21 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
ततो घोरतरः शब्दो वने समभवत्तदा
भीमसेनार्जुनौ दृष्ट्वा क्षत्रियाणाम् अमर्षिणाम्
vaiśampāyana uvāca
tato ghorataraḥ śabdo vane samabhavattadā
bhīmasenārjunau dṛṣṭvā kṣatriyāṇām amarṣiṇām
- 2
तेषां ध्वजाग्राण्यभिवीक्ष्य राजा स्वयं दुरात्मा कुरुपुंगवानाम्
जयद्रथो याज्ञसेनीम् उवाच रथे स्थितां भानुमतीं हतौजाः
teṣāṃ dhvajāgrāṇyabhivīkṣya rājā svayaṃ durātmā kurupuṃgavānām
jayadratho yājñasenīm uvāca rathe sthitāṃ bhānumatīṃ hataujāḥ
- 3
आयान्तीमे पञ्च रथा महान्तो मन्ये च कृष्णे पतयस्तवैते
सा जानती ख्यापय नः सुकेशि परं परं पाण्डवानां रथस्थम्
āyāntīme pañca rathā mahānto manye ca kṛṣṇe patayastavaite
sā jānatī khyāpaya naḥ sukeśi paraṃ paraṃ pāṇḍavānāṃ rathastham
- 4
द्रौपद्युवाच
किं ते ज्ञातैर्मूढ महाधनुर्धरैर् अनायुष्यं कर्म कृत्वातिघोरम्
एते वीराः पतयो मे समेता न वः शेषः कश्चिद् इहास्ति युद्धे
draupadyuvāca
kiṃ te jñātairmūḍha mahādhanurdharair anāyuṣyaṃ karma kṛtvātighoram
ete vīrāḥ patayo me sametā na vaḥ śeṣaḥ kaścid ihāsti yuddhe
- 5
आख्यातव्यं त्वेव सर्वं मुमूर्षोर्मया तुभ्यं पृष्टया धर्म एषः
न मे व्यथा विद्यते त्वद्भयं वा संपश्यन्त्याः सानुजं धर्मराजम्
ākhyātavyaṃ tveva sarvaṃ mumūrṣormayā tubhyaṃ pṛṣṭayā dharma eṣaḥ
na me vyathā vidyate tvadbhayaṃ vā saṃpaśyantyāḥ sānujaṃ dharmarājam
- 6
यस्य ध्वजाग्रे नदतो मृदङ्गौ नन्दोपनन्दौ मधुरौ युक्तरूपौ
एतं स्वधर्मार्थविनिश्चयज्ञं सदा जनाः कृत्यवन्तो ऽनुयान्ति
yasya dhvajāgre nadato mṛdaṅgau nandopanandau madhurau yuktarūpau
etaṃ svadharmārthaviniścayajñaṃ sadā janāḥ kṛtyavanto 'nuyānti
- 7
य एष जाम्बूनदशुद्धगौरः प्रचण्डघोणस्तनुर् आयताक्षः
एतं कुरुश्रेष्ठतमं वदन्ति युधिष्ठिरं धर्मसुतं पतिं मे
ya eṣa jāmbūnadaśuddhagauraḥ pracaṇḍaghoṇastanur āyatākṣaḥ
etaṃ kuruśreṣṭhatamaṃ vadanti yudhiṣṭhiraṃ dharmasutaṃ patiṃ me
- 8
अप्येष शत्रोः शरणागतस्य दद्यात्प्राणान्धर्मचारी नृवीरः
परैह्येनं मूढ जवेन भूतये त्वम् आत्मनः प्राञ्जलिर्न्यस्तशस्त्रः
apyeṣa śatroḥ śaraṇāgatasya dadyātprāṇāndharmacārī nṛvīraḥ
paraihyenaṃ mūḍha javena bhūtaye tvam ātmanaḥ prāñjalirnyastaśastraḥ
- 9
अथाप्येनं पश्यसि यं रथस्थं महाभुजं शालम् इव प्रवृद्धम्
संदष्टोष्ठं भ्रुकुटीसंहतभ्रुवं वृकोदरो नाम पतिर्ममैषः
athāpyenaṃ paśyasi yaṃ rathasthaṃ mahābhujaṃ śālam iva pravṛddham
saṃdaṣṭoṣṭhaṃ bhrukuṭīsaṃhatabhruvaṃ vṛkodaro nāma patirmamaiṣaḥ
- 10
आजानेया बलिनः साधु दान्ता महाबलाः शूरम् उदावहन्ति
एतस्य कर्माण्यतिमानुषाणि भीमेति शब्दो ऽस्य गतः पृथिव्याम्
ājāneyā balinaḥ sādhu dāntā mahābalāḥ śūram udāvahanti
etasya karmāṇyatimānuṣāṇi bhīmeti śabdo 'sya gataḥ pṛthivyām
- 11
नास्यापराद्धाः शेषम् इहाप्नुवन्ति नाप्यस्य वैरं विस्मरते कदाचित्
वैरस्यान्तं संविधायोपयाति पश्चाच्छान्तिं न च गच्छत्यतीव
nāsyāparāddhāḥ śeṣam ihāpnuvanti nāpyasya vairaṃ vismarate kadācit
vairasyāntaṃ saṃvidhāyopayāti paścācchāntiṃ na ca gacchatyatīva
- 12
मृदुर्वदान्यो धृतिमान्यशस्वी जितेन्द्रियो वृद्धसेवी नृवीरः
भ्राता च शिष्यश्च युधिष्ठिरस्य धनंजयो नाम पतिर्ममैषः
mṛdurvadānyo dhṛtimānyaśasvī jitendriyo vṛddhasevī nṛvīraḥ
bhrātā ca śiṣyaśca yudhiṣṭhirasya dhanaṃjayo nāma patirmamaiṣaḥ
- 13
यो वै न कामान्न भयान्न लोभात्त्यजेद्धर्मं न नृशंसं च कुर्यात्
स एष वैश्वानरतुल्यतेजाः कुन्तीसुतः शत्रुसहः प्रमाथी
yo vai na kāmānna bhayānna lobhāttyajeddharmaṃ na nṛśaṃsaṃ ca kuryāt
sa eṣa vaiśvānaratulyatejāḥ kuntīsutaḥ śatrusahaḥ pramāthī
- 14
यः सर्वधर्मार्थविनिश्चयज्ञो भयार्तानां भयहर्ता मनीषी
यस्योत्तमं रूपम् आहुः पृथिव्यां यं पाण्डवाः परिरक्षन्ति सर्वे
yaḥ sarvadharmārthaviniścayajño bhayārtānāṃ bhayahartā manīṣī
yasyottamaṃ rūpam āhuḥ pṛthivyāṃ yaṃ pāṇḍavāḥ parirakṣanti sarve
- 15
प्राणैर्गरीयांसम् अनुव्रतं वै स एष वीरो नकुलः पतिर्मे
यः खड्गयोधी लघुचित्रहस्तो महांश्च धीमान्सहदेवो ऽद्वितीयः
prāṇairgarīyāṃsam anuvrataṃ vai sa eṣa vīro nakulaḥ patirme
yaḥ khaḍgayodhī laghucitrahasto mahāṃśca dhīmānsahadevo 'dvitīyaḥ
- 16
यस्याद्य कर्म द्रक्ष्यसे मूढसत्त्व शतक्रतोर्वा दैत्यसेनासु संख्ये
शूरः कृतास्त्रो मतिमान्मनीषी प्रियंकरो धर्मसुतस्य राज्ञः
yasyādya karma drakṣyase mūḍhasattva śatakratorvā daityasenāsu saṃkhye
śūraḥ kṛtāstro matimānmanīṣī priyaṃkaro dharmasutasya rājñaḥ
- 17
य एष चन्द्रार्कसमानतेजा जघन्यजः पाण्डवानां प्रियश्च
बुद्ध्या समो यस्य नरो न विद्यते वक्ता तथा सत्सु विनिश्चयज्ञः
ya eṣa candrārkasamānatejā jaghanyajaḥ pāṇḍavānāṃ priyaśca
buddhyā samo yasya naro na vidyate vaktā tathā satsu viniścayajñaḥ
- 18
स एष शूरो नित्यम् अमर्षणश्च धीमान्प्राज्ञः सहदेवः पतिर्मे
त्यजेत्प्राणान्प्रविशेद्धव्यवाहं न त्वेवैष व्याहरेद्धर्मबाह्यम्
सदा मनस्वी क्षत्रधर्मे निविष्टः कुन्त्याः प्राणैर् इष्टतमो नृवीरः
sa eṣa śūro nityam amarṣaṇaśca dhīmānprājñaḥ sahadevaḥ patirme
tyajetprāṇānpraviśeddhavyavāhaṃ na tvevaiṣa vyāhareddharmabāhyam
sadā manasvī kṣatradharme niviṣṭaḥ kuntyāḥ prāṇair iṣṭatamo nṛvīraḥ
- 19
विशीर्यन्तीं नावम् इवार्णवान्ते रत्नाभिपूर्णां मकरस्य पृष्ठे
सेनां तवेमां हतसर्वयोधां विक्षोभितां द्रक्ष्यसि पाण्डुपुत्रैः
viśīryantīṃ nāvam ivārṇavānte ratnābhipūrṇāṃ makarasya pṛṣṭhe
senāṃ tavemāṃ hatasarvayodhāṃ vikṣobhitāṃ drakṣyasi pāṇḍuputraiḥ
- 20
इत्येते वै कथिताः पाण्डुपुत्रा यांस्त्वं मोहाद् अवमन्य प्रवृत्तः
यद्येतैस्त्वं मुच्यसे ऽरिष्टदेहः पुनर्जन्म प्राप्स्यसे जीव एव
ityete vai kathitāḥ pāṇḍuputrā yāṃstvaṃ mohād avamanya pravṛttaḥ
yadyetaistvaṃ mucyase 'riṣṭadehaḥ punarjanma prāpsyase jīva eva
- 21
वैशम्पायन उवाच
ततः पार्थाः पञ्च पञ्चेन्द्रकल्पास्त्यक्त्वा त्रस्तान्प्राञ्जलींस्तान्पदातीन्
रथानीकं शरवर्षान्धकारं चक्रुः क्रुद्धाः सर्वतः संनिगृह्य
vaiśampāyana uvāca
tataḥ pārthāḥ pañca pañcendrakalpāstyaktvā trastānprāñjalīṃstānpadātīn
rathānīkaṃ śaravarṣāndhakāraṃ cakruḥ kruddhāḥ sarvataḥ saṃnigṛhya

