25 shlokas
- 1
विभाण्डक उवाच
रक्षांसि चैतानि चरन्ति पुत्र रूपेण तेनाद्भुतदर्शनेन
अतुल्यरूपाण्यतिघोरवन्ति विघ्नं सदा तपसश्चिन्तयन्ति
vibhāṇḍaka uvāca
rakṣāṃsi caitāni caranti putra rūpeṇa tenādbhutadarśanena
atulyarūpāṇyatighoravanti vighnaṃ sadā tapasaścintayanti
- 2
सुरूपरूपाणि च तानि तात प्रलोभयन्ते विविधैर् उपायैः
सुखाच्च लोकाच्च निपातयन्ति तान्युग्रकर्माणि मुनीन्वनेषु
surūparūpāṇi ca tāni tāta pralobhayante vividhair upāyaiḥ
sukhācca lokācca nipātayanti tānyugrakarmāṇi munīnvaneṣu
- 3
न तानि सेवेत मुनिर्यतात्मा सतां लोकान्प्रार्थयानः कथंचित्
कृत्वा विघ्नं तापसानां रमन्ते पापाचारास्तपसस्तान्य् अपाप
na tāni seveta muniryatātmā satāṃ lokānprārthayānaḥ kathaṃcit
kṛtvā vighnaṃ tāpasānāṃ ramante pāpācārāstapasastāny apāpa
- 4
असज्जनेनाचरितानि पुत्र पापान्यपेयानि मधूनि तानि
माल्यानि चैतानि न वै मुनीनां स्मृतानि चित्रोज्ज्वलगन्धवन्ति
asajjanenācaritāni putra pāpānyapeyāni madhūni tāni
mālyāni caitāni na vai munīnāṃ smṛtāni citrojjvalagandhavanti
- 5
लोमश उवाच
रक्षांसि तानीति निवार्य पुत्रं विभाण्डकस्तां मृगयां बभूव
नासादयामास यदा त्र्यहेण तदा स पर्याववृत आश्रमाय
lomaśa uvāca
rakṣāṃsi tānīti nivārya putraṃ vibhāṇḍakastāṃ mṛgayāṃ babhūva
nāsādayāmāsa yadā tryaheṇa tadā sa paryāvavṛta āśramāya
- 6
यदा पुनः काश्यपो वै जगाम फलान्याहर्तुं विधिना श्रामणेन
तदा पुनर्लोभयितुं जगाम सा वेशयोषा मुनिम् ऋश्यशृङ्गम्
yadā punaḥ kāśyapo vai jagāma phalānyāhartuṃ vidhinā śrāmaṇena
tadā punarlobhayituṃ jagāma sā veśayoṣā munim ṛśyaśṛṅgam
- 7
दृष्ट्वैव ताम् ऋश्यशृङ्गः प्रहृष्टः संभ्रान्तरूपो ऽभ्यपतत्तदानीम्
प्रोवाच चैनां भवत आश्रमाय गच्छाव यावन्न पिता ममैति
dṛṣṭvaiva tām ṛśyaśṛṅgaḥ prahṛṣṭaḥ saṃbhrāntarūpo 'bhyapatattadānīm
provāca caināṃ bhavata āśramāya gacchāva yāvanna pitā mamaiti
- 8
ततो राजन्काश्यपस्यैकपुत्रं प्रवेश्य योगेन विमुच्य नावम्
प्रलोभयन्त्यो विविधैर् उपायैर् आजग्मुर् अङ्गाधिपतेः समीपम्
tato rājankāśyapasyaikaputraṃ praveśya yogena vimucya nāvam
pralobhayantyo vividhair upāyair ājagmur aṅgādhipateḥ samīpam
- 9
संस्थाप्य ताम् आश्रमदर्शने तु संतारितां नावम् अतीव शुभ्राम्
तीराद् उपादाय तथैव चक्रे राजाश्रमं नाम वनं विचित्रम्
saṃsthāpya tām āśramadarśane tu saṃtāritāṃ nāvam atīva śubhrām
tīrād upādāya tathaiva cakre rājāśramaṃ nāma vanaṃ vicitram
- 10
अन्तःपुरे तं तु निवेश्य राजा विभाण्डकस्यात्मजम् एकपुत्रम्
ददर्श देवं सहसा प्रवृष्टम् आपूर्यमाणं च जगज्जलेन
antaḥpure taṃ tu niveśya rājā vibhāṇḍakasyātmajam ekaputram
dadarśa devaṃ sahasā pravṛṣṭam āpūryamāṇaṃ ca jagajjalena
- 11
स लोमपादः परिपूर्णकामः सुतां ददावृश्यशृङ्गाय शान्ताम्
क्रोधप्रतीकारकरं च चक्रे गोभिश्च मार्गेष्वभिकर्षणं च
sa lomapādaḥ paripūrṇakāmaḥ sutāṃ dadāvṛśyaśṛṅgāya śāntām
krodhapratīkārakaraṃ ca cakre gobhiśca mārgeṣvabhikarṣaṇaṃ ca
- 12
विभाण्डकस्याव्रजतः स राजा पशून्प्रभूतान्पशुपांश्च वीरान्
समादिशत्पुत्रगृद्धी महर्षिर्विभाण्डकः परिपृच्छेद्यदा वः
vibhāṇḍakasyāvrajataḥ sa rājā paśūnprabhūtānpaśupāṃśca vīrān
samādiśatputragṛddhī maharṣirvibhāṇḍakaḥ paripṛcchedyadā vaḥ
- 13
स वक्तव्यः प्राञ्जलिभिर्भवद्भिः पुत्रस्य ते पशवः कर्षणं च
किं ते प्रियं वै क्रियतां महर्षे दासाः स्म सर्वे तव वाचि बद्धाः
sa vaktavyaḥ prāñjalibhirbhavadbhiḥ putrasya te paśavaḥ karṣaṇaṃ ca
kiṃ te priyaṃ vai kriyatāṃ maharṣe dāsāḥ sma sarve tava vāci baddhāḥ
- 14
अथोपायात्स मुनिश्चण्डकोपः स्वम् आश्रमं मूलफलानि गृह्य
अन्वेषमाणश्च न तत्र पुत्रं ददर्श चुक्रोध ततो भृशं सः
athopāyātsa muniścaṇḍakopaḥ svam āśramaṃ mūlaphalāni gṛhya
anveṣamāṇaśca na tatra putraṃ dadarśa cukrodha tato bhṛśaṃ saḥ
- 15
ततः स कोपेन विदीर्यमाण आशङ्कमानो नृपतेर्विधानम्
जगाम चम्पां प्रदिधक्षमाणस्तम् अङ्गराजं विषयं च तस्य
tataḥ sa kopena vidīryamāṇa āśaṅkamāno nṛpatervidhānam
jagāma campāṃ pradidhakṣamāṇastam aṅgarājaṃ viṣayaṃ ca tasya
- 16
स वै श्रान्तः क्षुधितः काश्यपस्तान्घोषान्समासादितवान्समृद्धान्
गोपैश्च तैर्विधिवत्पूज्यमानो राजेव तां रात्रिम् उवास तत्र
sa vai śrāntaḥ kṣudhitaḥ kāśyapastānghoṣānsamāsāditavānsamṛddhān
gopaiśca tairvidhivatpūjyamāno rājeva tāṃ rātrim uvāsa tatra
- 17
सम्प्राप्य सत्कारम् अतीव तेभ्यः प्रोवाच कस्य प्रथिताः स्थ सौम्याः
ऊचुस्ततस्ते ऽभ्युपगम्य सर्वे धनं तवेदं विहितं सुतस्य
samprāpya satkāram atīva tebhyaḥ provāca kasya prathitāḥ stha saumyāḥ
ūcustataste 'bhyupagamya sarve dhanaṃ tavedaṃ vihitaṃ sutasya
- 18
देशे तु देशे तु स पूज्यमानस्तांश्चैव शृण्वन्मधुरान्प्रलापान्
प्रशान्तभूयिष्ठरजाः प्रहृष्टः समाससादाङ्गपतिं पुरस्थम्
deśe tu deśe tu sa pūjyamānastāṃścaiva śṛṇvanmadhurānpralāpān
praśāntabhūyiṣṭharajāḥ prahṛṣṭaḥ samāsasādāṅgapatiṃ purastham
- 19
सम्पूजितस्तेन नरर्षभेण ददर्श पुत्रं दिवि देवं यथेन्द्रम्
शान्तां स्नुषां चैव ददर्श तत्र सौदामिनीम् उच्चरन्तीं यथैव
sampūjitastena nararṣabheṇa dadarśa putraṃ divi devaṃ yathendram
śāntāṃ snuṣāṃ caiva dadarśa tatra saudāminīm uccarantīṃ yathaiva
- 20
ग्रामांश्च घोषांश्च सुतं च दृष्ट्वा शान्तां च शान्तो ऽस्य परः स कोपः
चकार तस्मै परमं प्रसादं विभाण्डको भूमिपतेर्नरेन्द्र
grāmāṃśca ghoṣāṃśca sutaṃ ca dṛṣṭvā śāntāṃ ca śānto 'sya paraḥ sa kopaḥ
cakāra tasmai paramaṃ prasādaṃ vibhāṇḍako bhūmipaternarendra
- 21
स तत्र निक्षिप्य सुतं महर्षिर् उवाच सूर्याग्निसमप्रभावम्
जाते पुत्रे वनम् एवाव्रजेथा राज्ञः प्रियाण्यस्य सर्वाणि कृत्वा
sa tatra nikṣipya sutaṃ maharṣir uvāca sūryāgnisamaprabhāvam
jāte putre vanam evāvrajethā rājñaḥ priyāṇyasya sarvāṇi kṛtvā
- 22
स तद्वचः कृतवान् ऋश्यशृङ्गो ययौ च यत्रास्य पिता बभूव
शान्ता चैनं पर्यचरद्यथावत्खे रोहिणी सोमम् इवानुकूला
sa tadvacaḥ kṛtavān ṛśyaśṛṅgo yayau ca yatrāsya pitā babhūva
śāntā cainaṃ paryacaradyathāvatkhe rohiṇī somam ivānukūlā
- 23
अरुन्धती वा सुभगा वसिष्ठं लोपामुद्रा वापि यथा ह्यगस्त्यम्
नलस्य वा दमयन्ती यथाभूद्यथा शची वज्रधरस्य चैव
arundhatī vā subhagā vasiṣṭhaṃ lopāmudrā vāpi yathā hyagastyam
nalasya vā damayantī yathābhūdyathā śacī vajradharasya caiva
- 24
नाडायनी चेन्द्रसेना यथैव वश्या नित्यं मुद्गलस्याजमीढ
तथा शान्ता ऋश्यशृङ्गं वनस्थं प्रीत्या युक्ता पर्यचरन्नरेन्द्र
nāḍāyanī cendrasenā yathaiva vaśyā nityaṃ mudgalasyājamīḍha
tathā śāntā ṛśyaśṛṅgaṃ vanasthaṃ prītyā yuktā paryacarannarendra
- 25
तस्याश्रमः पुण्य एषो विभाति महाह्रदं शोभयन्पुण्यकीर्तेः
अत्र स्नातः कृतकृत्यो विशुद्धस्तीर्थान्यन्यान्यनुसंयाहि राजन्
tasyāśramaḥ puṇya eṣo vibhāti mahāhradaṃ śobhayanpuṇyakīrteḥ
atra snātaḥ kṛtakṛtyo viśuddhastīrthānyanyānyanusaṃyāhi rājan

