29 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
धर्मेण ते ऽभ्यनुज्ञाताः पाण्डवाः सत्यविक्रमाः
अज्ञातवासं वत्स्यन्तश्छन्ना वर्षं त्रयोदशम्
उपोपविश्य विद्वांसः सहिताः संशितव्रताः
vaiśampāyana uvāca
dharmeṇa te 'bhyanujñātāḥ pāṇḍavāḥ satyavikramāḥ
ajñātavāsaṃ vatsyantaśchannā varṣaṃ trayodaśam
upopaviśya vidvāṃsaḥ sahitāḥ saṃśitavratāḥ
- 2
ये तद्भक्ता वसन्ति स्म वनवासे तपस्विनः
तान् अब्रुवन्महात्मानः शिष्टाः प्राञ्जलयस्तदा
अभ्यनुज्ञापयिष्यन्तस्तं निवासं धृतव्रताः
ye tadbhaktā vasanti sma vanavāse tapasvinaḥ
tān abruvanmahātmānaḥ śiṣṭāḥ prāñjalayastadā
abhyanujñāpayiṣyantastaṃ nivāsaṃ dhṛtavratāḥ
- 3
विदितं भवतां सर्वं धार्तराष्ट्रैर्यथा वयम्
छद्मना हृतराज्याश्च निःस्वाश्च बहुशः कृताः
viditaṃ bhavatāṃ sarvaṃ dhārtarāṣṭrairyathā vayam
chadmanā hṛtarājyāśca niḥsvāśca bahuśaḥ kṛtāḥ
- 4
उषिताश्च वने कृच्छ्रं यत्र द्वादश वत्सरान्
अज्ञातवाससमयं शेषं वर्षं त्रयोदशम्
तद्वत्स्यामो वयं छन्नास्तद् अनुज्ञातुम् अर्हथ
uṣitāśca vane kṛcchraṃ yatra dvādaśa vatsarān
ajñātavāsasamayaṃ śeṣaṃ varṣaṃ trayodaśam
tadvatsyāmo vayaṃ channāstad anujñātum arhatha
- 5
सुयोधनश्च दुष्टात्मा कर्णश्च सहसौबलः
जानन्तो विषमं कुर्युर् अस्मास्वत्यन्तवैरिणः
युक्ताचाराश्च युक्ताश्च पौरस्य स्वजनस्य च
suyodhanaśca duṣṭātmā karṇaśca sahasaubalaḥ
jānanto viṣamaṃ kuryur asmāsvatyantavairiṇaḥ
yuktācārāśca yuktāśca paurasya svajanasya ca
- 6
अपि नस्तद्भवेद्भूयो यद्वयं ब्राह्मणैः सह
समस्ताः स्वेषु राष्ट्रेषु स्वराज्यस्था भवेमहि
api nastadbhavedbhūyo yadvayaṃ brāhmaṇaiḥ saha
samastāḥ sveṣu rāṣṭreṣu svarājyasthā bhavemahi
- 7
इत्युक्त्वा दुःखशोकार्तः शुचिर्धर्मसुतस्तदा
संमूर्छितो ऽभवद्राजा साश्रुकण्ठो युधिष्ठिरः
ityuktvā duḥkhaśokārtaḥ śucirdharmasutastadā
saṃmūrchito 'bhavadrājā sāśrukaṇṭho yudhiṣṭhiraḥ
- 8
तम् अथाश्वासयन्सर्वे ब्राह्मणा भ्रातृभिः सह
अथ धौम्यो ऽब्रवीद्वाक्यं महार्थं नृपतिं तदा
tam athāśvāsayansarve brāhmaṇā bhrātṛbhiḥ saha
atha dhaumyo 'bravīdvākyaṃ mahārthaṃ nṛpatiṃ tadā
- 9
राजन्विद्वान्भवान्दान्तः सत्यसंधो जितेन्द्रियः
नैवंविधाः प्रमुह्यन्ति नराः कस्यांचिद् आपदि
rājanvidvānbhavāndāntaḥ satyasaṃdho jitendriyaḥ
naivaṃvidhāḥ pramuhyanti narāḥ kasyāṃcid āpadi
- 10
देवैर् अप्यापदः प्राप्ताश्छन्नैश्च बहुशस्तथा
तत्र तत्र सपत्नानां निग्रहार्थं महात्मभिः
devair apyāpadaḥ prāptāśchannaiśca bahuśastathā
tatra tatra sapatnānāṃ nigrahārthaṃ mahātmabhiḥ
- 11
इन्द्रेण निषधान्प्राप्य गिरिप्रस्थाश्रमे तदा
छन्नेनोष्य कृतं कर्म द्विषतां बलनिग्रहे
indreṇa niṣadhānprāpya giriprasthāśrame tadā
channenoṣya kṛtaṃ karma dviṣatāṃ balanigrahe
- 12
विष्णुनाश्वशिरः प्राप्य तथादित्यां निवत्स्यता
गर्भे वधार्थं दैत्यानाम् अज्ञातेनोषितं चिरम्
viṣṇunāśvaśiraḥ prāpya tathādityāṃ nivatsyatā
garbhe vadhārthaṃ daityānām ajñātenoṣitaṃ ciram
- 13
प्राप्य वामनरूपेण प्रच्छन्नं ब्रह्मरूपिणा
बलेर्यथा हृतं राज्यं विक्रमैस्तच्च ते श्रुतम्
prāpya vāmanarūpeṇa pracchannaṃ brahmarūpiṇā
baleryathā hṛtaṃ rājyaṃ vikramaistacca te śrutam
- 14
और्वेण वसता छन्नम् ऊरौ ब्रह्मर्षिणा तदा
यत्कृतं तात लोकेषु तच्च सर्वं श्रुतं त्वया
aurveṇa vasatā channam ūrau brahmarṣiṇā tadā
yatkṛtaṃ tāta lokeṣu tacca sarvaṃ śrutaṃ tvayā
- 15
प्रच्छन्नं चापि धर्मज्ञ हरिणा वृत्रनिग्रहे
वज्रं प्रविश्य शक्रस्य यत्कृतं तच्च ते श्रुतम्
pracchannaṃ cāpi dharmajña hariṇā vṛtranigrahe
vajraṃ praviśya śakrasya yatkṛtaṃ tacca te śrutam
- 16
हुताशनेन यच्चापः प्रविश्य छन्नम् आसता
विबुधानां कृतं कर्म तच्च सर्वं श्रुतं त्वया
hutāśanena yaccāpaḥ praviśya channam āsatā
vibudhānāṃ kṛtaṃ karma tacca sarvaṃ śrutaṃ tvayā
- 17
एवं विवस्वता तात छन्नेनोत्तमतेजसा
निर्दग्धाः शत्रवः सर्वे वसता भुवि सर्वशः
evaṃ vivasvatā tāta channenottamatejasā
nirdagdhāḥ śatravaḥ sarve vasatā bhuvi sarvaśaḥ
- 18
विष्णुना वसता चापि गृहे दशरथस्य वै
दशग्रीवो हतश्छन्नं संयुगे भीमकर्मणा
viṣṇunā vasatā cāpi gṛhe daśarathasya vai
daśagrīvo hataśchannaṃ saṃyuge bhīmakarmaṇā
- 19
एवम् एते महात्मानः प्रच्छन्नास्तत्र तत्र ह
अजयञ्शात्रवान्युद्धे तथा त्वम् अपि जेष्यसि
evam ete mahātmānaḥ pracchannāstatra tatra ha
ajayañśātravānyuddhe tathā tvam api jeṣyasi
- 20
तथा धौम्येन धर्मज्ञो वाक्यैः संपरितोषितः
शास्त्रबुद्ध्या स्वबुद्ध्या च न चचाल युधिष्ठिरः
tathā dhaumyena dharmajño vākyaiḥ saṃparitoṣitaḥ
śāstrabuddhyā svabuddhyā ca na cacāla yudhiṣṭhiraḥ
- 21
अथाब्रवीन्महाबाहुर्भीमसेनो महाबलः
राजानं बलिनां श्रेष्ठो गिरा सम्परिहर्षयन्
athābravīnmahābāhurbhīmaseno mahābalaḥ
rājānaṃ balināṃ śreṣṭho girā sampariharṣayan
- 22
अवेक्षया महाराज तव गाण्डीवधन्वना
धर्मानुगतया बुद्ध्या न किंचित्साहसं कृतम्
avekṣayā mahārāja tava gāṇḍīvadhanvanā
dharmānugatayā buddhyā na kiṃcitsāhasaṃ kṛtam
- 23
सहदेवो मया नित्यं नकुलश्च निवारितौ
शक्तौ विध्वंसने तेषां शत्रुघ्नौ भीमविक्रमौ
sahadevo mayā nityaṃ nakulaśca nivāritau
śaktau vidhvaṃsane teṣāṃ śatrughnau bhīmavikramau
- 24
न वयं तत्प्रहास्यामो यस्मिन्योक्ष्यति नो भवान्
भवान्विधत्तां तत्सर्वं क्षिप्रं जेष्यामहे परान्
na vayaṃ tatprahāsyāmo yasminyokṣyati no bhavān
bhavānvidhattāṃ tatsarvaṃ kṣipraṃ jeṣyāmahe parān
- 25
इत्युक्ते भीमसेनेन ब्राह्मणाः परमाशिषः
प्रयुज्यापृच्छ्य भरतान्यथास्वान्स्वान्ययुर्गृहान्
ityukte bhīmasenena brāhmaṇāḥ paramāśiṣaḥ
prayujyāpṛcchya bharatānyathāsvānsvānyayurgṛhān
- 26
सर्वे वेदविदो मुख्या यतयो मुनयस्तथा
आशीर् उक्त्वा यथान्यायं पुनर्दर्शनकाङ्क्षिणः
sarve vedavido mukhyā yatayo munayastathā
āśīr uktvā yathānyāyaṃ punardarśanakāṅkṣiṇaḥ
- 27
सह धौम्येन विद्वांसस्तथा ते पञ्च पाण्डवाः
उत्थाय प्रययुर्वीराः कृष्णाम् आदाय भारत
saha dhaumyena vidvāṃsastathā te pañca pāṇḍavāḥ
utthāya prayayurvīrāḥ kṛṣṇām ādāya bhārata
- 28
क्रोशमात्रम् अतिक्रम्य तस्माद्देशान्निमित्ततः
श्वोभूते मनुजव्याघ्राश्छन्नवासार्थम् उद्यताः
krośamātram atikramya tasmāddeśānnimittataḥ
śvobhūte manujavyāghrāśchannavāsārtham udyatāḥ
- 29
पृथक्शास्त्रविदः सर्वे सर्वे मन्त्रविशारदाः
संधिविग्रहकालज्ञा मन्त्राय समुपाविशन्
pṛthakśāstravidaḥ sarve sarve mantraviśāradāḥ
saṃdhivigrahakālajñā mantrāya samupāviśan

