45 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
कस्यचित्त्वथ कालस्य धर्मराजो युधिष्ठिरः
संस्मृत्य मुनिसंदेशम् इदं वचनम् अब्रवीत्
vaiśampāyana uvāca
kasyacittvatha kālasya dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
saṃsmṛtya munisaṃdeśam idaṃ vacanam abravīt
- 2
विविक्ते विदितप्रज्ञम् अर्जुनं भरतर्षभम्
सान्त्वपूर्वं स्मितं कृत्वा पाणिना परिसंस्पृशन्
vivikte viditaprajñam arjunaṃ bharatarṣabham
sāntvapūrvaṃ smitaṃ kṛtvā pāṇinā parisaṃspṛśan
- 3
स मुहूर्तम् इव ध्यात्वा वनवासम् अरिंदमः
धनंजयं धर्मराजो रहसीदम् उवाच ह
sa muhūrtam iva dhyātvā vanavāsam ariṃdamaḥ
dhanaṃjayaṃ dharmarājo rahasīdam uvāca ha
- 4
भीष्मे द्रोणे कृपे कर्णे द्रोणपुत्रे च भारत
धनुर्वेदश्चतुष्पाद एतेष्वद्य प्रतिष्ठितः
bhīṣme droṇe kṛpe karṇe droṇaputre ca bhārata
dhanurvedaścatuṣpāda eteṣvadya pratiṣṭhitaḥ
- 5
ब्राह्मं दैवम् आसुरं च सप्रयोगचिकित्सितम्
सर्वास्त्राणां प्रयोगं च ते ऽभिजानन्ति कृत्स्नशः
brāhmaṃ daivam āsuraṃ ca saprayogacikitsitam
sarvāstrāṇāṃ prayogaṃ ca te 'bhijānanti kṛtsnaśaḥ
- 6
ते सर्वे धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण परिसान्त्विताः
संविभक्ताश्च तुष्टाश्च गुरुवत्तेषु वर्तते
te sarve dhṛtarāṣṭrasya putreṇa parisāntvitāḥ
saṃvibhaktāśca tuṣṭāśca guruvatteṣu vartate
- 7
सर्वयोधेषु चैवास्य सदा वृत्तिर् अनुत्तमा
शक्तिं न हापयिष्यन्ति ते काले प्रतिपूजिताः
sarvayodheṣu caivāsya sadā vṛttir anuttamā
śaktiṃ na hāpayiṣyanti te kāle pratipūjitāḥ
- 8
अद्य चेयं मही कृत्स्ना दुर्योधनवशानुगा
त्वयि व्यपाश्रयो ऽस्माकं त्वयि भारः समाहितः
तत्र कृत्यं प्रपश्यामि प्राप्तकालम् अरिंदम
adya ceyaṃ mahī kṛtsnā duryodhanavaśānugā
tvayi vyapāśrayo 'smākaṃ tvayi bhāraḥ samāhitaḥ
tatra kṛtyaṃ prapaśyāmi prāptakālam ariṃdama
- 9
कृष्णद्वैपायनात्तात गृहीतोपनिषन्मया
तया प्रयुक्तया सम्यग्जगत्सर्वं प्रकाशते
तेन त्वं ब्रह्मणा तात संयुक्तः सुसमाहितः
kṛṣṇadvaipāyanāttāta gṛhītopaniṣanmayā
tayā prayuktayā samyagjagatsarvaṃ prakāśate
tena tvaṃ brahmaṇā tāta saṃyuktaḥ susamāhitaḥ
- 10
देवतानां यथाकालं प्रसादं प्रतिपालय
तपसा योजयात्मानम् उग्रेण भरतर्षभ
devatānāṃ yathākālaṃ prasādaṃ pratipālaya
tapasā yojayātmānam ugreṇa bharatarṣabha
- 11
धनुष्मान्कवची खड्गी मुनिः सारसमन्वितः
न कस्यचिद्ददन्मार्गं गच्छ तातोत्तरां दिशम्
इन्द्रे ह्यस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि धनंजय
dhanuṣmānkavacī khaḍgī muniḥ sārasamanvitaḥ
na kasyaciddadanmārgaṃ gaccha tātottarāṃ diśam
indre hyastrāṇi divyāni samastāni dhanaṃjaya
- 12
वृत्राद्भीतैस्तदा देवैर्बलम् इन्द्रे समर्पितम्
तान्येकस्थानि सर्वाणि ततस्त्वं प्रतिपत्स्यसे
vṛtrādbhītaistadā devairbalam indre samarpitam
tānyekasthāni sarvāṇi tatastvaṃ pratipatsyase
- 13
शक्रम् एव प्रपद्यस्व स ते ऽस्त्राणि प्रदास्यति
दीक्षितो ऽद्यैव गच्छ त्वं द्रष्टुं देवं पुरंदरम्
śakram eva prapadyasva sa te 'strāṇi pradāsyati
dīkṣito 'dyaiva gaccha tvaṃ draṣṭuṃ devaṃ puraṃdaram
- 14
एवम् उक्त्वा धर्मराजस्तम् अध्यापयत प्रभुः
दीक्षितं विधिना तेन यतवाक्कायमानसम्
अनुजज्ञे ततो वीरं भ्राता भ्रातरम् अग्रजः
evam uktvā dharmarājastam adhyāpayata prabhuḥ
dīkṣitaṃ vidhinā tena yatavākkāyamānasam
anujajñe tato vīraṃ bhrātā bhrātaram agrajaḥ
- 15
निदेशाद्धर्मराजस्य द्रष्टुं देवं पुरंदरम्
धनुर्गाण्डीवम् आदाय तथाक्षय्यौ महेषुधी
nideśāddharmarājasya draṣṭuṃ devaṃ puraṃdaram
dhanurgāṇḍīvam ādāya tathākṣayyau maheṣudhī
- 16
कवची सतलत्राणो बद्धगोधाङ्गुलित्रवान्
हुत्वाग्निं ब्राह्मणान्निष्कैः स्वस्ति वाच्य महाभुजः
kavacī satalatrāṇo baddhagodhāṅgulitravān
hutvāgniṃ brāhmaṇānniṣkaiḥ svasti vācya mahābhujaḥ
- 17
प्रातिष्ठत महाबाहुः प्रगृहीतशरासनः
वधाय धार्तराष्ट्राणां निःश्वस्योर्ध्वम् उदीक्ष्य च
prātiṣṭhata mahābāhuḥ pragṛhītaśarāsanaḥ
vadhāya dhārtarāṣṭrāṇāṃ niḥśvasyordhvam udīkṣya ca
- 18
तं दृष्ट्वा तत्र कौन्तेयं प्रगृहीतशरासनम्
अब्रुवन्ब्राह्मणाः सिद्धा भूतान्यन्तर्हितानि च
क्षिप्रं प्राप्नुहि कौन्तेय मनसा यद्यद् इच्छसि
taṃ dṛṣṭvā tatra kaunteyaṃ pragṛhītaśarāsanam
abruvanbrāhmaṇāḥ siddhā bhūtānyantarhitāni ca
kṣipraṃ prāpnuhi kaunteya manasā yadyad icchasi
- 19
तं सिंहम् इव गच्छन्तं शालस्कन्धोरुम् अर्जुनम्
मनांस्यादाय सर्वेषां कृष्णा वचनम् अब्रवीत्
taṃ siṃham iva gacchantaṃ śālaskandhorum arjunam
manāṃsyādāya sarveṣāṃ kṛṣṇā vacanam abravīt
- 20
यत्ते कुन्ती महाबाहो जातस्यैच्छद्धनंजय
तत्ते ऽस्तु सर्वं कौन्तेय यथा च स्वयम् इच्छसि
yatte kuntī mahābāho jātasyaicchaddhanaṃjaya
tatte 'stu sarvaṃ kaunteya yathā ca svayam icchasi
- 21
मास्माकं क्षत्रियकुले जन्म कश्चिद् अवाप्नुयात्
ब्राह्मणेभ्यो नमो नित्यं येषां युद्धे न जीविका
māsmākaṃ kṣatriyakule janma kaścid avāpnuyāt
brāhmaṇebhyo namo nityaṃ yeṣāṃ yuddhe na jīvikā
- 22
नूनं ते भ्रातरः सर्वे त्वत्कथाभिः प्रजागरे
रंस्यन्ते वीरकर्माणि कीर्तयन्तः पुनः पुनः
nūnaṃ te bhrātaraḥ sarve tvatkathābhiḥ prajāgare
raṃsyante vīrakarmāṇi kīrtayantaḥ punaḥ punaḥ
- 23
नैव नः पार्थ भोगेषु न धने नोत जीविते
तुष्टिर्बुद्धिर्भवित्री वा त्वयि दीर्घप्रवासिनि
naiva naḥ pārtha bhogeṣu na dhane nota jīvite
tuṣṭirbuddhirbhavitrī vā tvayi dīrghapravāsini
- 24
त्वयि नः पार्थ सर्वेषां सुखदुःखे समाहिते
जीवितं मरणं चैव राज्यम् ऐश्वर्यम् एव च
आपृष्टो मे ऽसि कौन्तेय स्वस्ति प्राप्नुहि पाण्डव
tvayi naḥ pārtha sarveṣāṃ sukhaduḥkhe samāhite
jīvitaṃ maraṇaṃ caiva rājyam aiśvaryam eva ca
āpṛṣṭo me 'si kaunteya svasti prāpnuhi pāṇḍava
- 25
नमो धात्रे विधात्रे च स्वस्ति गच्छ ह्यनामयम्
स्वस्ति ते ऽस्त्व् आन्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यश्च भारत
दिव्येभ्यश्चैव भूतेभ्यो ये चान्ये परिपन्थिनः
namo dhātre vidhātre ca svasti gaccha hyanāmayam
svasti te 'stv āntarikṣebhyaḥ pārthivebhyaśca bhārata
divyebhyaścaiva bhūtebhyo ye cānye paripanthinaḥ
- 26
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा भ्रातॄन्धौम्यं च पाण्डवः
प्रातिष्ठत महाबाहुः प्रगृह्य रुचिरं धनुः
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā bhrātṝndhaumyaṃ ca pāṇḍavaḥ
prātiṣṭhata mahābāhuḥ pragṛhya ruciraṃ dhanuḥ
- 27
तस्य मार्गाद् अपाक्रामन्सर्वभूतानि गच्छतः
युक्तस्यैन्द्रेण योगेन पराक्रान्तस्य शुष्मिणः
tasya mārgād apākrāmansarvabhūtāni gacchataḥ
yuktasyaindreṇa yogena parākrāntasya śuṣmiṇaḥ
- 28
सो ऽगच्छत्पर्वतं पुण्यम् एकाह्नैव महामनाः
मनोजवगतिर्भूत्वा योगयुक्तो यथानिलः
so 'gacchatparvataṃ puṇyam ekāhnaiva mahāmanāḥ
manojavagatirbhūtvā yogayukto yathānilaḥ
- 29
हिमवन्तम् अतिक्रम्य गन्धमादनम् एव च
अत्यक्रामत्स दुर्गाणि दिवारात्रम् अतन्द्रितः
himavantam atikramya gandhamādanam eva ca
atyakrāmatsa durgāṇi divārātram atandritaḥ
- 30
इन्द्रकीलं समासाद्य ततो ऽतिष्ठद्धनंजयः
अन्तरिक्षे हि शुश्राव तिष्ठेति स वचस्तदा
indrakīlaṃ samāsādya tato 'tiṣṭhaddhanaṃjayaḥ
antarikṣe hi śuśrāva tiṣṭheti sa vacastadā

