41 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
मारीचस्त्वथ संभ्रान्तो दृष्ट्वा रावणम् आगतम्
पूजयामास सत्कारैः फलमूलादिभिस्तथा
mārkaṇḍeya uvāca
mārīcastvatha saṃbhrānto dṛṣṭvā rāvaṇam āgatam
pūjayāmāsa satkāraiḥ phalamūlādibhistathā
- 2
विश्रान्तं चैनम् आसीनम् अन्वासीनः स राक्षसः
उवाच प्रश्रितं वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्
viśrāntaṃ cainam āsīnam anvāsīnaḥ sa rākṣasaḥ
uvāca praśritaṃ vākyaṃ vākyajño vākyakovidam
- 3
न ते प्रकृतिमान्वर्णः कच्चित्क्षेमं पुरे तव
कच्चित्प्रकृतयः सर्वा भजन्ते त्वां यथा पुरा
na te prakṛtimānvarṇaḥ kaccitkṣemaṃ pure tava
kaccitprakṛtayaḥ sarvā bhajante tvāṃ yathā purā
- 4
किम् इहागमने चापि कार्यं ते राक्षसेश्वर
कृतम् इत्येव तद्विद्धि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम्
kim ihāgamane cāpi kāryaṃ te rākṣaseśvara
kṛtam ityeva tadviddhi yadyapi syātsuduṣkaram
- 5
शशंस रावणस्तस्मै तत्सर्वं रामचेष्टितम्
मारीचस्त्वब्रवीच्छ्रुत्वा समासेनैव रावणम्
śaśaṃsa rāvaṇastasmai tatsarvaṃ rāmaceṣṭitam
mārīcastvabravīcchrutvā samāsenaiva rāvaṇam
- 6
अलं ते रामम् आसाद्य वीर्यज्ञो ह्यस्मि तस्य वै
बाणवेगं हि कस्तस्य शक्तः सोढुं महात्मनः
alaṃ te rāmam āsādya vīryajño hyasmi tasya vai
bāṇavegaṃ hi kastasya śaktaḥ soḍhuṃ mahātmanaḥ
- 7
प्रव्रज्यायां हि मे हेतुः स एव पुरुषर्षभः
विनाशमुखम् एतत्ते केनाख्यातं दुरात्मना
pravrajyāyāṃ hi me hetuḥ sa eva puruṣarṣabhaḥ
vināśamukham etatte kenākhyātaṃ durātmanā
- 8
तम् उवाचाथ सक्रोधो रावणः परिभर्त्सयन्
अकुर्वतो ऽस्मद्वचनं स्यान्मृत्युर् अपि ते ध्रुवम्
tam uvācātha sakrodho rāvaṇaḥ paribhartsayan
akurvato 'smadvacanaṃ syānmṛtyur api te dhruvam
- 9
मारीचश्चिन्तयामास विशिष्टान्मरणं वरम्
अवश्यं मरणे प्राप्ते करिष्याम्यस्य यन्मतम्
mārīcaścintayāmāsa viśiṣṭānmaraṇaṃ varam
avaśyaṃ maraṇe prāpte kariṣyāmyasya yanmatam
- 10
ततस्तं प्रत्युवाचाथ मारीचो राक्षसेश्वरम्
किं ते साह्यं मया कार्यं करिष्याम्यवशो ऽपि तत्
tatastaṃ pratyuvācātha mārīco rākṣaseśvaram
kiṃ te sāhyaṃ mayā kāryaṃ kariṣyāmyavaśo 'pi tat
- 11
तम् अब्रवीद्दशग्रीवो गच्छ सीतां प्रलोभय
रत्नशृङ्गो मृगो भूत्वा रत्नचित्रतनूरुहः
tam abravīddaśagrīvo gaccha sītāṃ pralobhaya
ratnaśṛṅgo mṛgo bhūtvā ratnacitratanūruhaḥ
- 12
ध्रुवं सीता समालक्ष्य त्वां रामं चोदयिष्यति
अपक्रान्ते च काकुत्स्थे सीता वश्या भविष्यति
dhruvaṃ sītā samālakṣya tvāṃ rāmaṃ codayiṣyati
apakrānte ca kākutsthe sītā vaśyā bhaviṣyati
- 13
ताम् आदायापनेष्यामि ततः स न भविष्यति
भार्यावियोगाद्दुर्बुद्धिर् एतत्साह्यं कुरुष्व मे
tām ādāyāpaneṣyāmi tataḥ sa na bhaviṣyati
bhāryāviyogāddurbuddhir etatsāhyaṃ kuruṣva me
- 14
इत्येवम् उक्तो मारीचः कृत्वोदकम् अथात्मनः
रावणं पुरतो यान्तम् अन्वगच्छत्सुदुःखितः
ityevam ukto mārīcaḥ kṛtvodakam athātmanaḥ
rāvaṇaṃ purato yāntam anvagacchatsuduḥkhitaḥ
- 15
ततस्तस्याश्रमं गत्वा रामस्याक्लिष्टकर्मणः
चक्रतुस्तत्तथा सर्वम् उभौ यत्पूर्वमन्त्रितम्
tatastasyāśramaṃ gatvā rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ
cakratustattathā sarvam ubhau yatpūrvamantritam
- 16
रावणस्तु यतिर्भूत्वा मुण्डः कुण्डी त्रिदण्डधृक्
मृगश्च भूत्वा मारीचस्तं देशम् उपजग्मतुः
rāvaṇastu yatirbhūtvā muṇḍaḥ kuṇḍī tridaṇḍadhṛk
mṛgaśca bhūtvā mārīcastaṃ deśam upajagmatuḥ
- 17
दर्शयामास वैदेहीं मारीचो मृगरूपधृक्
चोदयामास तस्यार्थे सा रामं विधिचोदिता
darśayāmāsa vaidehīṃ mārīco mṛgarūpadhṛk
codayāmāsa tasyārthe sā rāmaṃ vidhicoditā
- 18
रामस्तस्याः प्रियं कुर्वन्धनुर् आदाय सत्वरः
रक्षार्थे लक्ष्मणं न्यस्य प्रययौ मृगलिप्सया
rāmastasyāḥ priyaṃ kurvandhanur ādāya satvaraḥ
rakṣārthe lakṣmaṇaṃ nyasya prayayau mṛgalipsayā
- 19
स धन्वी बद्धतूणीरः खड्गगोधाङ्गुलित्रवान्
अन्वधावन्मृगं रामो रुद्रस्तारामृगं यथा
sa dhanvī baddhatūṇīraḥ khaḍgagodhāṅgulitravān
anvadhāvanmṛgaṃ rāmo rudrastārāmṛgaṃ yathā
- 20
सो ऽन्तर्हितः पुनस्तस्य दर्शनं राक्षसो व्रजन्
चकर्ष महद् अध्वानं रामस्तं बुबुधे ततः
so 'ntarhitaḥ punastasya darśanaṃ rākṣaso vrajan
cakarṣa mahad adhvānaṃ rāmastaṃ bubudhe tataḥ
- 21
निशाचरं विदित्वा तं राघवः प्रतिभानवान्
अमोघं शरम् आदाय जघान मृगरूपिणम्
niśācaraṃ viditvā taṃ rāghavaḥ pratibhānavān
amoghaṃ śaram ādāya jaghāna mṛgarūpiṇam
- 22
स रामबाणाभिहतः कृत्वा रामस्वरं तदा
हा सीते लक्ष्मणेत्येवं चुक्रोशार्तस्वरेण ह
sa rāmabāṇābhihataḥ kṛtvā rāmasvaraṃ tadā
hā sīte lakṣmaṇetyevaṃ cukrośārtasvareṇa ha
- 23
शुश्राव तस्य वैदेही ततस्तां करुणां गिरम्
सा प्राद्रवद्यतः शब्दस्ताम् उवाचाथ लक्ष्मणः
śuśrāva tasya vaidehī tatastāṃ karuṇāṃ giram
sā prādravadyataḥ śabdastām uvācātha lakṣmaṇaḥ
- 24
अलं ते शङ्कया भीरु को रामं विषहिष्यति
मुहूर्ताद्द्रक्ष्यसे रामम् आगतं तं शुचिस्मिते
alaṃ te śaṅkayā bhīru ko rāmaṃ viṣahiṣyati
muhūrtāddrakṣyase rāmam āgataṃ taṃ śucismite
- 25
इत्युक्त्वा सा प्ररुदती पर्यशङ्कत देवरम्
हता वै स्त्रीस्वभावेन शुद्धचारित्रभूषणम्
ityuktvā sā prarudatī paryaśaṅkata devaram
hatā vai strīsvabhāvena śuddhacāritrabhūṣaṇam
- 26
सा तं परुषम् आरब्धा वक्तुं साध्वी पतिव्रता
नैष कालो भवेन्मूढ यं त्वं प्रार्थयसे हृदा
sā taṃ paruṣam ārabdhā vaktuṃ sādhvī pativratā
naiṣa kālo bhavenmūḍha yaṃ tvaṃ prārthayase hṛdā
- 27
अप्यहं शस्त्रम् आदाय हन्याम् आत्मानम् आत्मना
पतेयं गिरिशृङ्गाद्वा विशेयं वा हुताशनम्
apyahaṃ śastram ādāya hanyām ātmānam ātmanā
pateyaṃ giriśṛṅgādvā viśeyaṃ vā hutāśanam
- 28
रामं भर्तारम् उत्सृज्य न त्वहं त्वां कथंचन
निहीनम् उपतिष्ठेयं शार्दूली क्रोष्टुकं यथा
rāmaṃ bhartāram utsṛjya na tvahaṃ tvāṃ kathaṃcana
nihīnam upatiṣṭheyaṃ śārdūlī kroṣṭukaṃ yathā
- 29
एतादृशं वचः श्रुत्वा लक्ष्मणः प्रियराघवः
पिधाय कर्णौ सद्वृत्तः प्रस्थितो येन राघवः
स रामस्य पदं गृह्य प्रससार धनुर्धरः
etādṛśaṃ vacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ priyarāghavaḥ
pidhāya karṇau sadvṛttaḥ prasthito yena rāghavaḥ
sa rāmasya padaṃ gṛhya prasasāra dhanurdharaḥ
- 30
एतस्मिन्न् अन्तरे रक्षो रावणः प्रत्यदृश्यत
अभव्यो भव्यरूपेण भस्मच्छन्न इवानलः
यतिवेषप्रतिच्छन्नो जिहीर्षुस्ताम् अनिन्दिताम्
etasminn antare rakṣo rāvaṇaḥ pratyadṛśyata
abhavyo bhavyarūpeṇa bhasmacchanna ivānalaḥ
yativeṣapraticchanno jihīrṣustām aninditām

