43 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
सखा दशरथस्यासीज्जटायुर् अरुणात्मजः
गृध्रराजो महावीर्यः सम्पातिर्यस्य सोदरः
mārkaṇḍeya uvāca
sakhā daśarathasyāsījjaṭāyur aruṇātmajaḥ
gṛdhrarājo mahāvīryaḥ sampātiryasya sodaraḥ
- 2
स ददर्श तदा सीतां रावणाङ्कगतां स्नुषाम्
क्रोधाद् अभ्यद्रवत्पक्षी रावणं राक्षसेश्वरम्
sa dadarśa tadā sītāṃ rāvaṇāṅkagatāṃ snuṣām
krodhād abhyadravatpakṣī rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram
- 3
अथैनम् अब्रवीद्गृध्रो मुञ्च मुञ्चेति मैथिलीम्
ध्रियमाणे मयि कथं हरिष्यसि निशाचर
न हि मे मोक्ष्यसे जीवन्यदि नोत्सृजसे वधूम्
athainam abravīdgṛdhro muñca muñceti maithilīm
dhriyamāṇe mayi kathaṃ hariṣyasi niśācara
na hi me mokṣyase jīvanyadi notsṛjase vadhūm
- 4
उक्त्वैवं राक्षसेन्द्रं तं चकर्त नखरैर्भृशम्
पक्षतुण्डप्रहारैश्च बहुशो जर्जरीकृतः
चक्षार रुधिरं भूरि गिरिः प्रस्रवणैर् इव
uktvaivaṃ rākṣasendraṃ taṃ cakarta nakharairbhṛśam
pakṣatuṇḍaprahāraiśca bahuśo jarjarīkṛtaḥ
cakṣāra rudhiraṃ bhūri giriḥ prasravaṇair iva
- 5
स वध्यमानो गृध्रेण रामप्रियहितैषिणा
खड्गम् आदाय चिछेद भुजौ तस्य पतत्रिणः
sa vadhyamāno gṛdhreṇa rāmapriyahitaiṣiṇā
khaḍgam ādāya cicheda bhujau tasya patatriṇaḥ
- 6
निहत्य गृध्रराजं स छिन्नाभ्रशिखरोपमम्
ऊर्ध्वम् आचक्रमे सीतां गृहीत्वाङ्केन राक्षसः
nihatya gṛdhrarājaṃ sa chinnābhraśikharopamam
ūrdhvam ācakrame sītāṃ gṛhītvāṅkena rākṣasaḥ
- 7
यत्र यत्र तु वैदेही पश्यत्याश्रममण्डलम्
सरो वा सरितं वापि तत्र मुञ्चति भूषणम्
yatra yatra tu vaidehī paśyatyāśramamaṇḍalam
saro vā saritaṃ vāpi tatra muñcati bhūṣaṇam
- 8
सा ददर्श गिरिप्रस्थे पञ्च वानरपुंगवान्
तत्र वासो महद्दिव्यम् उत्ससर्ज मनस्विनी
sā dadarśa giriprasthe pañca vānarapuṃgavān
tatra vāso mahaddivyam utsasarja manasvinī
- 9
तत्तेषां वानरेन्द्राणां पपात पवनोद्धुतम्
मध्ये सुपीतं पञ्चानां विद्युन्मेघान्तरे यथा
tatteṣāṃ vānarendrāṇāṃ papāta pavanoddhutam
madhye supītaṃ pañcānāṃ vidyunmeghāntare yathā
- 10
एवं हृतायां वैदेह्यां रामो हत्वा महामृगम्
निवृत्तो ददृशे धीमान्भ्रातरं लक्ष्मणं तदा
evaṃ hṛtāyāṃ vaidehyāṃ rāmo hatvā mahāmṛgam
nivṛtto dadṛśe dhīmānbhrātaraṃ lakṣmaṇaṃ tadā
- 11
कथम् उत्सृज्य वैदेहीं वने राक्षससेविते
इत्येवं भ्रातरं दृष्ट्वा प्राप्तो ऽसीति व्यगर्हयत्
katham utsṛjya vaidehīṃ vane rākṣasasevite
ityevaṃ bhrātaraṃ dṛṣṭvā prāpto 'sīti vyagarhayat
- 12
मृगरूपधरेणाथ रक्षसा सो ऽपकर्षणम्
भ्रातुर् आगमनं चैव चिन्तयन्पर्यतप्यत
mṛgarūpadhareṇātha rakṣasā so 'pakarṣaṇam
bhrātur āgamanaṃ caiva cintayanparyatapyata
- 13
गर्हयन्नेव रामस्तु त्वरितस्तं समासदत्
अपि जीवति वैदेही नेति पश्यामि लक्ष्मण
garhayanneva rāmastu tvaritastaṃ samāsadat
api jīvati vaidehī neti paśyāmi lakṣmaṇa
- 14
तस्य तत्सर्वम् आचख्यौ सीताया लक्ष्मणो वचः
यद् उक्तवत्य् असदृशं वैदेही पश्चिमं वचः
tasya tatsarvam ācakhyau sītāyā lakṣmaṇo vacaḥ
yad uktavaty asadṛśaṃ vaidehī paścimaṃ vacaḥ
- 15
दह्यमानेन तु हृदा रामो ऽभ्यपतद् आश्रमम्
स ददर्श तदा गृध्रं निहतं पर्वतोपमम्
dahyamānena tu hṛdā rāmo 'bhyapatad āśramam
sa dadarśa tadā gṛdhraṃ nihataṃ parvatopamam
- 16
राक्षसं शङ्कमानस्तु विकृष्य बलवद्धनुः
अभ्यधावत काकुत्स्थस्ततस्तं सहलक्ष्मणः
rākṣasaṃ śaṅkamānastu vikṛṣya balavaddhanuḥ
abhyadhāvata kākutsthastatastaṃ sahalakṣmaṇaḥ
- 17
स तावुवाच तेजस्वी सहितौ रामलक्ष्मणौ
गृध्रराजो ऽस्मि भद्रं वां सखा दशरथस्य ह
sa tāvuvāca tejasvī sahitau rāmalakṣmaṇau
gṛdhrarājo 'smi bhadraṃ vāṃ sakhā daśarathasya ha
- 18
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संगृह्य धनुषी शुभे
को ऽयं पितरम् अस्माकं नाम्नाहेत्यूचतुश्च तौ
tasya tadvacanaṃ śrutvā saṃgṛhya dhanuṣī śubhe
ko 'yaṃ pitaram asmākaṃ nāmnāhetyūcatuśca tau
- 19
ततो ददृशतुस्तौ तं छिन्नपक्षद्वयं तथा
तयोः शशंस गृध्रस्तु सीतार्थे रावणाद्वधम्
tato dadṛśatustau taṃ chinnapakṣadvayaṃ tathā
tayoḥ śaśaṃsa gṛdhrastu sītārthe rāvaṇādvadham
- 20
अपृच्छद्राघवो गृध्रं रावणः कां दिशं गतः
तस्य गृध्रः शिरःकम्पैर् आचचक्षे ममार च
apṛcchadrāghavo gṛdhraṃ rāvaṇaḥ kāṃ diśaṃ gataḥ
tasya gṛdhraḥ śiraḥkampair ācacakṣe mamāra ca
- 21
दक्षिणाम् इति काकुत्स्थो विदित्वास्य तद् इङ्गितम्
संस्कारं लम्भयामास सखायं पूजयन्पितुः
dakṣiṇām iti kākutstho viditvāsya tad iṅgitam
saṃskāraṃ lambhayāmāsa sakhāyaṃ pūjayanpituḥ
- 22
ततो दृष्ट्वाश्रमपदं व्यपविद्धबृसीघटम्
विध्वस्तकलशं शून्यं गोमायुबलसेवितम्
tato dṛṣṭvāśramapadaṃ vyapaviddhabṛsīghaṭam
vidhvastakalaśaṃ śūnyaṃ gomāyubalasevitam
- 23
दुःखशोकसमाविष्टौ वैदेहीहरणार्दितौ
जग्मतुर्दण्डकारण्यं दक्षिणेन परंतपौ
duḥkhaśokasamāviṣṭau vaidehīharaṇārditau
jagmaturdaṇḍakāraṇyaṃ dakṣiṇena paraṃtapau
- 24
वने महति तस्मिंस्तु रामः सौमित्रिणा सह
ददर्श मृगयूथानि द्रवमाणानि सर्वशः
शब्दं च घोरं सत्त्वानां दावाग्नेर् इव वर्धतः
vane mahati tasmiṃstu rāmaḥ saumitriṇā saha
dadarśa mṛgayūthāni dravamāṇāni sarvaśaḥ
śabdaṃ ca ghoraṃ sattvānāṃ dāvāgner iva vardhataḥ
- 25
अपश्येतां मुहूर्ताच्च कबन्धं घोरदर्शनम्
मेघपर्वतसंकाशं शालस्कन्धं महाभुजम्
उरोगतविशालाक्षं महोदरमहामुखम्
apaśyetāṃ muhūrtācca kabandhaṃ ghoradarśanam
meghaparvatasaṃkāśaṃ śālaskandhaṃ mahābhujam
urogataviśālākṣaṃ mahodaramahāmukham
- 26
यदृच्छयाथ तद्रक्षः करे जग्राह लक्ष्मणम्
विषादम् अगमत्सद्यः सौमित्रिर् अथ भारत
yadṛcchayātha tadrakṣaḥ kare jagrāha lakṣmaṇam
viṣādam agamatsadyaḥ saumitrir atha bhārata
- 27
स रामम् अभिसम्प्रेक्ष्य कृष्यते येन तन्मुखम्
विषण्णश्चाब्रवीद्रामं पश्यावस्थाम् इमां मम
sa rāmam abhisamprekṣya kṛṣyate yena tanmukham
viṣaṇṇaścābravīdrāmaṃ paśyāvasthām imāṃ mama
- 28
हरणं चैव वैदेह्या मम चायम् उपप्लवः
राज्यभ्रंशश्च भवतस्तातस्य मरणं तथा
haraṇaṃ caiva vaidehyā mama cāyam upaplavaḥ
rājyabhraṃśaśca bhavatastātasya maraṇaṃ tathā
- 29
नाहं त्वां सह वैदेह्या समेतं कोसलागतम्
द्रक्ष्यामि पृथिवीराज्ये पितृपैतामहे स्थितम्
nāhaṃ tvāṃ saha vaidehyā sametaṃ kosalāgatam
drakṣyāmi pṛthivīrājye pitṛpaitāmahe sthitam
- 30
द्रक्ष्यन्त्यार्यस्य धन्या ये कुशलाजशमीलवैः
अभिषिक्तस्य वदनं सोमं साभ्रलवं यथा
drakṣyantyāryasya dhanyā ye kuśalājaśamīlavaiḥ
abhiṣiktasya vadanaṃ somaṃ sābhralavaṃ yathā

