31 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
युधिष्ठिरस्तम् आसाद्य तपसा दग्धकिल्बिषम्
अभ्यवादयत प्रीतः शिरसा नाम कीर्तयन्
vaiśampāyana uvāca
yudhiṣṭhirastam āsādya tapasā dagdhakilbiṣam
abhyavādayata prītaḥ śirasā nāma kīrtayan
- 2
ततः कृष्णा च भीमश्च यमौ चापि यशस्विनौ
शिरोभिः प्राप्य राजर्षिं परिवार्योपतस्थिरे
tataḥ kṛṣṇā ca bhīmaśca yamau cāpi yaśasvinau
śirobhiḥ prāpya rājarṣiṃ parivāryopatasthire
- 3
तथैव धौम्यो धर्मज्ञः पाण्डवानां पुरोहितः
यथान्यायम् उपाक्रान्तस्तम् ऋषिं संशितव्रतम्
tathaiva dhaumyo dharmajñaḥ pāṇḍavānāṃ purohitaḥ
yathānyāyam upākrāntastam ṛṣiṃ saṃśitavratam
- 4
अन्वजानात्स धर्मज्ञो मुनिर्दिव्येन चक्षुषा
पाण्डोः पुत्रान्कुरुश्रेष्ठान् आस्यताम् इति चाब्रवीत्
anvajānātsa dharmajño munirdivyena cakṣuṣā
pāṇḍoḥ putrānkuruśreṣṭhān āsyatām iti cābravīt
- 5
कुरूणाम् ऋषभं प्राज्ञं पूजयित्वा महातपाः
सह भ्रातृभिर् आसीनं पर्यपृच्छद् अनामयम्
kurūṇām ṛṣabhaṃ prājñaṃ pūjayitvā mahātapāḥ
saha bhrātṛbhir āsīnaṃ paryapṛcchad anāmayam
- 6
नानृते कुरुषे भावं कच्चिद्धर्मे च वर्तसे
मातापित्रोश्च ते वृत्तिः कच्चित्पार्थ न सीदति
nānṛte kuruṣe bhāvaṃ kacciddharme ca vartase
mātāpitrośca te vṛttiḥ kaccitpārtha na sīdati
- 7
कच्चित्ते गुरवः सर्वे वृद्धा वैद्याश्च पूजिताः
कच्चिन्न कुरुषे भावं पार्थ पापेषु कर्मसु
kaccitte guravaḥ sarve vṛddhā vaidyāśca pūjitāḥ
kaccinna kuruṣe bhāvaṃ pārtha pāpeṣu karmasu
- 8
सुकृतं प्रतिकर्तुं च कच्चिद्धातुं च दुष्कृतम्
यथान्यायं कुरुश्रेष्ठ जानासि न च कत्थसे
sukṛtaṃ pratikartuṃ ca kacciddhātuṃ ca duṣkṛtam
yathānyāyaṃ kuruśreṣṭha jānāsi na ca katthase
- 9
यथार्हं मानिताः कच्चित्त्वया नन्दन्ति साधवः
वनेष्वपि वसन्कच्चिद्धर्मम् एवानुवर्तसे
yathārhaṃ mānitāḥ kaccittvayā nandanti sādhavaḥ
vaneṣvapi vasankacciddharmam evānuvartase
- 10
कच्चिद्धौम्यस्त्वदाचारैर्न पार्थ परितप्यते
दानधर्मतपःशौचैर् आर्जवेन तितिक्षया
kacciddhaumyastvadācārairna pārtha paritapyate
dānadharmatapaḥśaucair ārjavena titikṣayā
- 11
पितृपैतामहं वृत्तं कच्चित्पार्थानुवर्तसे
कच्चिद्राजर्षियातेन पथा गच्छसि पाण्डव
pitṛpaitāmahaṃ vṛttaṃ kaccitpārthānuvartase
kaccidrājarṣiyātena pathā gacchasi pāṇḍava
- 12
स्वे स्वे किल कुले जाते पुत्रे नप्तरि वा पुनः
पितरः पितृलोकस्थाः शोचन्ति च हसन्ति च
sve sve kila kule jāte putre naptari vā punaḥ
pitaraḥ pitṛlokasthāḥ śocanti ca hasanti ca
- 13
किं न्वस्य दुष्कृते ऽस्माभिः सम्प्राप्तव्यं भविष्यति
किं चास्य सुकृते ऽस्माभिः प्राप्तव्यम् इति शोभनम्
kiṃ nvasya duṣkṛte 'smābhiḥ samprāptavyaṃ bhaviṣyati
kiṃ cāsya sukṛte 'smābhiḥ prāptavyam iti śobhanam
- 14
पिता माता तथैवाग्निर्गुरुर् आत्मा च पञ्चमः
यस्यैते पूजिताः पार्थ तस्य लोकावुभौ जितौ
pitā mātā tathaivāgnirgurur ātmā ca pañcamaḥ
yasyaite pūjitāḥ pārtha tasya lokāvubhau jitau
- 15
अब्भक्षा वायुभक्षाश्च प्लवमाना विहायसा
जुषन्ते पर्वतश्रेष्ठम् ऋषयः पर्वसंधिषु
abbhakṣā vāyubhakṣāśca plavamānā vihāyasā
juṣante parvataśreṣṭham ṛṣayaḥ parvasaṃdhiṣu
- 16
कामिनः सह कान्ताभिः परस्परम् अनुव्रताः
दृश्यन्ते शैलशृङ्गस्थास्तथा किम्पुरुषा नृप
kāminaḥ saha kāntābhiḥ parasparam anuvratāḥ
dṛśyante śailaśṛṅgasthāstathā kimpuruṣā nṛpa
- 17
अरजांसि च वासांसि वसानाः कौशिकानि च
दृश्यन्ते बहवः पार्थ गन्धर्वाप्सरसां गणाः
arajāṃsi ca vāsāṃsi vasānāḥ kauśikāni ca
dṛśyante bahavaḥ pārtha gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ
- 18
विद्याधरगणाश्चैव स्रग्विणः प्रियदर्शनाः
महोरगगणाश्चैव सुपर्णाश्चोरगादयः
vidyādharagaṇāścaiva sragviṇaḥ priyadarśanāḥ
mahoragagaṇāścaiva suparṇāścoragādayaḥ
- 19
अस्य चोपरि शैलस्य श्रूयते पर्वसंधिषु
भेरीपणवशङ्खानां मृदङ्गानां च निस्वनः
asya copari śailasya śrūyate parvasaṃdhiṣu
bherīpaṇavaśaṅkhānāṃ mṛdaṅgānāṃ ca nisvanaḥ
- 20
इहस्थैर् एव तत्सर्वं श्रोतव्यं भरतर्षभाः
न कार्या वः कथंचित्स्यात्तत्राभिसरणे मतिः
ihasthair eva tatsarvaṃ śrotavyaṃ bharatarṣabhāḥ
na kāryā vaḥ kathaṃcitsyāttatrābhisaraṇe matiḥ
- 21
न चाप्यतः परं शक्यं गन्तुं भरतसत्तमाः
विहारो ह्यत्र देवानाम् अमानुषगतिस्तु सा
na cāpyataḥ paraṃ śakyaṃ gantuṃ bharatasattamāḥ
vihāro hyatra devānām amānuṣagatistu sā
- 22
ईषच्चपलकर्माणं मनुष्यम् इह भारत
द्विषन्ति सर्वभूतानि ताडयन्ति च राक्षसाः
īṣaccapalakarmāṇaṃ manuṣyam iha bhārata
dviṣanti sarvabhūtāni tāḍayanti ca rākṣasāḥ
- 23
अभ्यतिक्रम्य शिखरं शैलस्यास्य युधिष्ठिर
गतिः परमसिद्धानां देवर्षीणां प्रकाशते
abhyatikramya śikharaṃ śailasyāsya yudhiṣṭhira
gatiḥ paramasiddhānāṃ devarṣīṇāṃ prakāśate
- 24
चापलाद् इह गच्छन्तं पार्थ यानम् अतः परम्
अयःशूलादिभिर्घ्नन्ति राक्षसाः शत्रुसूदन
cāpalād iha gacchantaṃ pārtha yānam ataḥ param
ayaḥśūlādibhirghnanti rākṣasāḥ śatrusūdana
- 25
अप्सरोभिः परिवृतः समृद्ध्या नरवाहनः
इह वैश्रवणस्तात पर्वसंधिषु दृश्यते
apsarobhiḥ parivṛtaḥ samṛddhyā naravāhanaḥ
iha vaiśravaṇastāta parvasaṃdhiṣu dṛśyate
- 26
शिखरे तं समासीनम् अधिपं सर्वरक्षसाम्
प्रेक्षन्ते सर्वभूतानि भानुमन्तम् इवोदितम्
śikhare taṃ samāsīnam adhipaṃ sarvarakṣasām
prekṣante sarvabhūtāni bhānumantam ivoditam
- 27
देवदानवसिद्धानां तथा वैश्रवणस्य च
गिरेः शिखरम् उद्यानम् इदं भरतसत्तम
devadānavasiddhānāṃ tathā vaiśravaṇasya ca
gireḥ śikharam udyānam idaṃ bharatasattama
- 28
उपासीनस्य धनदं तुम्बुरोः पर्वसंधिषु
गीतसामस्वनस्तात श्रूयते गन्धमादने
upāsīnasya dhanadaṃ tumburoḥ parvasaṃdhiṣu
gītasāmasvanastāta śrūyate gandhamādane
- 29
एतद् एवंविधं चित्रम् इह तात युधिष्ठिर
प्रेक्षन्ते सर्वभूतानि बहुशः पर्वसंधिषु
etad evaṃvidhaṃ citram iha tāta yudhiṣṭhira
prekṣante sarvabhūtāni bahuśaḥ parvasaṃdhiṣu
- 30
भुञ्जानाः सर्वभोज्यानि रसवन्ति फलानि च
वसध्वं पाण्डवश्रेष्ठा यावद् अर्जुनदर्शनम्
bhuñjānāḥ sarvabhojyāni rasavanti phalāni ca
vasadhvaṃ pāṇḍavaśreṣṭhā yāvad arjunadarśanam

