25 shlokas
- 1
लोमश उवाच
एतच्छ्रुत्वान्तरिक्षाच्च स राजा राजसत्तम
यथोक्तं तच्चकाराथ श्रद्दधद्भरतर्षभ
lomaśa uvāca
etacchrutvāntarikṣācca sa rājā rājasattama
yathoktaṃ taccakārātha śraddadhadbharatarṣabha
- 2
षष्टिः पुत्रसहस्राणि तस्याप्रतिमतेजसः
रुद्रप्रसादाद्राजर्षेः समजायन्त पार्थिव
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi tasyāpratimatejasaḥ
rudraprasādādrājarṣeḥ samajāyanta pārthiva
- 3
ते घोराः क्रूरकर्माण आकाशपरिसर्पिणः
बहुत्वाच्चावजानन्तः सर्वांल्लोकान्सहामरान्
te ghorāḥ krūrakarmāṇa ākāśaparisarpiṇaḥ
bahutvāccāvajānantaḥ sarvāṃllokānsahāmarān
- 4
त्रिदशांश्चाप्यबाधन्त तथा गन्धर्वराक्षसान्
सर्वाणि चैव भूतानि शूराः समरशालिनः
tridaśāṃścāpyabādhanta tathā gandharvarākṣasān
sarvāṇi caiva bhūtāni śūrāḥ samaraśālinaḥ
- 5
वध्यमानास्ततो लोकाः सागरैर्मन्दबुद्धिभिः
ब्रह्माणं शरणं जग्मुः सहिताः सर्वदैवतैः
vadhyamānāstato lokāḥ sāgarairmandabuddhibhiḥ
brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmuḥ sahitāḥ sarvadaivataiḥ
- 6
तान् उवाच महाभागः सर्वलोकपितामहः
गच्छध्वं त्रिदशाः सर्वे लोकैः सार्धं यथागतम्
tān uvāca mahābhāgaḥ sarvalokapitāmahaḥ
gacchadhvaṃ tridaśāḥ sarve lokaiḥ sārdhaṃ yathāgatam
- 7
नातिदीर्घेण कालेन सागराणां क्षयो महान्
भविष्यति महाघोरः स्वकृतैः कर्मभिः सुराः
nātidīrgheṇa kālena sāgarāṇāṃ kṣayo mahān
bhaviṣyati mahāghoraḥ svakṛtaiḥ karmabhiḥ surāḥ
- 8
एवम् उक्तास्ततो देवा लोकाश्च मनुजेश्वर
पितामहम् अनुज्ञाप्य विप्रजग्मुर्यथागतम्
evam uktāstato devā lokāśca manujeśvara
pitāmaham anujñāpya viprajagmuryathāgatam
- 9
ततः काले बहुतिथे व्यतीते भरतर्षभ
दीक्षितः सगरो राजा हयमेधेन वीर्यवान्
तस्याश्वो व्यचरद्भूमिं पुत्रैः सुपरिरक्षितः
tataḥ kāle bahutithe vyatīte bharatarṣabha
dīkṣitaḥ sagaro rājā hayamedhena vīryavān
tasyāśvo vyacaradbhūmiṃ putraiḥ suparirakṣitaḥ
- 10
समुद्रं स समासाद्य निस्तोयं भीमदर्शनम्
रक्ष्यमाणः प्रयत्नेन तत्रैवान्तरधीयत
samudraṃ sa samāsādya nistoyaṃ bhīmadarśanam
rakṣyamāṇaḥ prayatnena tatraivāntaradhīyata
- 11
ततस्ते सागरास्तात हृतं मत्वा हयोत्तमम्
आगम्य पितुर् आचख्युर् अदृश्यं तुरगं हृतम्
तेनोक्ता दिक्षु सर्वासु सर्वे मार्गत वाजिनम्
tataste sāgarāstāta hṛtaṃ matvā hayottamam
āgamya pitur ācakhyur adṛśyaṃ turagaṃ hṛtam
tenoktā dikṣu sarvāsu sarve mārgata vājinam
- 12
ततस्ते पितुर् आज्ञाय दिक्षु सर्वासु तं हयम्
अमार्गन्त महाराज सर्वं च पृथिवीतलम्
tataste pitur ājñāya dikṣu sarvāsu taṃ hayam
amārganta mahārāja sarvaṃ ca pṛthivītalam
- 13
ततस्ते सागराः सर्वे समुपेत्य परस्परम्
नाध्यगच्छन्त तुरगम् अश्वहर्तारम् एव च
tataste sāgarāḥ sarve samupetya parasparam
nādhyagacchanta turagam aśvahartāram eva ca
- 14
आगम्य पितरं चोचुस्ततः प्राञ्जलयो ऽग्रतः
ससमुद्रवनद्वीपा सनदीनदकन्दरा
सपर्वतवनोद्देशा निखिलेन मही नृप
āgamya pitaraṃ cocustataḥ prāñjalayo 'grataḥ
sasamudravanadvīpā sanadīnadakandarā
saparvatavanoddeśā nikhilena mahī nṛpa
- 15
अस्माभिर्विचिता राजञ्शासनात्तव पार्थिव
न चाश्वम् अधिगच्छामो नाश्वहर्तारम् एव च
asmābhirvicitā rājañśāsanāttava pārthiva
na cāśvam adhigacchāmo nāśvahartāram eva ca
- 16
श्रुत्वा तु वचनं तेषां स राजा क्रोधमूर्छितः
उवाच वचनं सर्वांस्तदा दैववशान्नृप
śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ sa rājā krodhamūrchitaḥ
uvāca vacanaṃ sarvāṃstadā daivavaśānnṛpa
- 17
अनागमाय गच्छध्वं भूयो मार्गत वाजिनम्
यज्ञियं तं विना ह्यश्वं नागन्तव्यं हि पुत्रकाः
anāgamāya gacchadhvaṃ bhūyo mārgata vājinam
yajñiyaṃ taṃ vinā hyaśvaṃ nāgantavyaṃ hi putrakāḥ
- 18
प्रतिगृह्य तु संदेशं ततस्ते सगरात्मजाः
भूय एव महीं कृत्स्नां विचेतुम् उपचक्रमुः
pratigṛhya tu saṃdeśaṃ tataste sagarātmajāḥ
bhūya eva mahīṃ kṛtsnāṃ vicetum upacakramuḥ
- 19
अथापश्यन्त ते वीराः पृथिवीम् अवदारिताम्
समासाद्य बिलं तच्च खनन्तः सगरात्मजाः
कुद्दालैर्ह्रेषुकैश्चैव समुद्रम् अखनंस्तदा
athāpaśyanta te vīrāḥ pṛthivīm avadāritām
samāsādya bilaṃ tacca khanantaḥ sagarātmajāḥ
kuddālairhreṣukaiścaiva samudram akhanaṃstadā
- 20
स खन्यमानः सहितैः सागरैर्वरुणालयः
अगच्छत्परमाम् आर्तिं दार्यमाणः समन्ततः
sa khanyamānaḥ sahitaiḥ sāgarairvaruṇālayaḥ
agacchatparamām ārtiṃ dāryamāṇaḥ samantataḥ
- 21
असुरोरगरक्षांसि सत्त्वानि विविधानि च
आर्तनादम् अकुर्वन्त वध्यमानानि सागरैः
asuroragarakṣāṃsi sattvāni vividhāni ca
ārtanādam akurvanta vadhyamānāni sāgaraiḥ
- 22
छिन्नशीर्षा विदेहाश्च भिन्नजान्वस्थिमस्तकाः
प्राणिनः समदृश्यन्त शतशो ऽथ सहस्रशः
chinnaśīrṣā videhāśca bhinnajānvasthimastakāḥ
prāṇinaḥ samadṛśyanta śataśo 'tha sahasraśaḥ
- 23
एवं हि खनतां तेषां समुद्रं मकरालयम्
व्यतीतः सुमहान्कालो न चाश्वः समदृश्यत
evaṃ hi khanatāṃ teṣāṃ samudraṃ makarālayam
vyatītaḥ sumahānkālo na cāśvaḥ samadṛśyata
- 24
ततः पूर्वोत्तरे देशे समुद्रस्य महीपते
विदार्य पातालम् अथ संक्रुद्धाः सगरात्मजाः
अपश्यन्त हयं तत्र विचरन्तं महीतले
tataḥ pūrvottare deśe samudrasya mahīpate
vidārya pātālam atha saṃkruddhāḥ sagarātmajāḥ
apaśyanta hayaṃ tatra vicarantaṃ mahītale
- 25
कपिलं च महात्मानं तेजोराशिम् अनुत्तमम्
तपसा दीप्यमानं तं ज्वालाभिर् इव पावकम्
kapilaṃ ca mahātmānaṃ tejorāśim anuttamam
tapasā dīpyamānaṃ taṃ jvālābhir iva pāvakam

