23 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
ऋषयस्तु महाघोरान्दृष्ट्वोत्पातान्पृथग्विधान्
अकुर्वञ्शान्तिम् उद्विग्ना लोकानां लोकभावनाः
mārkaṇḍeya uvāca
ṛṣayastu mahāghorāndṛṣṭvotpātānpṛthagvidhān
akurvañśāntim udvignā lokānāṃ lokabhāvanāḥ
- 2
निवसन्ति वने ये तु तस्मिंश्चैत्ररथे जनाः
ते ऽब्रुवन्न् एष नो ऽनर्थः पावकेनाहृतो महान्
संगम्य षड्भिः पत्नीभिः सप्तर्षीणाम् इति स्म ह
nivasanti vane ye tu tasmiṃścaitrarathe janāḥ
te 'bruvann eṣa no 'narthaḥ pāvakenāhṛto mahān
saṃgamya ṣaḍbhiḥ patnībhiḥ saptarṣīṇām iti sma ha
- 3
अपरे गरुडीम् आहुस्त्वयानर्थो ऽयम् आहृतः
यैर्दृष्टा सा तदा देवी तस्या रूपेण गच्छती
न तु तत्स्वाहया कर्म कृतं जानाति वै जनः
apare garuḍīm āhustvayānartho 'yam āhṛtaḥ
yairdṛṣṭā sā tadā devī tasyā rūpeṇa gacchatī
na tu tatsvāhayā karma kṛtaṃ jānāti vai janaḥ
- 4
सुपर्णी तु वचः श्रुत्वा ममायं तनयस्त्विति
उपगम्य शनैः स्कन्दम् आहाहं जननी तव
suparṇī tu vacaḥ śrutvā mamāyaṃ tanayastviti
upagamya śanaiḥ skandam āhāhaṃ jananī tava
- 5
अथ सप्तर्षयः श्रुत्वा जातं पुत्रं महौजसम्
तत्यजुः षट्तदा पत्नीर्विना देवीम् अरुन्धतीम्
atha saptarṣayaḥ śrutvā jātaṃ putraṃ mahaujasam
tatyajuḥ ṣaṭtadā patnīrvinā devīm arundhatīm
- 6
षड्भिर् एव तदा जातम् आहुस्तद्वनवासिनः
सप्तर्षीन् आह च स्वाहा मम पुत्रो ऽयम् इत्युत
अहं जाने नैतद् एवम् इति राजन्पुनः पुनः
ṣaḍbhir eva tadā jātam āhustadvanavāsinaḥ
saptarṣīn āha ca svāhā mama putro 'yam ityuta
ahaṃ jāne naitad evam iti rājanpunaḥ punaḥ
- 7
विश्वामित्रस्तु कृत्वेष्टिं सप्तर्षीणां महामुनिः
पावकं कामसंतप्तम् अदृष्टः पृष्ठतो ऽन्वगात्
तत्तेन निखिलं सर्वम् अवबुद्धं यथातथम्
viśvāmitrastu kṛtveṣṭiṃ saptarṣīṇāṃ mahāmuniḥ
pāvakaṃ kāmasaṃtaptam adṛṣṭaḥ pṛṣṭhato 'nvagāt
tattena nikhilaṃ sarvam avabuddhaṃ yathātatham
- 8
विश्वामित्रस्तु प्रथमं कुमारं शरणं गतः
स्तवं दिव्यं सम्प्रचक्रे महासेनस्य चापि सः
viśvāmitrastu prathamaṃ kumāraṃ śaraṇaṃ gataḥ
stavaṃ divyaṃ sampracakre mahāsenasya cāpi saḥ
- 9
मङ्गलानि च सर्वाणि कौमाराणि त्रयोदश
जातकर्मादिकास्तस्य क्रियाश्चक्रे महामुनिः
maṅgalāni ca sarvāṇi kaumārāṇi trayodaśa
jātakarmādikāstasya kriyāścakre mahāmuniḥ
- 10
षड्वक्त्रस्य तु माहात्म्यं कुक्कुटस्य च साधनम्
शक्त्या देव्याः साधनं च तथा पारिषदाम् अपि
ṣaḍvaktrasya tu māhātmyaṃ kukkuṭasya ca sādhanam
śaktyā devyāḥ sādhanaṃ ca tathā pāriṣadām api
- 11
विश्वामित्रश्चकारैतत्कर्म लोकहिताय वै
तस्माद् ऋषिः कुमारस्य विश्वामित्रो ऽभवत्प्रियः
viśvāmitraścakāraitatkarma lokahitāya vai
tasmād ṛṣiḥ kumārasya viśvāmitro 'bhavatpriyaḥ
- 12
अन्वजानाच्च स्वाहाया रूपान्यत्वं महामुनिः
अब्रवीच्च मुनीन्सर्वान्नापराध्यन्ति वै स्त्रियः
श्रुत्वा तु तत्त्वतस्तस्मात्ते पत्नीः सर्वतो ऽत्यजन्
anvajānācca svāhāyā rūpānyatvaṃ mahāmuniḥ
abravīcca munīnsarvānnāparādhyanti vai striyaḥ
śrutvā tu tattvatastasmātte patnīḥ sarvato 'tyajan
- 13
स्कन्दं श्रुत्वा ततो देवा वासवं सहिताब्रुवन्
अविषह्यबलं स्कन्दं जहि शक्राशु माचिरम्
skandaṃ śrutvā tato devā vāsavaṃ sahitābruvan
aviṣahyabalaṃ skandaṃ jahi śakrāśu māciram
- 14
यदि वा न निहंस्येनम् अद्येन्द्रो ऽयं भविष्यति
त्रैलोक्यं संनिगृह्यास्मांस्त्वां च शक्र महाबलः
yadi vā na nihaṃsyenam adyendro 'yaṃ bhaviṣyati
trailokyaṃ saṃnigṛhyāsmāṃstvāṃ ca śakra mahābalaḥ
- 15
स तान् उवाच व्यथितो बालो ऽयं सुमहाबलः
स्रष्टारम् अपि लोकानां युधि विक्रम्य नाशयेत्
sa tān uvāca vyathito bālo 'yaṃ sumahābalaḥ
sraṣṭāram api lokānāṃ yudhi vikramya nāśayet
- 16
सर्वास्त्वद्याभिगच्छन्तु स्कन्दं लोकस्य मातरः
कामवीर्या घ्नन्तु चैनं तथेत्युक्त्वा च ता ययुः
sarvāstvadyābhigacchantu skandaṃ lokasya mātaraḥ
kāmavīryā ghnantu cainaṃ tathetyuktvā ca tā yayuḥ
- 17
तम् अप्रतिबलं दृष्ट्वा विषण्णवदनास्तु ताः
अशक्यो ऽयं विचिन्त्यैवं तम् एव शरणं ययुः
tam apratibalaṃ dṛṣṭvā viṣaṇṇavadanāstu tāḥ
aśakyo 'yaṃ vicintyaivaṃ tam eva śaraṇaṃ yayuḥ
- 18
ऊचुश्चापि त्वम् अस्माकं पुत्रो ऽस्माभिर्धृतं जगत्
अभिनन्दस्व नः सर्वाः प्रस्नुताः स्नेहविक्लवाः
ūcuścāpi tvam asmākaṃ putro 'smābhirdhṛtaṃ jagat
abhinandasva naḥ sarvāḥ prasnutāḥ snehaviklavāḥ
- 19
ताः सम्पूज्य महासेनः कामांश्चासां प्रदाय सः
अपश्यद् अग्निम् आयान्तं पितरं बलिनां बली
tāḥ sampūjya mahāsenaḥ kāmāṃścāsāṃ pradāya saḥ
apaśyad agnim āyāntaṃ pitaraṃ balināṃ balī
- 20
स तु सम्पूजितस्तेन सह मातृगणेन ह
परिवार्य महासेनं रक्षमाणः स्थितः स्थिरम्
sa tu sampūjitastena saha mātṛgaṇena ha
parivārya mahāsenaṃ rakṣamāṇaḥ sthitaḥ sthiram
- 21
सर्वासां या तु मातॄणां नारी क्रोधसमुद्भवा
धात्री सा पुत्रवत्स्कन्दं शूलहस्ताभ्यरक्षत
sarvāsāṃ yā tu mātṝṇāṃ nārī krodhasamudbhavā
dhātrī sā putravatskandaṃ śūlahastābhyarakṣata
- 22
लोहितस्योदधेः कन्या क्रूरा लोहितभोजना
परिष्वज्य महासेनं पुत्रवत्पर्यरक्षत
lohitasyodadheḥ kanyā krūrā lohitabhojanā
pariṣvajya mahāsenaṃ putravatparyarakṣata
- 23
अग्निर्भूत्वा नैगमेयश्छागवक्त्रो बहुप्रजः
रमयामास शैलस्थं बालं क्रीडनकैर् इव
agnirbhūtvā naigameyaśchāgavaktro bahuprajaḥ
ramayāmāsa śailasthaṃ bālaṃ krīḍanakair iva

