25 shlokas
- 1
नल उवाच
यथा राज्यं पितुस्ते तत्तथा मम न संशयः
न तु तत्र गमिष्यामि विषमस्थः कथंचन
nala uvāca
yathā rājyaṃ pituste tattathā mama na saṃśayaḥ
na tu tatra gamiṣyāmi viṣamasthaḥ kathaṃcana
- 2
कथं समृद्धो गत्वाहं तव हर्षविवर्धनः
परिद्यूनो गमिष्यामि तव शोकविवर्धनः
kathaṃ samṛddho gatvāhaṃ tava harṣavivardhanaḥ
paridyūno gamiṣyāmi tava śokavivardhanaḥ
- 3
बृहदश्व उवाच
इति ब्रुवन्नलो राजा दमयन्तीं पुनः पुनः
सान्त्वयामास कल्याणीं वाससो ऽर्धेन संवृताम्
bṛhadaśva uvāca
iti bruvannalo rājā damayantīṃ punaḥ punaḥ
sāntvayāmāsa kalyāṇīṃ vāsaso 'rdhena saṃvṛtām
- 4
ताव् एकवस्त्रसंवीतावटमानावितस्ततः
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ सभां कांचिद् उपेयतुः
tāv ekavastrasaṃvītāvaṭamānāvitastataḥ
kṣutpipāsāpariśrāntau sabhāṃ kāṃcid upeyatuḥ
- 5
तां सभाम् उपसंप्राप्य तदा स निषधाधिपः
वैदर्भ्या सहितो राजा निषसाद महीतले
tāṃ sabhām upasaṃprāpya tadā sa niṣadhādhipaḥ
vaidarbhyā sahito rājā niṣasāda mahītale
- 6
स वै विवस्त्रो मलिनो विकचः पांसुगुण्ठितः
दमयन्त्या सह श्रान्तः सुष्वाप धरणीतले
sa vai vivastro malino vikacaḥ pāṃsuguṇṭhitaḥ
damayantyā saha śrāntaḥ suṣvāpa dharaṇītale
- 7
दमयन्त्यपि कल्याणी निद्रयापहृता ततः
सहसा दुःखम् आसाद्य सुकुमारी तपस्विनी
damayantyapi kalyāṇī nidrayāpahṛtā tataḥ
sahasā duḥkham āsādya sukumārī tapasvinī
- 8
सुप्तायां दमयन्त्यां तु नलो राजा विशां पते
शोकोन्मथितचित्तात्मा न स्म शेते यथा पुरा
suptāyāṃ damayantyāṃ tu nalo rājā viśāṃ pate
śokonmathitacittātmā na sma śete yathā purā
- 9
स तद्राज्यापहरणं सुहृत्त्यागं च सर्वशः
वने च तं परिध्वंसं प्रेक्ष्य चिन्ताम् उपेयिवान्
sa tadrājyāpaharaṇaṃ suhṛttyāgaṃ ca sarvaśaḥ
vane ca taṃ paridhvaṃsaṃ prekṣya cintām upeyivān
- 10
किं नु मे स्याद् इदं कृत्वा किं नु मे स्याद् अकुर्वतः
किं नु मे मरणं श्रेयः परित्यागो जनस्य वा
kiṃ nu me syād idaṃ kṛtvā kiṃ nu me syād akurvataḥ
kiṃ nu me maraṇaṃ śreyaḥ parityāgo janasya vā
- 11
माम् इयं ह्यनुरक्तेदं दुःखम् आप्नोति मत्कृते
मद्विहीना त्वियं गच्छेत्कदाचित्स्वजनं प्रति
mām iyaṃ hyanuraktedaṃ duḥkham āpnoti matkṛte
madvihīnā tviyaṃ gacchetkadācitsvajanaṃ prati
- 12
मया निःसंशयं दुःखम् इयं प्राप्स्यत्य् अनुत्तमा
उत्सर्गे संशयः स्यात्तु विन्देतापि सुखं क्वचित्
mayā niḥsaṃśayaṃ duḥkham iyaṃ prāpsyaty anuttamā
utsarge saṃśayaḥ syāttu vindetāpi sukhaṃ kvacit
- 13
स विनिश्चित्य बहुधा विचार्य च पुनः पुनः
उत्सर्गे ऽमन्यत श्रेयो दमयन्त्या नराधिपः
sa viniścitya bahudhā vicārya ca punaḥ punaḥ
utsarge 'manyata śreyo damayantyā narādhipaḥ
- 14
सो ऽवस्त्रताम् आत्मनश्च तस्याश्चाप्य् एकवस्त्रताम्
चिन्तयित्वाध्यगाद्राजा वस्त्रार्धस्यावकर्तनम्
so 'vastratām ātmanaśca tasyāścāpy ekavastratām
cintayitvādhyagādrājā vastrārdhasyāvakartanam
- 15
कथं वासो विकर्तेयं न च बुध्येत मे प्रिया
चिन्त्यैवं नैषधो राजा सभां पर्यचरत्तदा
kathaṃ vāso vikarteyaṃ na ca budhyeta me priyā
cintyaivaṃ naiṣadho rājā sabhāṃ paryacarattadā
- 16
परिधावन्न् अथ नल इतश्चेतश्च भारत
आससाद सभोद्देशे विकोशं खड्गम् उत्तमम्
paridhāvann atha nala itaścetaśca bhārata
āsasāda sabhoddeśe vikośaṃ khaḍgam uttamam
- 17
तेनार्धं वाससश्छित्त्वा निवस्य च परंतपः
सुप्ताम् उत्सृज्य वैदर्भीं प्राद्रवद्गतचेतनः
tenārdhaṃ vāsasaśchittvā nivasya ca paraṃtapaḥ
suptām utsṛjya vaidarbhīṃ prādravadgatacetanaḥ
- 18
ततो निबद्धहृदयः पुनर् आगम्य तां सभाम्
दमयन्तीं तथा दृष्ट्वा रुरोद निषधाधिपः
tato nibaddhahṛdayaḥ punar āgamya tāṃ sabhām
damayantīṃ tathā dṛṣṭvā ruroda niṣadhādhipaḥ
- 19
यां न वायुर्न चादित्यः पुरा पश्यति मे प्रियाम्
सेयम् अद्य सभामध्ये शेते भूमावनाथवत्
yāṃ na vāyurna cādityaḥ purā paśyati me priyām
seyam adya sabhāmadhye śete bhūmāvanāthavat
- 20
इयं वस्त्रावकर्तेन संवीता चारुहासिनी
उन्मत्तेव वरारोहा कथं बुद्ध्वा भविष्यति
iyaṃ vastrāvakartena saṃvītā cāruhāsinī
unmatteva varārohā kathaṃ buddhvā bhaviṣyati
- 21
कथम् एका सती भैमी मया विरहिता शुभा
चरिष्यति वने घोरे मृगव्यालनिषेविते
katham ekā satī bhaimī mayā virahitā śubhā
cariṣyati vane ghore mṛgavyālaniṣevite
- 22
गत्वा गत्वा नलो राजा पुनर् एति सभां मुहुः
आकृष्यमाणः कलिना सौहृदेनापकृष्यते
gatvā gatvā nalo rājā punar eti sabhāṃ muhuḥ
ākṛṣyamāṇaḥ kalinā sauhṛdenāpakṛṣyate
- 23
द्विधेव हृदयं तस्य दुःखितस्याभवत्तदा
दोलेव मुहुर् आयाति याति चैव सभां मुहुः
dvidheva hṛdayaṃ tasya duḥkhitasyābhavattadā
doleva muhur āyāti yāti caiva sabhāṃ muhuḥ
- 24
सो ऽपकृष्टस्तु कलिना मोहितः प्राद्रवन्नलः
सुप्ताम् उत्सृज्य तां भार्यां विलप्य करुणं बहु
so 'pakṛṣṭastu kalinā mohitaḥ prādravannalaḥ
suptām utsṛjya tāṃ bhāryāṃ vilapya karuṇaṃ bahu
- 25
नष्टात्मा कलिना स्पृष्टस्तत्तद्विगणयन्नृपः
जगामैव वने शून्ये भार्याम् उत्सृज्य दुःखितः
naṣṭātmā kalinā spṛṣṭastattadvigaṇayannṛpaḥ
jagāmaiva vane śūnye bhāryām utsṛjya duḥkhitaḥ

