53 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
यथागतं गते शक्रे भ्रातृभिः सह संगतः
कृष्णया चैव बीभत्सुर्धर्मपुत्रम् अपूजयत्
vaiśampāyana uvāca
yathāgataṃ gate śakre bhrātṛbhiḥ saha saṃgataḥ
kṛṣṇayā caiva bībhatsurdharmaputram apūjayat
- 2
अभिवादयमानं तु मूर्ध्न्युपाघ्राय पाण्डवम्
हर्षगद्गदया वाचा प्रहृष्टो ऽर्जुनम् अब्रवीत्
abhivādayamānaṃ tu mūrdhnyupāghrāya pāṇḍavam
harṣagadgadayā vācā prahṛṣṭo 'rjunam abravīt
- 3
कथम् अर्जुन कालो ऽयं स्वर्गे व्यतिगतस्तव
कथं चास्त्राण्यवाप्तानि देवराजश्च तोषितः
katham arjuna kālo 'yaṃ svarge vyatigatastava
kathaṃ cāstrāṇyavāptāni devarājaśca toṣitaḥ
- 4
सम्यग्वा ते गृहीतानि कच्चिद् अस्त्राणि भारत
कच्चित्सुराधिपः प्रीतो रुद्रश्चास्त्राण्यदात्तव
samyagvā te gṛhītāni kaccid astrāṇi bhārata
kaccitsurādhipaḥ prīto rudraścāstrāṇyadāttava
- 5
यथा दृष्टश्च ते शक्रो भगवान्वा पिनाकधृक्
यथा चास्त्राण्यवाप्तानि यथा चाराधितश्च ते
yathā dṛṣṭaśca te śakro bhagavānvā pinākadhṛk
yathā cāstrāṇyavāptāni yathā cārādhitaśca te
- 6
यथोक्तवांस्त्वां भगवाञ्शतक्रतुर् अरिंदम
कृतप्रियस्त्वयास्मीति तच्च ते किं प्रियं कृतम्
एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण महाद्युते
yathoktavāṃstvāṃ bhagavāñśatakratur ariṃdama
kṛtapriyastvayāsmīti tacca te kiṃ priyaṃ kṛtam
etad icchāmyahaṃ śrotuṃ vistareṇa mahādyute
- 7
यथा तुष्टो महादेवो देवराजश्च ते ऽनघ
यच्चापि वज्रपाणेस्ते प्रियं कृतम् अरिंदम
एतद् आख्याहि मे सर्वम् अखिलेन धनंजय
yathā tuṣṭo mahādevo devarājaśca te 'nagha
yaccāpi vajrapāṇeste priyaṃ kṛtam ariṃdama
etad ākhyāhi me sarvam akhilena dhanaṃjaya
- 8
अर्जुन उवाच
शृणु हन्त महाराज विधिना येन दृष्टवान्
शतक्रतुम् अहं देवं भगवन्तं च शंकरम्
arjuna uvāca
śṛṇu hanta mahārāja vidhinā yena dṛṣṭavān
śatakratum ahaṃ devaṃ bhagavantaṃ ca śaṃkaram
- 9
विद्याम् अधीत्य तां राजंस्त्वयोक्ताम् अरिमर्दन
भवता च समादिष्टस्तपसे प्रस्थितो वनम्
vidyām adhītya tāṃ rājaṃstvayoktām arimardana
bhavatā ca samādiṣṭastapase prasthito vanam
- 10
भृगुतुङ्गम् अथो गत्वा काम्यकाद् आस्थितस्तपः
एकरात्रोषितः कंचिद् अपश्यं ब्राह्मणं पथि
bhṛgutuṅgam atho gatvā kāmyakād āsthitastapaḥ
ekarātroṣitaḥ kaṃcid apaśyaṃ brāhmaṇaṃ pathi
- 11
स माम् अपृच्छत्कौन्तेय क्वासि गन्ता ब्रवीहि मे
तस्मा अवितथं सर्वम् अब्रुवं कुरुनन्दन
sa mām apṛcchatkaunteya kvāsi gantā bravīhi me
tasmā avitathaṃ sarvam abruvaṃ kurunandana
- 12
स तथ्यं मम तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणो राजसत्तम
अपूजयत मां राजन्प्रीतिमांश्चाभवन्मयि
sa tathyaṃ mama tacchrutvā brāhmaṇo rājasattama
apūjayata māṃ rājanprītimāṃścābhavanmayi
- 13
ततो माम् अब्रवीत्प्रीतस्तप आतिष्ठ भारत
तपस्वी नचिरेण त्वं द्रक्ष्यसे विबुधाधिपम्
tato mām abravītprītastapa ātiṣṭha bhārata
tapasvī nacireṇa tvaṃ drakṣyase vibudhādhipam
- 14
ततो ऽहं वचनात्तस्य गिरिम् आरुह्य शैशिरम्
तपो ऽतप्यं महाराज मासं मूलफलाशनः
tato 'haṃ vacanāttasya girim āruhya śaiśiram
tapo 'tapyaṃ mahārāja māsaṃ mūlaphalāśanaḥ
- 15
द्वितीयश्चापि मे मासो जलं भक्षयतो गतः
निराहारस्तृतीये ऽथ मासे पाण्डवनन्दन
dvitīyaścāpi me māso jalaṃ bhakṣayato gataḥ
nirāhārastṛtīye 'tha māse pāṇḍavanandana
- 16
ऊर्ध्वबाहुश्चतुर्थं तु मासम् अस्मि स्थितस्तदा
न च मे हीयते प्राणस्तद् अद्भुतम् इवाभवत्
ūrdhvabāhuścaturthaṃ tu māsam asmi sthitastadā
na ca me hīyate prāṇastad adbhutam ivābhavat
- 17
चतुर्थे समभिक्रान्ते प्रथमे दिवसे गते
वराहसंस्थितं भूतं मत्समीपम् उपागमत्
caturthe samabhikrānte prathame divase gate
varāhasaṃsthitaṃ bhūtaṃ matsamīpam upāgamat
- 18
निघ्नन्प्रोथेन पृथिवीं विलिखंश्चरणैर् अपि
संमार्जञ्जठरेणोर्वीं विवर्तंश्च मुहुर्मुहुः
nighnanprothena pṛthivīṃ vilikhaṃścaraṇair api
saṃmārjañjaṭhareṇorvīṃ vivartaṃśca muhurmuhuḥ
- 19
अनु तस्यापरं भूतं महत्कैरातसंस्थितम्
धनुर्बाणासिमत्प्राप्तं स्त्रीगणानुगतं तदा
anu tasyāparaṃ bhūtaṃ mahatkairātasaṃsthitam
dhanurbāṇāsimatprāptaṃ strīgaṇānugataṃ tadā
- 20
ततो ऽहं धनुर् आदाय तथाक्षय्यौ महेषुधी
अताडयं शरेणाथ तद्भूतं लोमहर्षणम्
tato 'haṃ dhanur ādāya tathākṣayyau maheṣudhī
atāḍayaṃ śareṇātha tadbhūtaṃ lomaharṣaṇam
- 21
युगपत्तत्किरातश्च विकृष्य बलवद्धनुः
अभ्याजघ्ने दृढतरं कम्पयन्न् इव मे मनः
yugapattatkirātaśca vikṛṣya balavaddhanuḥ
abhyājaghne dṛḍhataraṃ kampayann iva me manaḥ
- 22
स तु माम् अब्रवीद्राजन्मम पूर्वपरिग्रहः
मृगयाधर्मम् उत्सृज्य किमर्थं ताडितस्त्वया
sa tu mām abravīdrājanmama pūrvaparigrahaḥ
mṛgayādharmam utsṛjya kimarthaṃ tāḍitastvayā
- 23
एष ते निशितैर्बाणैर्दर्पं हन्मि स्थिरो भव
स वर्ष्मवान्महाकायस्ततो माम् अभ्यधावत
eṣa te niśitairbāṇairdarpaṃ hanmi sthiro bhava
sa varṣmavānmahākāyastato mām abhyadhāvata
- 24
ततो गिरिम् इवात्यर्थम् आवृणोन्मां महाशरैः
तं चाहं शरवर्षेण महता समवाकिरम्
tato girim ivātyartham āvṛṇonmāṃ mahāśaraiḥ
taṃ cāhaṃ śaravarṣeṇa mahatā samavākiram
- 25
ततः शरैर्दीप्तमुखैः पत्त्रितैर् अनुमन्त्रितैः
प्रत्यविध्यम् अहं तं तु वज्रैर् इव शिलोच्चयम्
tataḥ śarairdīptamukhaiḥ pattritair anumantritaiḥ
pratyavidhyam ahaṃ taṃ tu vajrair iva śiloccayam
- 26
तस्य तच्छतधा रूपम् अभवच्च सहस्रधा
तानि चास्य शरीराणि शरैर् अहम् अताडयम्
tasya tacchatadhā rūpam abhavacca sahasradhā
tāni cāsya śarīrāṇi śarair aham atāḍayam
- 27
पुनस्तानि शरीराणि एकीभूतानि भारत
अदृश्यन्त महाराज तान्यहं व्यधमं पुनः
punastāni śarīrāṇi ekībhūtāni bhārata
adṛśyanta mahārāja tānyahaṃ vyadhamaṃ punaḥ
- 28
अणुर्बृहच्छिरा भूत्वा बृहच्चाणुशिराः पुनः
एकीभूतस्तदा राजन्सो ऽभ्यवर्तत मां युधि
aṇurbṛhacchirā bhūtvā bṛhaccāṇuśirāḥ punaḥ
ekībhūtastadā rājanso 'bhyavartata māṃ yudhi
- 29
यदाभिभवितुं बाणैर्नैव शक्नोमि तं रणे
ततो ऽहम् अस्त्रम् आतिष्ठं वायव्यं भरतर्षभ
yadābhibhavituṃ bāṇairnaiva śaknomi taṃ raṇe
tato 'ham astram ātiṣṭhaṃ vāyavyaṃ bharatarṣabha
- 30
न चैनम् अशकं हन्तुं तद् अद्भुतम् इवाभवत्
तस्मिन्प्रतिहते चास्त्रे विस्मयो मे महान् अभूत्
na cainam aśakaṃ hantuṃ tad adbhutam ivābhavat
tasminpratihate cāstre vismayo me mahān abhūt

