125 shlokas
- 1
बृहदश्व उवाच
सा निहत्य मृगव्याधं प्रतस्थे कमलेक्षणा
वनं प्रतिभयं शून्यं झिल्लिकागणनादितम्
bṛhadaśva uvāca
sā nihatya mṛgavyādhaṃ pratasthe kamalekṣaṇā
vanaṃ pratibhayaṃ śūnyaṃ jhillikāgaṇanāditam
- 2
सिंहव्याघ्रवराहर्क्षरुरुद्वीपिनिषेवितम्
नानापक्षिगणाकीर्णं म्लेच्छतस्करसेवितम्
siṃhavyāghravarāharkṣarurudvīpiniṣevitam
nānāpakṣigaṇākīrṇaṃ mlecchataskarasevitam
- 3
शालवेणुधवाश्वत्थतिन्दुकेङ्गुदकिंशुकैः
अर्जुनारिष्टसंछन्नं चन्दनैश्च सशाल्मलैः
śālaveṇudhavāśvatthatindukeṅgudakiṃśukaiḥ
arjunāriṣṭasaṃchannaṃ candanaiśca saśālmalaiḥ
- 4
जम्ब्वाम्रलोध्रखदिरशाकवेत्रसमाकुलम्
काश्मर्यामलकप्लक्षकदम्बोदुम्बरावृतम्
jambvāmralodhrakhadiraśākavetrasamākulam
kāśmaryāmalakaplakṣakadambodumbarāvṛtam
- 5
बदरीबिल्वसंछन्नं न्यग्रोधैश्च समाकुलम्
प्रियालतालखर्जूरहरीतकविभीतकैः
badarībilvasaṃchannaṃ nyagrodhaiśca samākulam
priyālatālakharjūraharītakavibhītakaiḥ
- 6
नानाधातुशतैर्नद्धान्विविधान् अपि चाचलान्
निकुञ्जान्पक्षिसंघुष्टान्दरीश्चाद्भुतदर्शनाः
नदीः सरांसि वापीश्च विविधांश्च मृगद्विजान्
nānādhātuśatairnaddhānvividhān api cācalān
nikuñjānpakṣisaṃghuṣṭāndarīścādbhutadarśanāḥ
nadīḥ sarāṃsi vāpīśca vividhāṃśca mṛgadvijān
- 7
सा बहून्भीमरूपांश्च पिशाचोरगराक्षसान्
पल्वलानि तडागानि गिरिकूटानि सर्वशः
सरितः सागरांश्चैव ददर्शाद्भुतदर्शनान्
sā bahūnbhīmarūpāṃśca piśācoragarākṣasān
palvalāni taḍāgāni girikūṭāni sarvaśaḥ
saritaḥ sāgarāṃścaiva dadarśādbhutadarśanān
- 8
यूथशो ददृशे चात्र विदर्भाधिपनन्दिनी
महिषान्वराहान्गोमायून् ऋक्षवानरपन्नगान्
yūthaśo dadṛśe cātra vidarbhādhipanandinī
mahiṣānvarāhāngomāyūn ṛkṣavānarapannagān
- 9
तेजसा यशसा स्थित्या श्रिया च परया युता
वैदर्भी विचरत्येका नलम् अन्वेषती तदा
tejasā yaśasā sthityā śriyā ca parayā yutā
vaidarbhī vicaratyekā nalam anveṣatī tadā
- 10
नाबिभ्यत्सा नृपसुता भैमी तत्राथ कस्यचित्
दारुणाम् अटवीं प्राप्य भर्तृव्यसनकर्शिता
nābibhyatsā nṛpasutā bhaimī tatrātha kasyacit
dāruṇām aṭavīṃ prāpya bhartṛvyasanakarśitā
- 11
विदर्भतनया राजन्विललाप सुदुःखिता
भर्तृशोकपरीताङ्गी शिलातलसमाश्रिता
vidarbhatanayā rājanvilalāpa suduḥkhitā
bhartṛśokaparītāṅgī śilātalasamāśritā
- 12
दमयन्त्युवाच
सिंहोरस्क महाबाहो निषधानां जनाधिप
क्व नु राजन्गतो ऽसीह त्यक्त्वा मां निर्जने वने
damayantyuvāca
siṃhoraska mahābāho niṣadhānāṃ janādhipa
kva nu rājangato 'sīha tyaktvā māṃ nirjane vane
- 13
अश्वमेधादिभिर्वीर क्रतुभिः स्वाप्तदक्षिणैः
कथम् इष्ट्वा नरव्याघ्र मयि मिथ्या प्रवर्तसे
aśvamedhādibhirvīra kratubhiḥ svāptadakṣiṇaiḥ
katham iṣṭvā naravyāghra mayi mithyā pravartase
- 14
यत्त्वयोक्तं नरव्याघ्र मत्समक्षं महाद्युते
कर्तुम् अर्हसि कल्याण तद् ऋतं पार्थिवर्षभ
yattvayoktaṃ naravyāghra matsamakṣaṃ mahādyute
kartum arhasi kalyāṇa tad ṛtaṃ pārthivarṣabha
- 15
यथोक्तं विहगैर्हंसैः समीपे तव भूमिप
मत्सकाशे च तैर् उक्तं तद् अवेक्षितुम् अर्हसि
yathoktaṃ vihagairhaṃsaiḥ samīpe tava bhūmipa
matsakāśe ca tair uktaṃ tad avekṣitum arhasi
- 16
चत्वार एकतो वेदाः साङ्गोपाङ्गाः सविस्तराः
स्वधीता मानवश्रेष्ठ सत्यम् एकं किलैकतः
catvāra ekato vedāḥ sāṅgopāṅgāḥ savistarāḥ
svadhītā mānavaśreṣṭha satyam ekaṃ kilaikataḥ
- 17
तस्माद् अर्हसि शत्रुघ्न सत्यं कर्तुं नरेश्वर
उक्तवान् असि यद्वीर मत्सकाशे पुरा वचः
tasmād arhasi śatrughna satyaṃ kartuṃ nareśvara
uktavān asi yadvīra matsakāśe purā vacaḥ
- 18
हा वीर ननु नामाहम् इष्टा किल तवानघ
अस्याम् अटव्यां घोरायां किं मां न प्रतिभाषसे
hā vīra nanu nāmāham iṣṭā kila tavānagha
asyām aṭavyāṃ ghorāyāṃ kiṃ māṃ na pratibhāṣase
- 19
भर्त्सयत्येष मां रौद्रो व्यात्तास्यो दारुणाकृतिः
अरण्यराट्क्षुधाविष्टः किं मां न त्रातुम् अर्हसि
bhartsayatyeṣa māṃ raudro vyāttāsyo dāruṇākṛtiḥ
araṇyarāṭkṣudhāviṣṭaḥ kiṃ māṃ na trātum arhasi
- 20
न मे त्वद् अन्या सुभगे प्रिया इत्यब्रवीस्तदा
ताम् ऋतां कुरु कल्याण पुरोक्तां भारतीं नृप
na me tvad anyā subhage priyā ityabravīstadā
tām ṛtāṃ kuru kalyāṇa puroktāṃ bhāratīṃ nṛpa
- 21
उन्मत्तां विलपन्तीं मां भार्याम् इष्टां नराधिप
ईप्सिताम् ईप्सितो नाथ किं मां न प्रतिभाषसे
unmattāṃ vilapantīṃ māṃ bhāryām iṣṭāṃ narādhipa
īpsitām īpsito nātha kiṃ māṃ na pratibhāṣase
- 22
कृशां दीनां विवर्णां च मलिनां वसुधाधिप
वस्त्रार्धप्रावृताम् एकां विलपन्तीम् अनाथवत्
kṛśāṃ dīnāṃ vivarṇāṃ ca malināṃ vasudhādhipa
vastrārdhaprāvṛtām ekāṃ vilapantīm anāthavat
- 23
यूथभ्रष्टाम् इवैकां मां हरिणीं पृथुलोचन
न मानयसि मानार्ह रुदतीम् अरिकर्शन
yūthabhraṣṭām ivaikāṃ māṃ hariṇīṃ pṛthulocana
na mānayasi mānārha rudatīm arikarśana
- 24
महाराज महारण्ये माम् इहैकाकिनीं सतीम्
आभाषमाणां स्वां पत्नीं किं मां न प्रतिभाषसे
mahārāja mahāraṇye mām ihaikākinīṃ satīm
ābhāṣamāṇāṃ svāṃ patnīṃ kiṃ māṃ na pratibhāṣase
- 25
कुलशीलोपसंपन्नं चारुसर्वाङ्गशोभनम्
नाद्य त्वाम् अनुपश्यामि गिरावस्मिन्नरोत्तम
वने चास्मिन्महाघोरे सिंहव्याघ्रनिषेविते
kulaśīlopasaṃpannaṃ cārusarvāṅgaśobhanam
nādya tvām anupaśyāmi girāvasminnarottama
vane cāsminmahāghore siṃhavyāghraniṣevite
- 26
शयानम् उपविष्टं वा स्थितं वा निषधाधिप
प्रस्थितं वा नरश्रेष्ठ मम शोकविवर्धन
śayānam upaviṣṭaṃ vā sthitaṃ vā niṣadhādhipa
prasthitaṃ vā naraśreṣṭha mama śokavivardhana
- 27
कं नु पृच्छामि दुःखार्ता त्वदर्थे शोककर्शिता
कच्चिद्दृष्टस्त्वयारण्ये संगत्येह नलो नृपः
kaṃ nu pṛcchāmi duḥkhārtā tvadarthe śokakarśitā
kacciddṛṣṭastvayāraṇye saṃgatyeha nalo nṛpaḥ
- 28
को नु मे कथयेद् अद्य वने ऽस्मिन्विष्ठितं नलम्
अभिरूपं महात्मानं परव्यूहविनाशनम्
ko nu me kathayed adya vane 'sminviṣṭhitaṃ nalam
abhirūpaṃ mahātmānaṃ paravyūhavināśanam
- 29
यम् अन्वेषसि राजानं नलं पद्मनिभेक्षणम्
अयं स इति कस्याद्य श्रोष्यामि मधुरां गिरम्
yam anveṣasi rājānaṃ nalaṃ padmanibhekṣaṇam
ayaṃ sa iti kasyādya śroṣyāmi madhurāṃ giram
- 30
अरण्यराड् अयं श्रीमांश्चतुर्दंष्ट्रो महाहनुः
शार्दूलो ऽभिमुखः प्रैति पृच्छाम्येनम् अशङ्किता
araṇyarāḍ ayaṃ śrīmāṃścaturdaṃṣṭro mahāhanuḥ
śārdūlo 'bhimukhaḥ praiti pṛcchāmyenam aśaṅkitā

