20 shlokas
- 1
लोमश उवाच
यः कथ्यते मन्त्रविद् अग्र्यबुद्धिर् औद्दालकिः श्वेतकेतुः पृथिव्याम्
तस्याश्रमं पश्य नरेन्द्र पुण्यं सदाफलैर् उपपन्नं महीजैः
lomaśa uvāca
yaḥ kathyate mantravid agryabuddhir auddālakiḥ śvetaketuḥ pṛthivyām
tasyāśramaṃ paśya narendra puṇyaṃ sadāphalair upapannaṃ mahījaiḥ
- 2
साक्षाद् अत्र श्वेतकेतुर्ददर्श सरस्वतीं मानुषदेहरूपाम्
वेत्स्यामि वाणीम् इति सम्प्रवृत्तां सरस्वतीं श्वेतकेतुर्बभाषे
sākṣād atra śvetaketurdadarśa sarasvatīṃ mānuṣadeharūpām
vetsyāmi vāṇīm iti sampravṛttāṃ sarasvatīṃ śvetaketurbabhāṣe
- 3
तस्मिन्काले ब्रह्मविदां वरिष्ठावास्तां तदा मातुलभागिनेयौ
अष्टावक्रश्चैव कहोडसूनुर् औद्दालकिः श्वेतकेतुश्च राजन्
tasminkāle brahmavidāṃ variṣṭhāvāstāṃ tadā mātulabhāgineyau
aṣṭāvakraścaiva kahoḍasūnur auddālakiḥ śvetaketuśca rājan
- 4
विदेहराजस्य महीपतेस्तौ विप्रावुभौ मातुलभागिनेयौ
प्रविश्य यज्ञायतनं विवादे बन्दिं निजग्राहतुर् अप्रमेयम्
videharājasya mahīpatestau viprāvubhau mātulabhāgineyau
praviśya yajñāyatanaṃ vivāde bandiṃ nijagrāhatur aprameyam
- 5
युधिष्ठिर उवाच
कथंप्रभावः स बभूव विप्रस्तथायुक्तं यो निजग्राह बन्दिम्
अष्टावक्रः केन चासौ बभूव तत्सर्वं मे लोमश शंस तत्त्वम्
yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃprabhāvaḥ sa babhūva viprastathāyuktaṃ yo nijagrāha bandim
aṣṭāvakraḥ kena cāsau babhūva tatsarvaṃ me lomaśa śaṃsa tattvam
- 6
लोमश उवाच
उद्दालकस्य नियतः शिष्य एको नाम्ना कहोडेति बभूव राजन्
शुश्रूषुर् आचार्यवशानुवर्ती दीर्घं कालं सो ऽध्ययनं चकार
lomaśa uvāca
uddālakasya niyataḥ śiṣya eko nāmnā kahoḍeti babhūva rājan
śuśrūṣur ācāryavaśānuvartī dīrghaṃ kālaṃ so 'dhyayanaṃ cakāra
- 7
तं वै विप्राः पर्यभवंश्च शिष्यास्तं च ज्ञात्वा विप्रकारं गुरुः सः
तस्मै प्रादात्सद्य एव श्रुतं च भार्यां च वै दुहितरं स्वां सुजाताम्
taṃ vai viprāḥ paryabhavaṃśca śiṣyāstaṃ ca jñātvā viprakāraṃ guruḥ saḥ
tasmai prādātsadya eva śrutaṃ ca bhāryāṃ ca vai duhitaraṃ svāṃ sujātām
- 8
तस्या गर्भः समभवद् अग्निकल्पः सो ऽधीयानं पितरम् अथाभ्युवाच
सर्वां रात्रिम् अध्ययनं करोषि नेदं पितः सम्यग् इवोपवर्तते
tasyā garbhaḥ samabhavad agnikalpaḥ so 'dhīyānaṃ pitaram athābhyuvāca
sarvāṃ rātrim adhyayanaṃ karoṣi nedaṃ pitaḥ samyag ivopavartate
- 9
उपालब्धः शिष्यमध्ये महर्षिः स तं कोपाद् उदरस्थं शशाप
यस्मात्कुक्षौ वर्तमानो ब्रवीषि तस्माद्वक्रो भवितास्यष्टकृत्वः
upālabdhaḥ śiṣyamadhye maharṣiḥ sa taṃ kopād udarasthaṃ śaśāpa
yasmātkukṣau vartamāno bravīṣi tasmādvakro bhavitāsyaṣṭakṛtvaḥ
- 10
स वै तथा वक्र एवाभ्यजायद् अष्टावक्रः प्रथितो वै महर्षिः
तस्यासीद्वै मातुलः श्वेतकेतुः स तेन तुल्यो वयसा बभूव
sa vai tathā vakra evābhyajāyad aṣṭāvakraḥ prathito vai maharṣiḥ
tasyāsīdvai mātulaḥ śvetaketuḥ sa tena tulyo vayasā babhūva
- 11
सम्पीड्यमाना तु तदा सुजाता विवर्धमानेन सुतेन कुक्षौ
उवाच भर्तारम् इदं रहोगता प्रसाद्य हीनं वसुना धनार्थिनी
sampīḍyamānā tu tadā sujātā vivardhamānena sutena kukṣau
uvāca bhartāram idaṃ rahogatā prasādya hīnaṃ vasunā dhanārthinī
- 12
कथं करिष्याम्यधना महर्षे मासश्चायं दशमो वर्तते मे
न चास्ति ते वसु किंचित्प्रजाता येनाहम् एताम् आपदं निस्तरेयम्
kathaṃ kariṣyāmyadhanā maharṣe māsaścāyaṃ daśamo vartate me
na cāsti te vasu kiṃcitprajātā yenāham etām āpadaṃ nistareyam
- 13
उक्तस्त्वेवं भार्यया वै कहोडो वित्तस्यार्थे जनकम् अथाभ्यगच्छत्
स वै तदा वादविदा निगृह्य निमज्जितो बन्दिनेहाप्सु विप्रः
uktastvevaṃ bhāryayā vai kahoḍo vittasyārthe janakam athābhyagacchat
sa vai tadā vādavidā nigṛhya nimajjito bandinehāpsu vipraḥ
- 14
उद्दालकस्तं तु तदा निशम्य सूतेन वादे ऽप्सु तथा निमज्जितम्
उवाच तां तत्र ततः सुजाताम् अष्टावक्रे गूहितव्यो ऽयम् अर्थः
uddālakastaṃ tu tadā niśamya sūtena vāde 'psu tathā nimajjitam
uvāca tāṃ tatra tataḥ sujātām aṣṭāvakre gūhitavyo 'yam arthaḥ
- 15
ररक्ष सा चाप्यति तं सुमन्त्रं जातो ऽप्य् एवं न स शुश्राव विप्रः
उद्दालकं पितृवच्चापि मेने अष्टावक्रो भ्रातृवच्छ्वेतकेतुम्
rarakṣa sā cāpyati taṃ sumantraṃ jāto 'py evaṃ na sa śuśrāva vipraḥ
uddālakaṃ pitṛvaccāpi mene aṣṭāvakro bhrātṛvacchvetaketum
- 16
ततो वर्षे द्वादशे श्वेतकेतुर् अष्टावक्रं पितुर् अङ्के निषण्णम्
अपाकर्षद्गृह्य पाणौ रुदन्तं नायं तवाङ्कः पितुर् इत्युक्तवांश्च
tato varṣe dvādaśe śvetaketur aṣṭāvakraṃ pitur aṅke niṣaṇṇam
apākarṣadgṛhya pāṇau rudantaṃ nāyaṃ tavāṅkaḥ pitur ityuktavāṃśca
- 17
यत्तेनोक्तं दुरुक्तं तत्तदानीं हृदि स्थितं तस्य सुदुःखम् आसीत्
गृहं गत्वा मातरं रोदमानः पप्रच्छेदं क्व नु तातो ममेति
yattenoktaṃ duruktaṃ tattadānīṃ hṛdi sthitaṃ tasya suduḥkham āsīt
gṛhaṃ gatvā mātaraṃ rodamānaḥ papracchedaṃ kva nu tāto mameti
- 18
ततः सुजाता परमार्तरूपा शापाद्भीता सर्वम् एवाचचक्षे
तद्वै तत्त्वं सर्वम् आज्ञाय मातुर् इत्यब्रवीच्छ्वेतकेतुं स विप्रः
tataḥ sujātā paramārtarūpā śāpādbhītā sarvam evācacakṣe
tadvai tattvaṃ sarvam ājñāya mātur ityabravīcchvetaketuṃ sa vipraḥ
- 19
गच्छाव यज्ञं जनकस्य राज्ञो बह्वाश्चर्यः श्रूयते तस्य यज्ञः
श्रोष्यावो ऽत्र ब्राह्मणानां विवादम् अन्नं चाग्र्यं तत्र भोक्ष्यावहे च
विचक्षणत्वं च भविष्यते नौ शिवश्च सौम्यश्च हि ब्रह्मघोषः
gacchāva yajñaṃ janakasya rājño bahvāścaryaḥ śrūyate tasya yajñaḥ
śroṣyāvo 'tra brāhmaṇānāṃ vivādam annaṃ cāgryaṃ tatra bhokṣyāvahe ca
vicakṣaṇatvaṃ ca bhaviṣyate nau śivaśca saumyaśca hi brahmaghoṣaḥ
- 20
तौ जग्मतुर्मातुलभागिनेयौ यज्ञं समृद्धं जनकस्य राज्ञः
अष्टावक्रः पथि राज्ञा समेत्य उत्सार्यमाणो वाक्यम् इदं जगाद
tau jagmaturmātulabhāgineyau yajñaṃ samṛddhaṃ janakasya rājñaḥ
aṣṭāvakraḥ pathi rājñā sametya utsāryamāṇo vākyam idaṃ jagāda

