30 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
जयद्रथस्तु सम्प्रेक्ष्य भ्रातरावुद्यतायुधौ
प्राद्रवत्तूर्णम् अव्यग्रो जीवितेप्सुः सुदुःखितः
vaiśampāyana uvāca
jayadrathastu samprekṣya bhrātarāvudyatāyudhau
prādravattūrṇam avyagro jīvitepsuḥ suduḥkhitaḥ
- 2
तं भीमसेनो धावन्तम् अवतीर्य रथाद्बली
अभिद्रुत्य निजग्राह केशपक्षे ऽत्यमर्षणः
taṃ bhīmaseno dhāvantam avatīrya rathādbalī
abhidrutya nijagrāha keśapakṣe 'tyamarṣaṇaḥ
- 3
समुद्यम्य च तं रोषान्निष्पिपेष महीतले
गले गृहीत्वा राजानं ताडयामास चैव ह
samudyamya ca taṃ roṣānniṣpipeṣa mahītale
gale gṛhītvā rājānaṃ tāḍayāmāsa caiva ha
- 4
पुनः संजीवमानस्य तस्योत्पतितुम् इच्छतः
पदा मूर्ध्नि महाबाहुः प्राहरद्विलपिष्यतः
punaḥ saṃjīvamānasya tasyotpatitum icchataḥ
padā mūrdhni mahābāhuḥ prāharadvilapiṣyataḥ
- 5
तस्य जानुं ददौ भीमो जघ्ने चैनम् अरत्निना
स मोहम् अगमद्राजा प्रहारवरपीडितः
tasya jānuṃ dadau bhīmo jaghne cainam aratninā
sa moham agamadrājā prahāravarapīḍitaḥ
- 6
विरोषं भीमसेनं तु वारयामास फल्गुनः
दुःशलायाः कृते राजा यत्तद् आहेति कौरव
viroṣaṃ bhīmasenaṃ tu vārayāmāsa phalgunaḥ
duḥśalāyāḥ kṛte rājā yattad āheti kaurava
- 7
भीमसेन उवाच
नायं पापसमाचारो मत्तो जीवितुम् अर्हति
द्रौपद्यास्तदनर्हायाः परिक्लेष्टा नराधमः
bhīmasena uvāca
nāyaṃ pāpasamācāro matto jīvitum arhati
draupadyāstadanarhāyāḥ parikleṣṭā narādhamaḥ
- 8
किं नु शक्यं मया कर्तुं यद्राजा सततं घृणी
त्वं च बालिशया बुद्ध्या सदैवास्मान्प्रबाधसे
kiṃ nu śakyaṃ mayā kartuṃ yadrājā satataṃ ghṛṇī
tvaṃ ca bāliśayā buddhyā sadaivāsmānprabādhase
- 9
एवम् उक्त्वा सटास्तस्य पञ्च चक्रे वृकोदरः
अर्धचन्द्रेण बाणेन किंचिद् अब्रुवतस्तदा
evam uktvā saṭāstasya pañca cakre vṛkodaraḥ
ardhacandreṇa bāṇena kiṃcid abruvatastadā
- 10
विकल्पयित्वा राजानं ततः प्राह वृकोदरः
जीवितुं चेच्छसे मूढ हेतुं मे गदतः शृणु
vikalpayitvā rājānaṃ tataḥ prāha vṛkodaraḥ
jīvituṃ cecchase mūḍha hetuṃ me gadataḥ śṛṇu
- 11
दासो ऽस्मीति त्वया वाच्यं संसत्सु च सभासु च
एवं ते जीवितं दद्याम् एष युद्धजितो विधिः
dāso 'smīti tvayā vācyaṃ saṃsatsu ca sabhāsu ca
evaṃ te jīvitaṃ dadyām eṣa yuddhajito vidhiḥ
- 12
एवम् अस्त्विति तं राजा कृच्छ्रप्राणो जयद्रथः
प्रोवाच पुरुषव्याघ्रं भीमम् आहवशोभिनम्
evam astviti taṃ rājā kṛcchraprāṇo jayadrathaḥ
provāca puruṣavyāghraṃ bhīmam āhavaśobhinam
- 13
तत एनं विचेष्टन्तं बद्ध्वा पार्थो वृकोदरः
रथम् आरोपयामास विसंज्ञं पांसुगुण्ठितम्
tata enaṃ viceṣṭantaṃ baddhvā pārtho vṛkodaraḥ
ratham āropayāmāsa visaṃjñaṃ pāṃsuguṇṭhitam
- 14
ततस्तं रथम् आस्थाय भीमः पार्थानुगस्तदा
अभ्येत्याश्रममध्यस्थम् अभ्यगच्छद्युधिष्ठिरम्
tatastaṃ ratham āsthāya bhīmaḥ pārthānugastadā
abhyetyāśramamadhyastham abhyagacchadyudhiṣṭhiram
- 15
दर्शयामास भीमस्तु तदवस्थं जयद्रथम्
तं राजा प्राहसद्दृष्ट्वा मुच्यताम् इति चाब्रवीत्
darśayāmāsa bhīmastu tadavasthaṃ jayadratham
taṃ rājā prāhasaddṛṣṭvā mucyatām iti cābravīt
- 16
राजानं चाब्रवीद्भीमो द्रौपद्यै कथयेति वै
दासभावं गतो ह्येष पाण्डूनां पापचेतनः
rājānaṃ cābravīdbhīmo draupadyai kathayeti vai
dāsabhāvaṃ gato hyeṣa pāṇḍūnāṃ pāpacetanaḥ
- 17
तम् उवाच ततो ज्येष्ठो भ्राता सप्रणयं वचः
मुञ्चैनम् अधमाचारं प्रमाणं यदि ते वयम्
tam uvāca tato jyeṣṭho bhrātā sapraṇayaṃ vacaḥ
muñcainam adhamācāraṃ pramāṇaṃ yadi te vayam
- 18
द्रौपदी चाब्रवीद्भीमम् अभिप्रेक्ष्य युधिष्ठिरम्
दासो ऽयं मुच्यतां राज्ञस्त्वया पञ्चसटः कृतः
draupadī cābravīdbhīmam abhiprekṣya yudhiṣṭhiram
dāso 'yaṃ mucyatāṃ rājñastvayā pañcasaṭaḥ kṛtaḥ
- 19
स मुक्तो ऽभ्येत्य राजानम् अभिवाद्य युधिष्ठिरम्
ववन्दे विह्वलो राजा तांश्च सर्वान्मुनींस्तदा
sa mukto 'bhyetya rājānam abhivādya yudhiṣṭhiram
vavande vihvalo rājā tāṃśca sarvānmunīṃstadā
- 20
तम् उवाच घृणी राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
तथा जयद्रथं दृष्ट्वा गृहीतं सव्यसाचिना
tam uvāca ghṛṇī rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ
tathā jayadrathaṃ dṛṣṭvā gṛhītaṃ savyasācinā
- 21
अदासो गच्छ मुक्तो ऽसि मैवं कार्षीः पुनः क्वचित्
स्त्रीकामुक धिग् अस्तु त्वां क्षुद्रः क्षुद्रसहायवान्
एवंविधं हि कः कुर्यात्त्वद् अन्यः पुरुषाधमः
adāso gaccha mukto 'si maivaṃ kārṣīḥ punaḥ kvacit
strīkāmuka dhig astu tvāṃ kṣudraḥ kṣudrasahāyavān
evaṃvidhaṃ hi kaḥ kuryāttvad anyaḥ puruṣādhamaḥ
- 22
गतसत्त्वम् इव ज्ञात्वा कर्तारम् अशुभस्य तम्
सम्प्रेक्ष्य भरतश्रेष्ठः कृपां चक्रे नराधिपः
gatasattvam iva jñātvā kartāram aśubhasya tam
samprekṣya bharataśreṣṭhaḥ kṛpāṃ cakre narādhipaḥ
- 23
धर्मे ते वर्धतां बुद्धिर्मा चाधर्मे मनः कृथाः
साश्वः सरथपादातः स्वस्ति गच्छ जयद्रथ
dharme te vardhatāṃ buddhirmā cādharme manaḥ kṛthāḥ
sāśvaḥ sarathapādātaḥ svasti gaccha jayadratha
- 24
एवम् उक्तस्तु सव्रीडं तूष्णीं किंचिद् अवाङ्मुखः
जगाम राजा दुःखार्तो गङ्गाद्वाराय भारत
evam uktastu savrīḍaṃ tūṣṇīṃ kiṃcid avāṅmukhaḥ
jagāma rājā duḥkhārto gaṅgādvārāya bhārata
- 25
स देवं शरणं गत्वा विरूपाक्षम् उमापतिम्
तपश्चचार विपुलं तस्य प्रीतो वृषध्वजः
sa devaṃ śaraṇaṃ gatvā virūpākṣam umāpatim
tapaścacāra vipulaṃ tasya prīto vṛṣadhvajaḥ
- 26
बलिं स्वयं प्रत्यगृह्णात्प्रीयमाणस्त्रिलोचनः
वरं चास्मै ददौ देवः स च जग्राह तच्छृणु
baliṃ svayaṃ pratyagṛhṇātprīyamāṇastrilocanaḥ
varaṃ cāsmai dadau devaḥ sa ca jagrāha tacchṛṇu
- 27
समस्तान्सरथान्पञ्च जयेयं युधि पाण्डवान्
इति राजाब्रवीद्देवं नेति देवस्तम् अब्रवीत्
samastānsarathānpañca jayeyaṃ yudhi pāṇḍavān
iti rājābravīddevaṃ neti devastam abravīt
- 28
अजय्यांश्चाप्य् अवध्यांश्च वारयिष्यसि तान्युधि
ऋते ऽर्जुनं महाबाहुं देवैर् अपि दुरासदम्
ajayyāṃścāpy avadhyāṃśca vārayiṣyasi tānyudhi
ṛte 'rjunaṃ mahābāhuṃ devair api durāsadam
- 29
यम् आहुर् अजितं देवं शङ्खचक्रगदाधरम्
प्रधानः सो ऽस्त्रविदुषां तेन कृष्णेन रक्ष्यते
yam āhur ajitaṃ devaṃ śaṅkhacakragadādharam
pradhānaḥ so 'straviduṣāṃ tena kṛṣṇena rakṣyate
- 30
एवम् उक्तस्तु नृपतिः स्वम् एव भवनं ययौ
पाण्डवाश्च वने तस्मिन्न्यवसन्काम्यके तदा
evam uktastu nṛpatiḥ svam eva bhavanaṃ yayau
pāṇḍavāśca vane tasminnyavasankāmyake tadā

