49 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
काम्यकं प्राप्य कौन्तेया युधिष्ठिरपुरोगमाः
कृतातिथ्या मुनिगणैर्निषेदुः सह कृष्णया
vaiśampāyana uvāca
kāmyakaṃ prāpya kaunteyā yudhiṣṭhirapurogamāḥ
kṛtātithyā munigaṇairniṣeduḥ saha kṛṣṇayā
- 2
ततस्तान्परिविश्वस्तान्वसतः पाण्डुनन्दनान्
ब्राह्मणा बहवस्तत्र समन्तात्पर्यवारयन्
tatastānpariviśvastānvasataḥ pāṇḍunandanān
brāhmaṇā bahavastatra samantātparyavārayan
- 3
अथाब्रवीद्द्विजः कश्चिद् अर्जुनस्य प्रियः सखा
एष्यतीह महाबाहुर्वशी शौरिर् उदारधीः
athābravīddvijaḥ kaścid arjunasya priyaḥ sakhā
eṣyatīha mahābāhurvaśī śaurir udāradhīḥ
- 4
विदिता हि हरेर्यूयम् इहायाताः कुरूद्वहाः
सदा हि दर्शनाकाङ्क्षी श्रेयो ऽन्वेषी च वो हरिः
viditā hi hareryūyam ihāyātāḥ kurūdvahāḥ
sadā hi darśanākāṅkṣī śreyo 'nveṣī ca vo hariḥ
- 5
बहुवत्सरजीवी च मार्कण्डेयो महातपाः
स्वाध्यायतपसा युक्तः क्षिप्रं युष्मान्समेष्यति
bahuvatsarajīvī ca mārkaṇḍeyo mahātapāḥ
svādhyāyatapasā yuktaḥ kṣipraṃ yuṣmānsameṣyati
- 6
तथैव तस्य ब्रुवतः प्रत्यदृश्यत केशवः
सैन्यसुग्रीवयुक्तेन रथेन रथिनां वरः
tathaiva tasya bruvataḥ pratyadṛśyata keśavaḥ
sainyasugrīvayuktena rathena rathināṃ varaḥ
- 7
मघवान् इव पौलोम्या सहितः सत्यभामया
उपायाद्देवकीपुत्रो दिदृक्षुः कुरुसत्तमान्
maghavān iva paulomyā sahitaḥ satyabhāmayā
upāyāddevakīputro didṛkṣuḥ kurusattamān
- 8
अवतीर्य रथात्कृष्णो धर्मराजं यथाविधि
ववन्दे मुदितो धीमान्भीमं च बलिनां वरम्
avatīrya rathātkṛṣṇo dharmarājaṃ yathāvidhi
vavande mudito dhīmānbhīmaṃ ca balināṃ varam
- 9
पूजयामास धौम्यं च यमाभ्याम् अभिवादितः
परिष्वज्य गुडाकेशं द्रौपदीं पर्यसान्त्वयत्
pūjayāmāsa dhaumyaṃ ca yamābhyām abhivāditaḥ
pariṣvajya guḍākeśaṃ draupadīṃ paryasāntvayat
- 10
स दृष्ट्वा फल्गुनं वीरं चिरस्य प्रियम् आगतम्
पर्यष्वजत दाशार्हः पुनः पुनर् अरिंदमम्
sa dṛṣṭvā phalgunaṃ vīraṃ cirasya priyam āgatam
paryaṣvajata dāśārhaḥ punaḥ punar ariṃdamam
- 11
तथैव सत्यभामापि द्रौपदीं परिषस्वजे
पाण्डवानां प्रियां भार्यां कृष्णस्य महिषी प्रिया
tathaiva satyabhāmāpi draupadīṃ pariṣasvaje
pāṇḍavānāṃ priyāṃ bhāryāṃ kṛṣṇasya mahiṣī priyā
- 12
ततस्ते पाण्डवाः सर्वे सभार्याः सपुरोहिताः
आनर्चुः पुण्डरीकाक्षं परिवव्रुश्च सर्वशः
tataste pāṇḍavāḥ sarve sabhāryāḥ sapurohitāḥ
ānarcuḥ puṇḍarīkākṣaṃ parivavruśca sarvaśaḥ
- 13
कृष्णस्तु पार्थेन समेत्य विद्वान्धनंजयेनासुरतर्जनेन
बभौ यथा भूतपतिर्महात्मा समेत्य साक्षाद्भगवान्गुहेन
kṛṣṇastu pārthena sametya vidvāndhanaṃjayenāsuratarjanena
babhau yathā bhūtapatirmahātmā sametya sākṣādbhagavānguhena
- 14
ततः समस्तानि किरीटमाली वनेषु वृत्तानि गदाग्रजाय
उक्त्वा यथावत्पुनर् अन्वपृच्छत्कथं सुभद्रा च तथाभिमन्युः
tataḥ samastāni kirīṭamālī vaneṣu vṛttāni gadāgrajāya
uktvā yathāvatpunar anvapṛcchatkathaṃ subhadrā ca tathābhimanyuḥ
- 15
स पूजयित्वा मधुहा यथावत्पार्थांश्च कृष्णां च पुरोहितं च
उवाच राजानम् अभिप्रशंसन्युधिष्ठिरं तत्र सहोपविश्य
sa pūjayitvā madhuhā yathāvatpārthāṃśca kṛṣṇāṃ ca purohitaṃ ca
uvāca rājānam abhipraśaṃsanyudhiṣṭhiraṃ tatra sahopaviśya
- 16
धर्मः परः पाण्डव राज्यलाभात्तस्यार्थम् आहुस्तप एव राजन्
सत्यार्जवाभ्यां चरता स्वधर्मं जितस्तवायं च परश्च लोकः
dharmaḥ paraḥ pāṇḍava rājyalābhāttasyārtham āhustapa eva rājan
satyārjavābhyāṃ caratā svadharmaṃ jitastavāyaṃ ca paraśca lokaḥ
- 17
अधीतम् अग्रे चरता व्रतानि सम्यग्धनुर्वेदम् अवाप्य कृत्स्नम्
क्षात्रेण धर्मेण वसूनि लब्ध्वा सर्वे ह्यवाप्ताः क्रतवः पुराणाः
adhītam agre caratā vratāni samyagdhanurvedam avāpya kṛtsnam
kṣātreṇa dharmeṇa vasūni labdhvā sarve hyavāptāḥ kratavaḥ purāṇāḥ
- 18
न ग्राम्यधर्मेषु रतिस्तवास्ति कामान्न किंचित्कुरुषे नरेन्द्र
न चार्थलोभात्प्रजहासि धर्मं तस्मात्स्वभावाद् असि धर्मराजः
na grāmyadharmeṣu ratistavāsti kāmānna kiṃcitkuruṣe narendra
na cārthalobhātprajahāsi dharmaṃ tasmātsvabhāvād asi dharmarājaḥ
- 19
दानं च सत्यं च तपश्च राजञ्श्रद्धा च शान्तिश्च धृतिः क्षमा च
अवाप्य राष्ट्राणि वसूनि भोगान् एषा परा पार्थ सदा रतिस्ते
dānaṃ ca satyaṃ ca tapaśca rājañśraddhā ca śāntiśca dhṛtiḥ kṣamā ca
avāpya rāṣṭrāṇi vasūni bhogān eṣā parā pārtha sadā ratiste
- 20
यदा जनौघः कुरुजाङ्गलानां कृष्णां सभायाम् अवशाम् अपश्यत्
अपेतधर्मव्यवहारवृत्तं सहेत तत्पाण्डव कस्त्वद् अन्यः
yadā janaughaḥ kurujāṅgalānāṃ kṛṣṇāṃ sabhāyām avaśām apaśyat
apetadharmavyavahāravṛttaṃ saheta tatpāṇḍava kastvad anyaḥ
- 21
असंशयं सर्वसमृद्धकामः क्षिप्रं प्रजाः पालयितासि सम्यक्
इमे वयं निग्रहणे कुरूणां यदि प्रतिज्ञा भवतः समाप्ता
asaṃśayaṃ sarvasamṛddhakāmaḥ kṣipraṃ prajāḥ pālayitāsi samyak
ime vayaṃ nigrahaṇe kurūṇāṃ yadi pratijñā bhavataḥ samāptā
- 22
धौम्यं च कृष्णां च युधिष्ठिरं च यमौ च भीमं च दशार्हसिंहः
उवाच दिष्ट्या भवतां शिवेन प्राप्तः किरीटी मुदितः कृतास्त्रः
dhaumyaṃ ca kṛṣṇāṃ ca yudhiṣṭhiraṃ ca yamau ca bhīmaṃ ca daśārhasiṃhaḥ
uvāca diṣṭyā bhavatāṃ śivena prāptaḥ kirīṭī muditaḥ kṛtāstraḥ
- 23
प्रोवाच कृष्णाम् अपि याज्ञसेनीं दशार्हभर्ता सहितः सुहृद्भिः
कृष्णे धनुर्वेदरतिप्रधानाः सत्यव्रतास्ते शिशवः सुशीलाः
सद्भिः सदैवाचरितं समाधिं चरन्ति पुत्रास्तव याज्ञसेनि
provāca kṛṣṇām api yājñasenīṃ daśārhabhartā sahitaḥ suhṛdbhiḥ
kṛṣṇe dhanurvedaratipradhānāḥ satyavratāste śiśavaḥ suśīlāḥ
sadbhiḥ sadaivācaritaṃ samādhiṃ caranti putrāstava yājñaseni
- 24
राज्येन राष्ट्रैश्च निमन्त्र्यमाणाः पित्रा च कृष्णे तव सोदरैश्च
न यज्ञसेनस्य न मातुलानां गृहेषु बाला रतिम् आप्नुवन्ति
rājyena rāṣṭraiśca nimantryamāṇāḥ pitrā ca kṛṣṇe tava sodaraiśca
na yajñasenasya na mātulānāṃ gṛheṣu bālā ratim āpnuvanti
- 25
आनर्तम् एवाभिमुखाः शिवेन गत्वा धनुर्वेदरतिप्रधानाः
तवात्मजा वृष्णिपुरं प्रविश्य न दैवतेभ्यः स्पृहयन्ति कृष्णे
ānartam evābhimukhāḥ śivena gatvā dhanurvedaratipradhānāḥ
tavātmajā vṛṣṇipuraṃ praviśya na daivatebhyaḥ spṛhayanti kṛṣṇe
- 26
यथा त्वम् एवार्हसि तेषु वृत्तिं प्रयोक्तुम् आर्या च यथैव कुन्ती
तेष्वप्रमादेन सदा करोति तथा च भूयश्च तथा सुभद्रा
yathā tvam evārhasi teṣu vṛttiṃ prayoktum āryā ca yathaiva kuntī
teṣvapramādena sadā karoti tathā ca bhūyaśca tathā subhadrā
- 27
यथानिरुद्धस्य यथाभिमन्योर्यथा सुनीथस्य यथैव भानोः
तथा विनेता च गतिश्च कृष्णे तवात्मजानाम् अपि रौक्मिणेयः
yathāniruddhasya yathābhimanyoryathā sunīthasya yathaiva bhānoḥ
tathā vinetā ca gatiśca kṛṣṇe tavātmajānām api raukmiṇeyaḥ
- 28
गदासिचर्मग्रहणेषु शूरान् अस्त्रेषु शिक्षासु रथाश्वयाने
सम्यग्विनेता विनयत्य् अतन्द्रीस्तांश्चाभिमन्युः सततं कुमारः
gadāsicarmagrahaṇeṣu śūrān astreṣu śikṣāsu rathāśvayāne
samyagvinetā vinayaty atandrīstāṃścābhimanyuḥ satataṃ kumāraḥ
- 29
स चापि सम्यक्प्रणिधाय शिक्षाम् अस्त्राणि चैषां गुरुवत्प्रदाय
तवात्मजानां च तथाभिमन्योः पराक्रमैस्तुष्यति रौक्मिणेयः
sa cāpi samyakpraṇidhāya śikṣām astrāṇi caiṣāṃ guruvatpradāya
tavātmajānāṃ ca tathābhimanyoḥ parākramaistuṣyati raukmiṇeyaḥ
- 30
यदा विहारं प्रसमीक्षमाणाः प्रयान्ति पुत्रास्तव याज्ञसेनि
एकैकम् एषाम् अनुयान्ति तत्र रथाश्च यानानि च दन्तिनश्च
yadā vihāraṃ prasamīkṣamāṇāḥ prayānti putrāstava yājñaseni
ekaikam eṣām anuyānti tatra rathāśca yānāni ca dantinaśca

