḥ
samāvṛtaṃ puṇyatamam āśramaṃ vṛṣaparvaṇaḥ
- 18
तम् उपक्रम्य राजर्षिं धर्मात्मानम् अरिंदमाः
पाण्डवा वृषपर्वाणम् अवन्दन्त गतक्लमाः
tam upakramya rājarṣiṃ dharmātmānam ariṃdamāḥ
pāṇḍavā vṛṣaparvāṇam avandanta gataklamāḥ
- 19
अभ्यनन्दत्स राजर्षिः पुत्रवद्भरतर्षभान्
पूजिताश्चावसंस्तत्र सप्तरात्रम् अरिंदमाः
abhyanandatsa rājarṣiḥ putravadbharatarṣabhān
pūjitāścāvasaṃstatra saptarātram ariṃdamāḥ
- 20
अष्टमे ऽहनि सम्प्राप्ते तम् ऋषिं लोकविश्रुतम्
आमन्त्र्य वृषपर्वाणं प्रस्थानं समरोचयन्
aṣṭame 'hani samprāpte tam ṛṣiṃ lokaviśrutam
āmantrya vṛṣaparvāṇaṃ prasthānaṃ samarocayan
- 21
एकैकशश्च तान्विप्रान्निवेद्य वृषपर्वणे
न्यासभूतान्यथाकालं बन्धून् इव सुसत्कृतान्
ekaikaśaśca tānviprānnivedya vṛṣaparvaṇe
nyāsabhūtānyathākālaṃ bandhūn iva susatkṛtān
- 22
ततस्ते वरवस्त्राणि शुभान्याभरणानि च
न्यदधुः पाण्डवास्तस्मिन्न् आश्रमे वृषपर्वणः
tataste varavastrāṇi śubhānyābharaṇāni ca
nyadadhuḥ pāṇḍavāstasminn āśrame vṛṣaparvaṇaḥ
- 23
अतीतानागते विद्वान्कुशलः सर्वधर्मवित्
अन्वशासत्स धर्मज्ञः पुत्रवद्भरतर्षभान्
atītānāgate vidvānkuśalaḥ sarvadharmavit
anvaśāsatsa dharmajñaḥ putravadbharatarṣabhān
- 24
ते ऽनुज्ञाता महात्मानः प्रययुर्दिशम् उत्तराम्
कृष्णया सहिता वीरा ब्राह्मणैश्च महात्मभिः
तान्प्रस्थितान् अन्वगच्छद्वृषपर्वा महीपतिः
te 'nujñātā mahātmānaḥ prayayurdiśam uttarām
kṛṣṇayā sahitā vīrā brāhmaṇaiśca mahātmabhiḥ
tānprasthitān anvagacchadvṛṣaparvā mahīpatiḥ
- 25
उपन्यस्य महातेजा विप्रेभ्यः पाण्डवांस्तदा
अनुसंसाध्य कौन्तेयान् आशीर्भिर् अभिनन्द्य च
वृषपर्वा निववृते पन्थानम् उपदिश्य च
upanyasya mahātejā viprebhyaḥ pāṇḍavāṃstadā
anusaṃsādhya kaunteyān āśīrbhir abhinandya ca
vṛṣaparvā nivavṛte panthānam upadiśya ca
- 26
नानामृगगणैर्जुष्टं कौन्तेयः सत्यविक्रमः
पदातिर्भ्रातृभिः सार्धं प्रातिष्ठत युधिष्ठिरः
nānāmṛgagaṇairjuṣṭaṃ kaunteyaḥ satyavikramaḥ
padātirbhrātṛbhiḥ sārdhaṃ prātiṣṭhata yudhiṣṭhiraḥ
- 27
नानाद्रुमनिरोधेषु वसन्तः शैलसानुषु
पर्वतं विविशुः श्वेतं चतुर्थे ऽहनि पाण्डवाः
nānādrumanirodheṣu vasantaḥ śailasānuṣu
parvataṃ viviśuḥ śvetaṃ caturthe 'hani pāṇḍavāḥ
- 28
महाभ्रघनसंकाशं सलिलोपहितं शुभम्
मणिकाञ्चनरम्यं च शैलं नानासमुच्छ्रयम्
mahābhraghanasaṃkāśaṃ salilopahitaṃ śubham
maṇikāñcanaramyaṃ ca śailaṃ nānāsamucchrayam
- 29
ते समासाद्य पन्थानं यथोक्तं वृषपर्वणा
अनुसस्रुर्यथोद्देशं पश्यन्तो विविधान्नगान्
te samāsādya panthānaṃ yathoktaṃ vṛṣaparvaṇā
anusasruryathoddeśaṃ paśyanto vividhānnagān
- 30
उपर्युपरि शैलस्य गुहाः परमदुर्गमाः
सुदुर्गमांस्ते सुबहून्सुखेनैवाभिचक्रमुः
uparyupari śailasya guhāḥ paramadurgamāḥ
sudurgamāṃste subahūnsukhenaivābhicakramuḥ

