26 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
ततः प्रयातः कौशिक्याः पाण्डवो जनमेजय
आनुपूर्व्येण सर्वाणि जगामायतनान्युत
vaiśampāyana uvāca
tataḥ prayātaḥ kauśikyāḥ pāṇḍavo janamejaya
ānupūrvyeṇa sarvāṇi jagāmāyatanānyuta
- 2
स सागरं समासाद्य गङ्गायाः संगमे नृप
नदीशतानां पञ्चानां मध्ये चक्रे समाप्लवम्
sa sāgaraṃ samāsādya gaṅgāyāḥ saṃgame nṛpa
nadīśatānāṃ pañcānāṃ madhye cakre samāplavam
- 3
ततः समुद्रतीरेण जगाम वसुधाधिपः
भ्रातृभिः सहितो वीरः कलिङ्गान्प्रति भारत
tataḥ samudratīreṇa jagāma vasudhādhipaḥ
bhrātṛbhiḥ sahito vīraḥ kaliṅgānprati bhārata
- 4
लोमश उवाच
एते कलिङ्गाः कौन्तेय यत्र वैतरणी नदी
यत्रायजत धर्मो ऽपि देवाञ्शरणमेत्य वै
lomaśa uvāca
ete kaliṅgāḥ kaunteya yatra vaitaraṇī nadī
yatrāyajata dharmo 'pi devāñśaraṇametya vai
- 5
ऋषिभिः समुपायुक्तं यज्ञियं गिरिशोभितम्
उत्तरं तीरम् एतद्धि सततं द्विजसेवितम्
ṛṣibhiḥ samupāyuktaṃ yajñiyaṃ giriśobhitam
uttaraṃ tīram etaddhi satataṃ dvijasevitam
- 6
समेन देवयानेन पथा स्वर्गम् उपेयुषः
अत्र वै ऋषयोऽन्येऽपि पुरा क्रतुभिर् ईजिरे
samena devayānena pathā svargam upeyuṣaḥ
atra vai ṛṣayo'nye'pi purā kratubhir ījire
- 7
अत्रैव रुद्रो राजेन्द्र पशुम् आदत्तवान्मखे
रुद्रः पशुं मानवेन्द्र भागो ऽयम् इति चाब्रवीत्
atraiva rudro rājendra paśum ādattavānmakhe
rudraḥ paśuṃ mānavendra bhāgo 'yam iti cābravīt
- 8
हृते पशौ तदा देवास्तम् ऊचुर्भरतर्षभ
मा परस्वम् अभिद्रोग्धा मा धर्मान्सकलान्नशीः
hṛte paśau tadā devāstam ūcurbharatarṣabha
mā parasvam abhidrogdhā mā dharmānsakalānnaśīḥ
- 9
ततः कल्याणरूपाभिर्वाग्भिस्ते रुद्रम् अस्तुवन्
इष्ट्या चैनं तर्पयित्वा मानयांचक्रिरे तदा
tataḥ kalyāṇarūpābhirvāgbhiste rudram astuvan
iṣṭyā cainaṃ tarpayitvā mānayāṃcakrire tadā
- 10
ततः स पशुम् उत्सृज्य देवयानेन जग्मिवान्
अत्रानुवंशो रुद्रस्य तं निबोध युधिष्ठिर
tataḥ sa paśum utsṛjya devayānena jagmivān
atrānuvaṃśo rudrasya taṃ nibodha yudhiṣṭhira
- 11
अयातयामं सर्वेभ्यो भागेभ्यो भागम् उत्तमम्
देवाः संकल्पयामासुर्भयाद्रुद्रस्य शाश्वतम्
ayātayāmaṃ sarvebhyo bhāgebhyo bhāgam uttamam
devāḥ saṃkalpayāmāsurbhayādrudrasya śāśvatam
- 12
इमां गाथाम् अत्र गायन्न् अपः स्पृशति यो नरः
देवयानस्तस्य पन्थाश्चक्षुश्चैव प्रकाशते
imāṃ gāthām atra gāyann apaḥ spṛśati yo naraḥ
devayānastasya panthāścakṣuścaiva prakāśate
- 13
वैशम्पायन उवाच
ततो वैतरणीं सर्वे पाण्डवा द्रौपदी तथा
अवतीर्य महाभागा तर्पयांचक्रिरे पितॄन्
vaiśampāyana uvāca
tato vaitaraṇīṃ sarve pāṇḍavā draupadī tathā
avatīrya mahābhāgā tarpayāṃcakrire pitṝn
- 14
युधिष्ठिर उवाच
उपस्पृश्यैव भगवन्न् अस्यां नद्यां तपोधन
मानुषाद् अस्मि विषयाद् अपेतः पश्य लोमश
yudhiṣṭhira uvāca
upaspṛśyaiva bhagavann asyāṃ nadyāṃ tapodhana
mānuṣād asmi viṣayād apetaḥ paśya lomaśa
- 15
सर्वांल्लोकान्प्रपश्यामि प्रसादात्तव सुव्रत
वैखानसानां जपताम् एष शब्दो महात्मनाम्
sarvāṃllokānprapaśyāmi prasādāttava suvrata
vaikhānasānāṃ japatām eṣa śabdo mahātmanām
- 16
लोमश उवाच
त्रिशतं वै सहस्राणि योजनानां युधिष्ठिर
यत्र ध्वनिं शृणोष्येनं तूष्णीम् आस्स्व विशां पते
lomaśa uvāca
triśataṃ vai sahasrāṇi yojanānāṃ yudhiṣṭhira
yatra dhvaniṃ śṛṇoṣyenaṃ tūṣṇīm āssva viśāṃ pate
- 17
एतत्स्वयम्भुवो राजन्वनं रम्यं प्रकाशते
यत्रायजत कौन्तेय विश्वकर्मा प्रतापवान्
etatsvayambhuvo rājanvanaṃ ramyaṃ prakāśate
yatrāyajata kaunteya viśvakarmā pratāpavān
- 18
यस्मिन्यज्ञे हि भूर्दत्ता कश्यपाय महात्मने
सपर्वतवनोद्देशा दक्षिणा वै स्वयम्भुवा
yasminyajñe hi bhūrdattā kaśyapāya mahātmane
saparvatavanoddeśā dakṣiṇā vai svayambhuvā
- 19
अवासीदच्च कौन्तेय दत्तमात्रा मही तदा
उवाच चापि कुपिता लोकेश्वरम् इदं प्रभुम्
avāsīdacca kaunteya dattamātrā mahī tadā
uvāca cāpi kupitā lokeśvaram idaṃ prabhum
- 20
न मां मर्त्याय भगवन्कस्मैचिद्दातुम् अर्हसि
प्रदानं मोघम् एतत्ते यास्याम्येषा रसातलम्
na māṃ martyāya bhagavankasmaiciddātum arhasi
pradānaṃ mogham etatte yāsyāmyeṣā rasātalam
- 21
विषीदन्तीं तु तां दृष्ट्वा कश्यपो भगवान् ऋषिः
प्रसादयांबभूवाथ ततो भूमिं विशां पते
viṣīdantīṃ tu tāṃ dṛṣṭvā kaśyapo bhagavān ṛṣiḥ
prasādayāṃbabhūvātha tato bhūmiṃ viśāṃ pate
- 22
ततः प्रसन्ना पृथिवी तपसा तस्य पाण्डव
पुनर् उन्मज्ज्य सलिलाद्वेदीरूपा स्थिता बभौ
tataḥ prasannā pṛthivī tapasā tasya pāṇḍava
punar unmajjya salilādvedīrūpā sthitā babhau
- 23
सैषा प्रकाशते राजन्वेदी संस्थानलक्षणा
आरुह्यात्र महाराज वीर्यवान्वै भविष्यसि
saiṣā prakāśate rājanvedī saṃsthānalakṣaṇā
āruhyātra mahārāja vīryavānvai bhaviṣyasi
- 24
अहं च ते स्वस्त्ययनं प्रयोक्ष्ये यथा त्वम् एनाम् अधिरोक्ष्यसे ऽद्य
स्पृष्टा हि मर्त्येन ततः समुद्रम् एषा वेदी प्रविशत्याजमीढ
ahaṃ ca te svastyayanaṃ prayokṣye yathā tvam enām adhirokṣyase 'dya
spṛṣṭā hi martyena tataḥ samudram eṣā vedī praviśatyājamīḍha
- 25
अग्निर्मित्रो योनिर् आपो ऽथ देव्यो विष्णो रेतस्त्वम् अमृतस्य नाभिः
एवं ब्रुवन्पाण्डव सत्यवाक्यं वेदीम् इमां त्वं तरसाधिरोह
agnirmitro yonir āpo 'tha devyo viṣṇo retastvam amṛtasya nābhiḥ
evaṃ bruvanpāṇḍava satyavākyaṃ vedīm imāṃ tvaṃ tarasādhiroha
- 26
वैशम्पायन उवाच
ततः कृतस्वस्त्ययनो महात्मा युधिष्ठिरः सागरगाम् अगच्छत्
कृत्वा च तच्छासनम् अस्य सर्वं महेन्द्रम् आसाद्य निशाम् उवास
vaiśampāyana uvāca
tataḥ kṛtasvastyayano mahātmā yudhiṣṭhiraḥ sāgaragām agacchat
kṛtvā ca tacchāsanam asya sarvaṃ mahendram āsādya niśām uvāsa

