33 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
तावुभौ पतितौ दृष्ट्वा भ्रातरावमितौजसौ
बबन्ध रावणिर्भूयः शरैर्दत्तवरैस्तदा
mārkaṇḍeya uvāca
tāvubhau patitau dṛṣṭvā bhrātarāvamitaujasau
babandha rāvaṇirbhūyaḥ śarairdattavaraistadā
- 2
तौ वीरौ शरजालेन बद्धाविन्द्रजिता रणे
रेजतुः पुरुषव्याघ्रौ शकुन्ताविव पञ्जरे
tau vīrau śarajālena baddhāvindrajitā raṇe
rejatuḥ puruṣavyāghrau śakuntāviva pañjare
- 3
तौ दृष्ट्वा पतितौ भूमौ शतशः सायकैश्चितौ
सुग्रीवः कपिभिः सार्धं परिवार्य ततः स्थितः
tau dṛṣṭvā patitau bhūmau śataśaḥ sāyakaiścitau
sugrīvaḥ kapibhiḥ sārdhaṃ parivārya tataḥ sthitaḥ
- 4
सुषेणमैन्दद्विविदैः कुमुदेनाङ्गदेन च
हनूमन्नीलतारैश्च नलेन च कपीश्वरः
suṣeṇamaindadvividaiḥ kumudenāṅgadena ca
hanūmannīlatāraiśca nalena ca kapīśvaraḥ
- 5
ततस्तं देशम् आगम्य कृतकर्मा विभीषणः
बोधयामास तौ वीरौ प्रज्ञास्त्रेण प्रबोधितौ
tatastaṃ deśam āgamya kṛtakarmā vibhīṣaṇaḥ
bodhayāmāsa tau vīrau prajñāstreṇa prabodhitau
- 6
विशल्यौ चापि सुग्रीवः क्षणेनोभौ चकार तौ
विशल्यया महौषध्या दिव्यमन्त्रप्रयुक्तया
viśalyau cāpi sugrīvaḥ kṣaṇenobhau cakāra tau
viśalyayā mahauṣadhyā divyamantraprayuktayā
- 7
तौ लब्धसंज्ञौ नृवरौ विशल्यावुदतिष्ठताम्
गततन्द्रीक्लमौ चास्तां क्षणेनोभौ महारथौ
tau labdhasaṃjñau nṛvarau viśalyāvudatiṣṭhatām
gatatandrīklamau cāstāṃ kṣaṇenobhau mahārathau
- 8
ततो विभीषणः पार्थ रामम् इक्ष्वाकुनन्दनम्
उवाच विज्वरं दृष्ट्वा कृताञ्जलिर् इदं वचः
tato vibhīṣaṇaḥ pārtha rāmam ikṣvākunandanam
uvāca vijvaraṃ dṛṣṭvā kṛtāñjalir idaṃ vacaḥ
- 9
अयम् अम्भो गृहीत्वा तु राजराजस्य शासनात्
गुह्यको ऽभ्यागतः श्वेतात्त्वत्सकाशम् अरिंदम
ayam ambho gṛhītvā tu rājarājasya śāsanāt
guhyako 'bhyāgataḥ śvetāttvatsakāśam ariṃdama
- 10
इदम् अम्भः कुबेरस्ते महाराजः प्रयच्छति
अन्तर्हितानां भूतानां दर्शनार्थं परंतप
idam ambhaḥ kuberaste mahārājaḥ prayacchati
antarhitānāṃ bhūtānāṃ darśanārthaṃ paraṃtapa
- 11
अनेन स्पृष्टनयनो भूतान्यन्तर्हितान्युत
भवान्द्रक्ष्यति यस्मै च भवान् एतत्प्रदास्यति
anena spṛṣṭanayano bhūtānyantarhitānyuta
bhavāndrakṣyati yasmai ca bhavān etatpradāsyati
- 12
तथेति रामस्तद्वारि प्रतिगृह्याथ सत्कृतम्
चकार नेत्रयोः शौचं लक्ष्मणश्च महामनाः
tatheti rāmastadvāri pratigṛhyātha satkṛtam
cakāra netrayoḥ śaucaṃ lakṣmaṇaśca mahāmanāḥ
- 13
सुग्रीवजाम्बवन्तौ च हनूमान् अङ्गदस्तथा
मैन्दद्विविदनीलाश्च प्रायः प्लवगसत्तमाः
sugrīvajāmbavantau ca hanūmān aṅgadastathā
maindadvividanīlāśca prāyaḥ plavagasattamāḥ
- 14
तथा समभवच्चापि यद् उवाच विभीषणः
क्षणेनातीन्द्रियाण्येषां चक्षूंष्यासन्युधिष्ठिर
tathā samabhavaccāpi yad uvāca vibhīṣaṇaḥ
kṣaṇenātīndriyāṇyeṣāṃ cakṣūṃṣyāsanyudhiṣṭhira
- 15
इन्द्रजित्कृतकर्मा तु पित्रे कर्म तदात्मनः
निवेद्य पुनर् आगच्छत्त्वरयाजिशिरः प्रति
indrajitkṛtakarmā tu pitre karma tadātmanaḥ
nivedya punar āgacchattvarayājiśiraḥ prati
- 16
तम् आपतन्तं संक्रुद्धं पुनर् एव युयुत्सया
अभिदुद्राव सौमित्रिर्विभीषणमते स्थितः
tam āpatantaṃ saṃkruddhaṃ punar eva yuyutsayā
abhidudrāva saumitrirvibhīṣaṇamate sthitaḥ
- 17
अकृताह्निकम् एवैनं जिघांसुर्जितकाशिनम्
शरैर्जघान संक्रुद्धः कृतसंज्ञो ऽथ लक्ष्मणः
akṛtāhnikam evainaṃ jighāṃsurjitakāśinam
śarairjaghāna saṃkruddhaḥ kṛtasaṃjño 'tha lakṣmaṇaḥ
- 18
तयोः समभवद्युद्धं तदान्योन्यं जिगीषतोः
अतीव चित्रम् आश्चर्यं शक्रप्रह्लादयोर् इव
tayoḥ samabhavadyuddhaṃ tadānyonyaṃ jigīṣatoḥ
atīva citram āścaryaṃ śakraprahlādayor iva
- 19
अविध्यद् इन्द्रजित्तीक्ष्णैः सौमित्रिं मर्मभेदिभिः
सौमित्रिश्चानलस्पर्शैर् अविध्यद्रावणिं शरैः
avidhyad indrajittīkṣṇaiḥ saumitriṃ marmabhedibhiḥ
saumitriścānalasparśair avidhyadrāvaṇiṃ śaraiḥ
- 20
सौमित्रिशरसंस्पर्शाद्रावणिः क्रोधमूर्छितः
असृजल्लक्ष्मणायाष्टौ शरान् आशीविषोपमान्
saumitriśarasaṃsparśādrāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ
asṛjallakṣmaṇāyāṣṭau śarān āśīviṣopamān
- 21
तस्यासून्पावकस्पर्शैः सौमित्रिः पत्त्रिभिस्त्रिभिः
यथा निरहरद्वीरस्तन्मे निगदतः शृणु
tasyāsūnpāvakasparśaiḥ saumitriḥ pattribhistribhiḥ
yathā niraharadvīrastanme nigadataḥ śṛṇu
- 22
एकेनास्य धनुष्मन्तं बाहुं देहाद् अपातयत्
द्वितीयेन सनाराचं भुजं भूमौ न्यपातयत्
ekenāsya dhanuṣmantaṃ bāhuṃ dehād apātayat
dvitīyena sanārācaṃ bhujaṃ bhūmau nyapātayat
- 23
तृतीयेन तु बाणेन पृथुधारेण भास्वता
जहार सुनसं चारु शिरो भ्राजिष्णुकुण्डलम्
tṛtīyena tu bāṇena pṛthudhāreṇa bhāsvatā
jahāra sunasaṃ cāru śiro bhrājiṣṇukuṇḍalam
- 24
विनिकृत्तभुजस्कन्धं कबन्धं भीमदर्शनम्
तं हत्वा सूतम् अप्यस्त्रैर्जघान बलिनां वरः
vinikṛttabhujaskandhaṃ kabandhaṃ bhīmadarśanam
taṃ hatvā sūtam apyastrairjaghāna balināṃ varaḥ
- 25
लङ्कां प्रवेशयामासुर्वाजिनस्तं रथं तदा
ददर्श रावणस्तं च रथं पुत्रविनाकृतम्
laṅkāṃ praveśayāmāsurvājinastaṃ rathaṃ tadā
dadarśa rāvaṇastaṃ ca rathaṃ putravinākṛtam
- 26
स पुत्रं निहतं दृष्ट्वा त्रासात्संभ्रान्तलोचनः
रावणः शोकमोहार्तो वैदेहीं हन्तुम् उद्यतः
sa putraṃ nihataṃ dṛṣṭvā trāsātsaṃbhrāntalocanaḥ
rāvaṇaḥ śokamohārto vaidehīṃ hantum udyataḥ
- 27
अशोकवनिकास्थां तां रामदर्शनलालसाम्
खड्गम् आदाय दुष्टात्मा जवेनाभिपपात ह
aśokavanikāsthāṃ tāṃ rāmadarśanalālasām
khaḍgam ādāya duṣṭātmā javenābhipapāta ha
- 28
तं दृष्ट्वा तस्य दुर्बुद्धेर् अविन्ध्यः पापनिश्चयम्
शमयामास संक्रुद्धं श्रूयतां येन हेतुना
taṃ dṛṣṭvā tasya durbuddher avindhyaḥ pāpaniścayam
śamayāmāsa saṃkruddhaṃ śrūyatāṃ yena hetunā
- 29
महाराज्ये स्थितो दीप्ते न स्त्रियं हन्तुम् अर्हसि
हतैवैषा यदा स्त्री च बन्धनस्था च ते गृहे
mahārājye sthito dīpte na striyaṃ hantum arhasi
hataivaiṣā yadā strī ca bandhanasthā ca te gṛhe
- 30
न चैषा देहभेदेन हता स्याद् इति मे मतिः
जहि भर्तारम् एवास्या हते तस्मिन्हता भवेत्
na caiṣā dehabhedena hatā syād iti me matiḥ
jahi bhartāram evāsyā hate tasminhatā bhavet

