31 shlokas
- 1
बृहदश्व उवाच
आसीद्राजा नलो नाम वीरसेनसुतो बली
उपपन्नो गुणैर् इष्टै रूपवान् अश्वकोविदः
bṛhadaśva uvāca
āsīdrājā nalo nāma vīrasenasuto balī
upapanno guṇair iṣṭai rūpavān aśvakovidaḥ
- 2
अतिष्ठन्मनुजेन्द्राणां मूर्ध्नि देवपतिर्यथा
उपर्य् उपरि सर्वेषाम् आदित्य इव तेजसा
atiṣṭhanmanujendrāṇāṃ mūrdhni devapatiryathā
upary upari sarveṣām āditya iva tejasā
- 3
ब्रह्मण्यो वेदविच्छूरो निषधेषु महीपतिः
अक्षप्रियः सत्यवादी महान् अक्षौहिणीपतिः
brahmaṇyo vedavicchūro niṣadheṣu mahīpatiḥ
akṣapriyaḥ satyavādī mahān akṣauhiṇīpatiḥ
- 4
ईप्सितो वरनारीणाम् उदारः संयतेन्द्रियः
रक्षिता धन्विनां श्रेष्ठः साक्षाद् इव मनुः स्वयम्
īpsito varanārīṇām udāraḥ saṃyatendriyaḥ
rakṣitā dhanvināṃ śreṣṭhaḥ sākṣād iva manuḥ svayam
- 5
तथैवासीद्विदर्भेषु भीमो भीमपराक्रमः
शूरः सर्वगुणैर्युक्तः प्रजाकामः स चाप्रजः
tathaivāsīdvidarbheṣu bhīmo bhīmaparākramaḥ
śūraḥ sarvaguṇairyuktaḥ prajākāmaḥ sa cāprajaḥ
- 6
स प्रजार्थे परं यत्नम् अकरोत्सुसमाहितः
तम् अभ्यगच्छद्ब्रह्मर्षिर्दमनो नाम भारत
sa prajārthe paraṃ yatnam akarotsusamāhitaḥ
tam abhyagacchadbrahmarṣirdamano nāma bhārata
- 7
तं स भीमः प्रजाकामस्तोषयामास धर्मवित्
महिष्या सह राजेन्द्र सत्कारेण सुवर्चसम्
taṃ sa bhīmaḥ prajākāmastoṣayāmāsa dharmavit
mahiṣyā saha rājendra satkāreṇa suvarcasam
- 8
तस्मै प्रसन्नो दमनः सभार्याय वरं ददौ
कन्यारत्नं कुमारांश्च त्रीन् उदारान्महायशाः
tasmai prasanno damanaḥ sabhāryāya varaṃ dadau
kanyāratnaṃ kumārāṃśca trīn udārānmahāyaśāḥ
- 9
दमयन्तीं दमं दान्तं दमनं च सुवर्चसम्
उपपन्नान्गुणैः सर्वैर्भीमान्भीमपराक्रमान्
damayantīṃ damaṃ dāntaṃ damanaṃ ca suvarcasam
upapannānguṇaiḥ sarvairbhīmānbhīmaparākramān
- 10
दमयन्ती तु रूपेण तेजसा यशसा श्रिया
सौभाग्येन च लोकेषु यशः प्राप सुमध्यमा
damayantī tu rūpeṇa tejasā yaśasā śriyā
saubhāgyena ca lokeṣu yaśaḥ prāpa sumadhyamā
- 11
अथ तां वयसि प्राप्ते दासीनां समलंकृताम्
शतं सखीनां च तथा पर्युपास्ते शचीम् इव
atha tāṃ vayasi prāpte dāsīnāṃ samalaṃkṛtām
śataṃ sakhīnāṃ ca tathā paryupāste śacīm iva
- 12
तत्र स्म भ्राजते भैमी सर्वाभरणभूषिता
सखीमध्ये ऽनवद्याङ्गी विद्युत्सौदामनी यथा
अतीव रूपसम्पन्ना श्रीर् इवायतलोचना
tatra sma bhrājate bhaimī sarvābharaṇabhūṣitā
sakhīmadhye 'navadyāṅgī vidyutsaudāmanī yathā
atīva rūpasampannā śrīr ivāyatalocanā
- 13
न देवेषु न यक्षेषु तादृग्रूपवती क्वचित्
मानुषेष्व् अपि चान्येषु दृष्टपूर्वा न च श्रुता
चित्तप्रमाथिनी बाला देवानाम् अपि सुन्दरी
na deveṣu na yakṣeṣu tādṛgrūpavatī kvacit
mānuṣeṣv api cānyeṣu dṛṣṭapūrvā na ca śrutā
cittapramāthinī bālā devānām api sundarī
- 14
नलश्च नरशार्दूलो रूपेणाप्रतिमो भुवि
कन्दर्प इव रूपेण मूर्तिमान् अभवत्स्वयम्
nalaśca naraśārdūlo rūpeṇāpratimo bhuvi
kandarpa iva rūpeṇa mūrtimān abhavatsvayam
- 15
तस्याः समीपे तु नलं प्रशशंसुः कुतूहलात्
नैषधस्य समीपे तु दमयन्तीं पुनः पुनः
tasyāḥ samīpe tu nalaṃ praśaśaṃsuḥ kutūhalāt
naiṣadhasya samīpe tu damayantīṃ punaḥ punaḥ
- 16
तयोर् अदृष्टकामो ऽभूच्छृण्वतोः सततं गुणान्
अन्योन्यं प्रति कौन्तेय स व्यवर्धत हृच्छयः
tayor adṛṣṭakāmo 'bhūcchṛṇvatoḥ satataṃ guṇān
anyonyaṃ prati kaunteya sa vyavardhata hṛcchayaḥ
- 17
अशक्नुवन्नलः कामं तदा धारयितुं हृदा
अन्तःपुरसमीपस्थे वन आस्ते रहोगतः
aśaknuvannalaḥ kāmaṃ tadā dhārayituṃ hṛdā
antaḥpurasamīpasthe vana āste rahogataḥ
- 18
स ददर्श तदा हंसाञ्जातरूपपरिच्छदान्
वने विचरतां तेषाम् एकं जग्राह पक्षिणम्
sa dadarśa tadā haṃsāñjātarūpaparicchadān
vane vicaratāṃ teṣām ekaṃ jagrāha pakṣiṇam
- 19
ततो ऽन्तरिक्षगो वाचं व्याजहार तदा नलम्
न हन्तव्यो ऽस्मि ते राजन्करिष्यामि हि ते प्रियम्
tato 'ntarikṣago vācaṃ vyājahāra tadā nalam
na hantavyo 'smi te rājankariṣyāmi hi te priyam
- 20
दमयन्तीसकाशे त्वां कथयिष्यामि नैषध
यथा त्वदन्यं पुरुषं न सा मंस्यति कर्हिचित्
damayantīsakāśe tvāṃ kathayiṣyāmi naiṣadha
yathā tvadanyaṃ puruṣaṃ na sā maṃsyati karhicit
- 21
एवम् उक्तस्ततो हंसम् उत्ससर्ज महीपतिः
ते तु हंसाः समुत्पत्य विदर्भान् अगमंस्ततः
evam uktastato haṃsam utsasarja mahīpatiḥ
te tu haṃsāḥ samutpatya vidarbhān agamaṃstataḥ
- 22
विदर्भनगरीं गत्वा दमयन्त्यास्तदान्तिके
निपेतुस्ते गरुत्मन्तः सा ददर्शाथ तान्खगान्
vidarbhanagarīṃ gatvā damayantyāstadāntike
nipetuste garutmantaḥ sā dadarśātha tānkhagān
- 23
सा तान् अद्भुतरूपान्वै दृष्ट्वा सखीगणावृता
हृष्टा ग्रहीतुं खगमांस्त्वरमाणोपचक्रमे
sā tān adbhutarūpānvai dṛṣṭvā sakhīgaṇāvṛtā
hṛṣṭā grahītuṃ khagamāṃstvaramāṇopacakrame
- 24
अथ हंसा विससृपुः सर्वतः प्रमदावने
एकैकशस्ततः कन्यास्तान्हंसान्समुपाद्रवन्
atha haṃsā visasṛpuḥ sarvataḥ pramadāvane
ekaikaśastataḥ kanyāstānhaṃsānsamupādravan
- 25
दमयन्ती तु यं हंसं समुपाधावद् अन्तिके
स मानुषीं गिरं कृत्वा दमयन्तीम् अथाब्रवीत्
damayantī tu yaṃ haṃsaṃ samupādhāvad antike
sa mānuṣīṃ giraṃ kṛtvā damayantīm athābravīt
- 26
दमयन्ति नलो नाम निषधेषु महीपतिः
अश्विनोः सदृशो रूपे न समास्तस्य मानुषाः
damayanti nalo nāma niṣadheṣu mahīpatiḥ
aśvinoḥ sadṛśo rūpe na samāstasya mānuṣāḥ
- 27
तस्य वै यदि भार्या त्वं भवेथा वरवर्णिनि
सफलं ते भवेज्जन्म रूपं चेदं सुमध्यमे
tasya vai yadi bhāryā tvaṃ bhavethā varavarṇini
saphalaṃ te bhavejjanma rūpaṃ cedaṃ sumadhyame
- 28
वयं हि देवगन्धर्वमनुष्योरगराक्षसान्
दृष्टवन्तो न चास्माभिर्दृष्टपूर्वस्तथाविधः
vayaṃ hi devagandharvamanuṣyoragarākṣasān
dṛṣṭavanto na cāsmābhirdṛṣṭapūrvastathāvidhaḥ
- 29
त्वं चापि रत्नं नारीणां नरेषु च नलो वरः
विशिष्टाया विशिष्टेन संगमो गुणवान्भवेत्
tvaṃ cāpi ratnaṃ nārīṇāṃ nareṣu ca nalo varaḥ
viśiṣṭāyā viśiṣṭena saṃgamo guṇavānbhavet
- 30
एवम् उक्ता तु हंसेन दमयन्ती विशां पते
अब्रवीत्तत्र तं हंसं तम् अप्य् एवं नलं वद
evam uktā tu haṃsena damayantī viśāṃ pate
abravīttatra taṃ haṃsaṃ tam apy evaṃ nalaṃ vada

