59 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
उपासीनेषु विप्रेषु पाण्डवेषु महात्मसु
द्रौपदी सत्यभामा च विविशाते तदा समम्
जाहस्यमाने सुप्रीते सुखं तत्र निषीदतुः
vaiśampāyana uvāca
upāsīneṣu vipreṣu pāṇḍaveṣu mahātmasu
draupadī satyabhāmā ca viviśāte tadā samam
jāhasyamāne suprīte sukhaṃ tatra niṣīdatuḥ
- 2
चिरस्य दृष्ट्वा राजेन्द्र ते ऽन्योन्यस्य प्रियंवदे
कथयामासतुश्चित्राः कथाः कुरुयदुक्षिताम्
cirasya dṛṣṭvā rājendra te 'nyonyasya priyaṃvade
kathayāmāsatuścitrāḥ kathāḥ kuruyadukṣitām
- 3
अथाब्रवीत्सत्यभामा कृष्णस्य महिषी प्रिया
सात्राजिती याज्ञसेनीं रहसीदं सुमध्यमा
athābravītsatyabhāmā kṛṣṇasya mahiṣī priyā
sātrājitī yājñasenīṃ rahasīdaṃ sumadhyamā
- 4
केन द्रौपदि वृत्तेन पाण्डवान् उपतिष्ठसि
लोकपालोपमान्वीरान्यूनः परमसंमतान्
कथं च वशगास्तुभ्यं न कुप्यन्ति च ते शुभे
kena draupadi vṛttena pāṇḍavān upatiṣṭhasi
lokapālopamānvīrānyūnaḥ paramasaṃmatān
kathaṃ ca vaśagāstubhyaṃ na kupyanti ca te śubhe
- 5
तव वश्या हि सततं पाण्डवाः प्रियदर्शने
मुखप्रेक्षाश्च ते सर्वे तत्त्वम् एतद्ब्रवीहि मे
tava vaśyā hi satataṃ pāṇḍavāḥ priyadarśane
mukhaprekṣāśca te sarve tattvam etadbravīhi me
- 6
व्रतचर्या तपो वापि स्नानमन्त्रौषधानि वा
विद्यावीर्यं मूलवीर्यं जपहोमस्तथागदाः
vratacaryā tapo vāpi snānamantrauṣadhāni vā
vidyāvīryaṃ mūlavīryaṃ japahomastathāgadāḥ
- 7
मम आचक्ष्व पाञ्चालि यशस्यं भगवेदनम्
येन कृष्णे भवेन्नित्यं मम कृष्णो वशानुगः
mama ācakṣva pāñcāli yaśasyaṃ bhagavedanam
yena kṛṣṇe bhavennityaṃ mama kṛṣṇo vaśānugaḥ
- 8
एवम् उक्त्वा सत्यभामा विरराम यशस्विनी
पतिव्रता महाभागा द्रौपदी प्रत्युवाच ताम्
evam uktvā satyabhāmā virarāma yaśasvinī
pativratā mahābhāgā draupadī pratyuvāca tām
- 9
असत्स्त्रीणां समाचारं सत्ये माम् अनुपृच्छसि
असदाचरिते मार्गे कथं स्याद् अनुकीर्तनम्
asatstrīṇāṃ samācāraṃ satye mām anupṛcchasi
asadācarite mārge kathaṃ syād anukīrtanam
- 10
अनुप्रश्नः संशयो वा नैतत्त्वय्युपपद्यते
तथा ह्युपेता बुद्ध्या त्वं कृष्णस्य महिषी प्रिया
anupraśnaḥ saṃśayo vā naitattvayyupapadyate
tathā hyupetā buddhyā tvaṃ kṛṣṇasya mahiṣī priyā
- 11
यदैव भर्ता जानीयान्मन्त्रमूलपरां स्त्रियम्
उद्विजेत तदैवास्याः सर्पाद्वेश्मगताद् इव
yadaiva bhartā jānīyānmantramūlaparāṃ striyam
udvijeta tadaivāsyāḥ sarpādveśmagatād iva
- 12
उद्विग्नस्य कुतः शान्तिर् अशान्तस्य कुतः सुखम्
न जातु वशगो भर्ता स्त्रियाः स्यान्मन्त्रकारणात्
udvignasya kutaḥ śāntir aśāntasya kutaḥ sukham
na jātu vaśago bhartā striyāḥ syānmantrakāraṇāt
- 13
अमित्रप्रहितांश्चापि गदान्परमदारुणान्
मूलप्रवादैर्हि विषं प्रयच्छन्ति जिघांसवः
amitraprahitāṃścāpi gadānparamadāruṇān
mūlapravādairhi viṣaṃ prayacchanti jighāṃsavaḥ
- 14
जिह्वया यानि पुरुषस्त्वचा वाप्युपसेवते
तत्र चूर्णानि दत्तानि हन्युः क्षिप्रम् असंशयम्
jihvayā yāni puruṣastvacā vāpyupasevate
tatra cūrṇāni dattāni hanyuḥ kṣipram asaṃśayam
- 15
जलोदरसमायुक्ताः श्वित्रिणः पलितास्तथा
अपुमांसः कृताः स्त्रीभिर्जडान्धबधिरास्तथा
jalodarasamāyuktāḥ śvitriṇaḥ palitāstathā
apumāṃsaḥ kṛtāḥ strībhirjaḍāndhabadhirāstathā
- 16
पापानुगास्तु पापास्ताः पतीन् उपसृजन्त्युत
न जातु विप्रियं भर्तुः स्त्रिया कार्यं कथंचन
pāpānugāstu pāpāstāḥ patīn upasṛjantyuta
na jātu vipriyaṃ bhartuḥ striyā kāryaṃ kathaṃcana
- 17
वर्ताम्यहं तु यां वृत्तिं पाण्डवेषु महात्मसु
तां सर्वां शृणु मे सत्यां सत्यभामे यशस्विनि
vartāmyahaṃ tu yāṃ vṛttiṃ pāṇḍaveṣu mahātmasu
tāṃ sarvāṃ śṛṇu me satyāṃ satyabhāme yaśasvini
- 18
अहंकारं विहायाहं कामक्रोधौ च सर्वदा
सदारान्पाण्डवान्नित्यं प्रयतोपचराम्यहम्
ahaṃkāraṃ vihāyāhaṃ kāmakrodhau ca sarvadā
sadārānpāṇḍavānnityaṃ prayatopacarāmyaham
- 19
प्रणयं प्रतिसंगृह्य निधायात्मानम् आत्मनि
शुश्रूषुर्निरभीमाना पतीनां चित्तरक्षिणी
praṇayaṃ pratisaṃgṛhya nidhāyātmānam ātmani
śuśrūṣurnirabhīmānā patīnāṃ cittarakṣiṇī
- 20
दुर्व्याहृताच्छङ्कमाना दुःस्थिताद्दुरवेक्षितात्
दुरासिताद्दुर्व्रजिताद् इङ्गिताध्यासिताद् अपि
durvyāhṛtācchaṅkamānā duḥsthitādduravekṣitāt
durāsitāddurvrajitād iṅgitādhyāsitād api
- 21
सूर्यवैश्वानरनिभान्सोमकल्पान्महारथान्
सेवे चक्षुर्हणः पार्थान् उग्रतेजःप्रतापिनः
sūryavaiśvānaranibhānsomakalpānmahārathān
seve cakṣurhaṇaḥ pārthān ugratejaḥpratāpinaḥ
- 22
देवो मनुष्यो गन्धर्वो युवा चापि स्वलंकृतः
द्रव्यवान् अभिरूपो वा न मे ऽन्यः पुरुषो मतः
devo manuṣyo gandharvo yuvā cāpi svalaṃkṛtaḥ
dravyavān abhirūpo vā na me 'nyaḥ puruṣo mataḥ
- 23
नाभुक्तवति नास्नाते नासंविष्टे च भर्तरि
न संविशामि नाश्नामि सदा कर्मकरेष्वपि
nābhuktavati nāsnāte nāsaṃviṣṭe ca bhartari
na saṃviśāmi nāśnāmi sadā karmakareṣvapi
- 24
क्षेत्राद्वनाद्वा ग्रामाद्वा भर्तारं गृहम् आगतम्
प्रत्युत्थायाभिनन्दामि आसनेनोदकेन च
kṣetrādvanādvā grāmādvā bhartāraṃ gṛham āgatam
pratyutthāyābhinandāmi āsanenodakena ca
- 25
प्रमृष्टभाण्डा मृष्टान्ना काले भोजनदायिनी
संयता गुप्तधान्या च सुसंमृष्टनिवेशना
pramṛṣṭabhāṇḍā mṛṣṭānnā kāle bhojanadāyinī
saṃyatā guptadhānyā ca susaṃmṛṣṭaniveśanā
- 26
अतिरस्कृतसम्भाषा दुःस्त्रियो नानुसेवती
अनुकूलवती नित्यं भवाम्य् अनलसा सदा
atiraskṛtasambhāṣā duḥstriyo nānusevatī
anukūlavatī nityaṃ bhavāmy analasā sadā
- 27
अनर्मे चापि हसनं द्वारि स्थानम् अभीक्ष्णशः
अवस्करे चिरस्थानं निष्कुटेषु च वर्जये
anarme cāpi hasanaṃ dvāri sthānam abhīkṣṇaśaḥ
avaskare cirasthānaṃ niṣkuṭeṣu ca varjaye
- 28
अतिहासातिरोषौ च क्रोधस्थानं च वर्जये
निरताहं सदा सत्ये भर्तॄणाम् उपसेवने
सर्वथा भर्तृरहितं न ममेष्टं कथंचन
atihāsātiroṣau ca krodhasthānaṃ ca varjaye
niratāhaṃ sadā satye bhartṝṇām upasevane
sarvathā bhartṛrahitaṃ na mameṣṭaṃ kathaṃcana
- 29
यदा प्रवसते भर्ता कुटुम्बार्थेन केनचित्
सुमनोवर्णकापेता भवामि व्रतचारिणी
yadā pravasate bhartā kuṭumbārthena kenacit
sumanovarṇakāpetā bhavāmi vratacāriṇī
- 30
यच्च भर्ता न पिबति यच्च भर्ता न खादति
यच्च नाश्नाति मे भर्ता सर्वं तद्वर्जयाम्यहम्
yacca bhartā na pibati yacca bhartā na khādati
yacca nāśnāti me bhartā sarvaṃ tadvarjayāmyaham

