21 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
असंशयं भारत सत्यम् एतद्यन्मा तुदन्वाक्यशल्यैः क्षिणोषि
न त्वा विगर्हे प्रतिकूलम् एतन्ममानयाद्धि व्यसनं व आगात्
yudhiṣṭhira uvāca
asaṃśayaṃ bhārata satyam etadyanmā tudanvākyaśalyaiḥ kṣiṇoṣi
na tvā vigarhe pratikūlam etanmamānayāddhi vyasanaṃ va āgāt
- 2
अहं ह्यक्षान् अन्वपद्यं जिहीर्षन्राज्यं सराष्ट्रं धृतराष्ट्रस्य पुत्रात्
तन्मा शठः कितवः प्रत्यदेवीत्सुयोधनार्थं सुबलस्य पुत्रः
ahaṃ hyakṣān anvapadyaṃ jihīrṣanrājyaṃ sarāṣṭraṃ dhṛtarāṣṭrasya putrāt
tanmā śaṭhaḥ kitavaḥ pratyadevītsuyodhanārthaṃ subalasya putraḥ
- 3
महामायः शकुनिः पार्वतीयः सदा सभायां प्रवपन्न् अक्षपूगान्
अमायिनं मायया प्रत्यदेवीत्ततोऽपश्यं वृजिनं भीमसेन
mahāmāyaḥ śakuniḥ pārvatīyaḥ sadā sabhāyāṃ pravapann akṣapūgān
amāyinaṃ māyayā pratyadevīttato'paśyaṃ vṛjinaṃ bhīmasena
- 4
अक्षान्हि दृष्ट्वा शकुनेर्यथावत्कामानुलोमान् अयुजो युजश्च
शक्यं नियन्तुम् अभविष्यद् आत्मा मन्युस्तु हन्ति पुरुषस्य धैर्यम्
akṣānhi dṛṣṭvā śakuneryathāvatkāmānulomān ayujo yujaśca
śakyaṃ niyantum abhaviṣyad ātmā manyustu hanti puruṣasya dhairyam
- 5
यन्तुं नात्मा शक्यते पौरुषेण मानेन वीर्येण च तात नद्धः
न ते वाचं भीमसेनाभ्यसूये मन्ये तथा तद्भवितव्यम् आसीत्
yantuṃ nātmā śakyate pauruṣeṇa mānena vīryeṇa ca tāta naddhaḥ
na te vācaṃ bhīmasenābhyasūye manye tathā tadbhavitavyam āsīt
- 6
स नो राजा धृतराष्ट्रस्य पुत्रो न्यपातयद्व्यसने राज्यम् इच्छन्
दास्यं च नो ऽगमयद्भीमसेन यत्राभवच्छरणं द्रौपदी नः
sa no rājā dhṛtarāṣṭrasya putro nyapātayadvyasane rājyam icchan
dāsyaṃ ca no 'gamayadbhīmasena yatrābhavaccharaṇaṃ draupadī naḥ
- 7
त्वं चापि तद्वेत्थ धनंजयश्च पुनर्द्यूतायागतानां सभां नः
यन्माब्रवीद्धृतराष्ट्रस्य पुत्र एकग्लहार्थं भरतानां समक्षम्
tvaṃ cāpi tadvettha dhanaṃjayaśca punardyūtāyāgatānāṃ sabhāṃ naḥ
yanmābravīddhṛtarāṣṭrasya putra ekaglahārthaṃ bharatānāṃ samakṣam
- 8
वने समा द्वादश राजपुत्र यथाकामं विदितम् अजातशत्रो
अथापरं चाविदितं चरेथाः सर्वैः सह भ्रातृभिश्छद्मगूढः
vane samā dvādaśa rājaputra yathākāmaṃ viditam ajātaśatro
athāparaṃ cāviditaṃ carethāḥ sarvaiḥ saha bhrātṛbhiśchadmagūḍhaḥ
- 9
त्वां चेच्छ्रुत्वा तात तथा चरन्तम् अवभोत्स्यन्ते भारतानां चराः स्म
अन्यांश्चरेथास्तावतोऽब्दांस्ततस्त्वं निश्चित्य तत्प्रतिजानीहि पार्थ
tvāṃ cecchrutvā tāta tathā carantam avabhotsyante bhāratānāṃ carāḥ sma
anyāṃścarethāstāvato'bdāṃstatastvaṃ niścitya tatpratijānīhi pārtha
- 10
चरैश्चेन्नो ऽविदितः कालम् एतं युक्तो राजन्मोहयित्वा मदीयान्
ब्रवीमि सत्यं कुरुसंसदीह तवैव ता भारत पञ्च नद्यः
caraiścenno 'viditaḥ kālam etaṃ yukto rājanmohayitvā madīyān
bravīmi satyaṃ kurusaṃsadīha tavaiva tā bhārata pañca nadyaḥ
- 11
वयं चैवं भ्रातरः सर्व एव त्वया जिताः कालम् अपास्य भोगान्
वसेम इत्याह पुरा स राजा मध्ये कुरूणां स मयोक्तस्तथेति
vayaṃ caivaṃ bhrātaraḥ sarva eva tvayā jitāḥ kālam apāsya bhogān
vasema ityāha purā sa rājā madhye kurūṇāṃ sa mayoktastatheti
- 12
तत्र द्यूतम् अभवन्नो जघन्यं तस्मिञ्जिताः प्रव्रजिताश्च सर्वे
इत्थं च देशान् अनुसंचरामो वनानि कृच्छ्राणि च कृच्छ्ररूपाः
tatra dyūtam abhavanno jaghanyaṃ tasmiñjitāḥ pravrajitāśca sarve
itthaṃ ca deśān anusaṃcarāmo vanāni kṛcchrāṇi ca kṛcchrarūpāḥ
- 13
सुयोधनश्चापि न शान्तिम् इच्छन्भूयः स मन्योर्वशम् अन्वगच्छत्
उद्योजयामास कुरूंश्च सर्वान्ये चास्य केचिद्वशम् अन्वगच्छन्
suyodhanaścāpi na śāntim icchanbhūyaḥ sa manyorvaśam anvagacchat
udyojayāmāsa kurūṃśca sarvānye cāsya kecidvaśam anvagacchan
- 14
तं संधिम् आस्थाय सतां सकाशे को नाम जह्याद् इह राज्यहेतोः
आर्यस्य मन्ये मरणाद्गरीयो यद्धर्मम् उत्क्रम्य महीं प्रशिष्यात्
taṃ saṃdhim āsthāya satāṃ sakāśe ko nāma jahyād iha rājyahetoḥ
āryasya manye maraṇādgarīyo yaddharmam utkramya mahīṃ praśiṣyāt
- 15
तदैव चेद्वीरकर्माकरिष्यो यदा द्यूते परिघं पर्यमृक्षः
बाहू दिधक्षन्वारितः फल्गुनेन किं दुष्कृतं भीम तदाभविष्यत्
tadaiva cedvīrakarmākariṣyo yadā dyūte parighaṃ paryamṛkṣaḥ
bāhū didhakṣanvāritaḥ phalgunena kiṃ duṣkṛtaṃ bhīma tadābhaviṣyat
- 16
प्राग् एव चैवं समयक्रियायाः किं नाब्रवीः पौरुषम् आविदानः
प्राप्तं तु कालं त्वभिपद्य पश्चात्किं माम् इदानीम् अतिवेलम् आत्थ
prāg eva caivaṃ samayakriyāyāḥ kiṃ nābravīḥ pauruṣam āvidānaḥ
prāptaṃ tu kālaṃ tvabhipadya paścātkiṃ mām idānīm ativelam āttha
- 17
भूयो ऽपि दुःखं मम भीमसेन दूये विषस्येव रसं विदित्वा
यद्याज्ञसेनीं परिकृष्यमाणां संदृश्य तत्क्षान्तम् इति स्म भीम
bhūyo 'pi duḥkhaṃ mama bhīmasena dūye viṣasyeva rasaṃ viditvā
yadyājñasenīṃ parikṛṣyamāṇāṃ saṃdṛśya tatkṣāntam iti sma bhīma
- 18
न त्वद्य शक्यं भरतप्रवीर कृत्वा यद् उक्तं कुरुवीरमध्ये
कालं प्रतीक्षस्व सुखोदयस्य पक्तिं फलानाम् इव बीजवापः
na tvadya śakyaṃ bharatapravīra kṛtvā yad uktaṃ kuruvīramadhye
kālaṃ pratīkṣasva sukhodayasya paktiṃ phalānām iva bījavāpaḥ
- 19
यदा हि पूर्वं निकृतो निकृत्या वैरं सपुष्पं सफलं विदित्वा
महागुणं हरति हि पौरुषेण तदा वीरो जीवति जीवलोके
yadā hi pūrvaṃ nikṛto nikṛtyā vairaṃ sapuṣpaṃ saphalaṃ viditvā
mahāguṇaṃ harati hi pauruṣeṇa tadā vīro jīvati jīvaloke
- 20
श्रियं च लोके लभते समग्रां मन्ये चास्मै शत्रवः संनमन्ते
मित्राणि चैनम् अतिरागाद्भजन्ते देवा इवेन्द्रम् अनुजीवन्ति चैनम्
śriyaṃ ca loke labhate samagrāṃ manye cāsmai śatravaḥ saṃnamante
mitrāṇi cainam atirāgādbhajante devā ivendram anujīvanti cainam
- 21
मम प्रतिज्ञां च निबोध सत्यां वृणे धर्मम् अमृताज्जीविताच्च
राज्यं च पुत्राश्च यशो धनं च सर्वं न सत्यस्य कलाम् उपैति
mama pratijñāṃ ca nibodha satyāṃ vṛṇe dharmam amṛtājjīvitācca
rājyaṃ ca putrāśca yaśo dhanaṃ ca sarvaṃ na satyasya kalām upaiti

