21 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
गन्धर्वैस्तु महाराज भग्ने कर्णे महारथे
सम्प्राद्रवच्चमूः सर्वा धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः
vaiśampāyana uvāca
gandharvaistu mahārāja bhagne karṇe mahārathe
samprādravaccamūḥ sarvā dhārtarāṣṭrasya paśyataḥ
- 2
तान्दृष्ट्वा द्रवतः सर्वान्धार्तराष्ट्रान्पराङ्मुखान्
दुर्योधनो महाराज नासीत्तत्र पराङ्मुखः
tāndṛṣṭvā dravataḥ sarvāndhārtarāṣṭrānparāṅmukhān
duryodhano mahārāja nāsīttatra parāṅmukhaḥ
- 3
ताम् आपतन्तीं सम्प्रेक्ष्य गन्धर्वाणां महाचमूम्
महता शरवर्षेण सो ऽभ्यवर्षद् अरिंदमः
tām āpatantīṃ samprekṣya gandharvāṇāṃ mahācamūm
mahatā śaravarṣeṇa so 'bhyavarṣad ariṃdamaḥ
- 4
अचिन्त्य शरवर्षं तु गन्धर्वास्तस्य तं रथम्
दुर्योधनं जिघांसन्तः समन्तात्पर्यवारयन्
acintya śaravarṣaṃ tu gandharvāstasya taṃ ratham
duryodhanaṃ jighāṃsantaḥ samantātparyavārayan
- 5
युगम् ईषां वरूथं च तथैव ध्वजसारथी
अश्वांस्त्रिवेणुं तल्पं च तिलशो ऽभ्यहनन्रथम्
yugam īṣāṃ varūthaṃ ca tathaiva dhvajasārathī
aśvāṃstriveṇuṃ talpaṃ ca tilaśo 'bhyahananratham
- 6
दुर्योधनं चित्रसेनो विरथं पतितं भुवि
अभिद्रुत्य महाबाहुर्जीवग्राहम् अथाग्रहीत्
duryodhanaṃ citraseno virathaṃ patitaṃ bhuvi
abhidrutya mahābāhurjīvagrāham athāgrahīt
- 7
तस्मिन्गृहीते राजेन्द्र स्थितं दुःशासनं रथे
पर्यगृह्णन्त गन्धर्वाः परिवार्य समन्ततः
tasmingṛhīte rājendra sthitaṃ duḥśāsanaṃ rathe
paryagṛhṇanta gandharvāḥ parivārya samantataḥ
- 8
विविंशतिं चित्रसेनम् आदायान्ये प्रदुद्रुवुः
विन्दानुविन्दावपरे राजदारांश्च सर्वशः
viviṃśatiṃ citrasenam ādāyānye pradudruvuḥ
vindānuvindāvapare rājadārāṃśca sarvaśaḥ
- 9
सैन्यास्तु धार्तराष्ट्रस्य गन्धर्वैः समभिद्रुताः
पूर्वं प्रभग्नैः सहिताः पाण्डवान् अभ्ययुस्तदा
sainyāstu dhārtarāṣṭrasya gandharvaiḥ samabhidrutāḥ
pūrvaṃ prabhagnaiḥ sahitāḥ pāṇḍavān abhyayustadā
- 10
शकटापणवेश्याश्च यानयुग्यं च सर्वशः
शरणं पाण्डवाञ्जग्मुर्ह्रियमाणे महीपतौ
śakaṭāpaṇaveśyāśca yānayugyaṃ ca sarvaśaḥ
śaraṇaṃ pāṇḍavāñjagmurhriyamāṇe mahīpatau
- 11
प्रियदर्शनो महाबाहुर्धार्तराष्ट्रो महाबलः
गन्धर्वैर्ह्रियते राजा पार्थास्तम् अनुधावत
priyadarśano mahābāhurdhārtarāṣṭro mahābalaḥ
gandharvairhriyate rājā pārthāstam anudhāvata
- 12
दुःशासनो दुर्विषहो दुर्मुखो दुर्जयस्तथा
बद्ध्वा ह्रियन्ते गन्धर्वै राजदाराश्च सर्वशः
duḥśāsano durviṣaho durmukho durjayastathā
baddhvā hriyante gandharvai rājadārāśca sarvaśaḥ
- 13
इति दुर्योधनामात्याः क्रोशन्तो राजगृद्धिनः
आर्ता दीनस्वराः सर्वे युधिष्ठिरम् उपागमन्
iti duryodhanāmātyāḥ krośanto rājagṛddhinaḥ
ārtā dīnasvarāḥ sarve yudhiṣṭhiram upāgaman
- 14
तांस्तथा व्यथितान्दीनान्भिक्षमाणान्युधिष्ठिरम्
वृद्धान्दुर्योधनामात्यान्भीमसेनो ऽभ्यभाषत
tāṃstathā vyathitāndīnānbhikṣamāṇānyudhiṣṭhiram
vṛddhānduryodhanāmātyānbhīmaseno 'bhyabhāṣata
- 15
अन्यथा वर्तमानानाम् अर्थो जातो ऽयम् अन्यथा
अस्माभिर्यद् अनुष्ठेयं गन्धर्वैस्तद् अनुष्ठितम्
anyathā vartamānānām artho jāto 'yam anyathā
asmābhiryad anuṣṭheyaṃ gandharvaistad anuṣṭhitam
- 16
दुर्मन्त्रितम् इदं तात राज्ञो दुर्द्यूतदेविनः
द्वेष्टारम् अन्ये क्लीबस्य पातयन्तीति नः श्रुतम्
durmantritam idaṃ tāta rājño durdyūtadevinaḥ
dveṣṭāram anye klībasya pātayantīti naḥ śrutam
- 17
तद् इदं कृतं नः प्रत्यक्षं गन्धर्वैर् अतिमानुषम्
दिष्ट्या लोके पुमान् अस्ति कश्चिद् अस्मत्प्रिये स्थितः
येनास्माकं हृतो भार आसीनानां सुखावहः
tad idaṃ kṛtaṃ naḥ pratyakṣaṃ gandharvair atimānuṣam
diṣṭyā loke pumān asti kaścid asmatpriye sthitaḥ
yenāsmākaṃ hṛto bhāra āsīnānāṃ sukhāvahaḥ
- 18
शीतवातातपसहांस्तपसा चैव कर्शितान्
समस्थो विषमस्थान्हि द्रष्टुम् इच्छति दुर्मतिः
śītavātātapasahāṃstapasā caiva karśitān
samastho viṣamasthānhi draṣṭum icchati durmatiḥ
- 19
अधर्मचारिणस्तस्य कौरव्यस्य दुरात्मनः
ये शीलम् अनुवर्तन्ते ते पश्यन्ति पराभवम्
adharmacāriṇastasya kauravyasya durātmanaḥ
ye śīlam anuvartante te paśyanti parābhavam
- 20
अधर्मो हि कृतस्तेन येनैतद् उपशिक्षितम्
अनृशंसास्तु कौन्तेयास्तस्याध्यक्षान्ब्रवीमि वः
adharmo hi kṛtastena yenaitad upaśikṣitam
anṛśaṃsāstu kaunteyāstasyādhyakṣānbravīmi vaḥ
- 21
एवं ब्रुवाणं कौन्तेयं भीमसेनम् अमर्षणम्
न कालः परुषस्यायम् इति राजाभ्यभाषत
evaṃ bruvāṇaṃ kaunteyaṃ bhīmasenam amarṣaṇam
na kālaḥ paruṣasyāyam iti rājābhyabhāṣata

