129 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
ततः स पुनर् एवाथ मार्कण्डेयं यशस्विनम्
पप्रच्छ विनयोपेतो धर्मराजो युधिष्ठिरः
vaiśampāyana uvāca
tataḥ sa punar evātha mārkaṇḍeyaṃ yaśasvinam
papraccha vinayopeto dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
- 2
नैके युगसहस्रान्तास्त्वया दृष्टा महामुने
न चापीह समः कश्चिद् आयुषा तव विद्यते
वर्जयित्वा महात्मानं ब्राह्मणं परमेष्ठिनम्
naike yugasahasrāntāstvayā dṛṣṭā mahāmune
na cāpīha samaḥ kaścid āyuṣā tava vidyate
varjayitvā mahātmānaṃ brāhmaṇaṃ parameṣṭhinam
- 3
अनन्तरिक्षे लोके ऽस्मिन्देवदानववर्जिते
त्वम् एव प्रलये विप्र ब्रह्माणम् उपतिष्ठसि
anantarikṣe loke 'smindevadānavavarjite
tvam eva pralaye vipra brahmāṇam upatiṣṭhasi
- 4
प्रलये चापि निर्वृत्ते प्रबुद्धे च पितामहे
त्वम् एव सृज्यमानानि भूतानीह प्रपश्यसि
pralaye cāpi nirvṛtte prabuddhe ca pitāmahe
tvam eva sṛjyamānāni bhūtānīha prapaśyasi
- 5
चतुर्विधानि विप्रर्षे यथावत्परमेष्ठिना
वायुभूता दिशः कृत्वा विक्षिप्यापस्ततस्ततः
caturvidhāni viprarṣe yathāvatparameṣṭhinā
vāyubhūtā diśaḥ kṛtvā vikṣipyāpastatastataḥ
- 6
त्वया लोकगुरुः साक्षात्सर्वलोकपितामहः
आराधितो द्विजश्रेष्ठ तत्परेण समाधिना
tvayā lokaguruḥ sākṣātsarvalokapitāmahaḥ
ārādhito dvijaśreṣṭha tatpareṇa samādhinā
- 7
तस्मात्सर्वान्तको मृत्युर्जरा वा देहनाशिनी
न त्वा विशति विप्रर्षे प्रसादात्परमेष्ठिनः
tasmātsarvāntako mṛtyurjarā vā dehanāśinī
na tvā viśati viprarṣe prasādātparameṣṭhinaḥ
- 8
यदा नैव रविर्नाग्निर्न वायुर्न च चन्द्रमाः
नैवान्तरिक्षं नैवोर्वी शेषं भवति किंचन
yadā naiva ravirnāgnirna vāyurna ca candramāḥ
naivāntarikṣaṃ naivorvī śeṣaṃ bhavati kiṃcana
- 9
तस्मिन्न् एकार्णवे लोके नष्टे स्थावरजङ्गमे
नष्टे देवासुरगणे समुत्सन्नमहोरगे
tasminn ekārṇave loke naṣṭe sthāvarajaṅgame
naṣṭe devāsuragaṇe samutsannamahorage
- 10
शयानम् अमितात्मानं पद्मे पद्मनिकेतनम्
त्वम् एकः सर्वभूतेशं ब्रह्माणम् उपतिष्ठसि
śayānam amitātmānaṃ padme padmaniketanam
tvam ekaḥ sarvabhūteśaṃ brahmāṇam upatiṣṭhasi
- 11
एतत्प्रत्यक्षतः सर्वं पूर्ववृत्तं द्विजोत्तम
तस्माद् इच्छामहे श्रोतुं सर्वहेत्वात्मिकां कथाम्
etatpratyakṣataḥ sarvaṃ pūrvavṛttaṃ dvijottama
tasmād icchāmahe śrotuṃ sarvahetvātmikāṃ kathām
- 12
अनुभूतं हि बहुशस्त्वयैकेन द्विजोत्तम
न ते ऽस्त्यविदितं किंचित्सर्वलोकेषु नित्यदा
anubhūtaṃ hi bahuśastvayaikena dvijottama
na te 'styaviditaṃ kiṃcitsarvalokeṣu nityadā
- 13
मार्कण्डेय उवाच
हन्त ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयम्भुवे
पुरुषाय पुराणाय शाश्वतायाव्ययाय च
mārkaṇḍeya uvāca
hanta te kathayiṣyāmi namaskṛtvā svayambhuve
puruṣāya purāṇāya śāśvatāyāvyayāya ca
- 14
य एष पृथुदीर्घाक्षः पीतवासा जनार्दनः
एष कर्ता विकर्ता च सर्वभावनभूतकृत्
ya eṣa pṛthudīrghākṣaḥ pītavāsā janārdanaḥ
eṣa kartā vikartā ca sarvabhāvanabhūtakṛt
- 15
अचिन्त्यं महद् आश्चर्यं पवित्रम् अपि चोत्तमम्
अनादिनिधनं भूतं विश्वम् अक्षयम् अव्ययम्
acintyaṃ mahad āścaryaṃ pavitram api cottamam
anādinidhanaṃ bhūtaṃ viśvam akṣayam avyayam
- 16
एष कर्ता न क्रियते कारणं चापि पौरुषे
यो ह्येनं पुरुषं वेत्ति देवा अपि न तं विदुः
eṣa kartā na kriyate kāraṇaṃ cāpi pauruṣe
yo hyenaṃ puruṣaṃ vetti devā api na taṃ viduḥ
- 17
सर्वम् आश्चर्यम् एवैतन्निर्वृत्तं राजसत्तम
आदितो मनुजव्याघ्र कृत्स्नस्य जगतः क्षये
sarvam āścaryam evaitannirvṛttaṃ rājasattama
ādito manujavyāghra kṛtsnasya jagataḥ kṣaye
- 18
चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम्
तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश्च ततः परम्
catvāryāhuḥ sahasrāṇi varṣāṇāṃ tatkṛtaṃ yugam
tasya tāvacchatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaśca tataḥ param
- 19
त्रीणि वर्षसहस्राणि त्रेतायुगम् इहोच्यते
तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश्च ततः परम्
trīṇi varṣasahasrāṇi tretāyugam ihocyate
tasya tāvacchatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaśca tataḥ param
- 20
तथा वर्षसहस्रे द्वे द्वापरं परिमाणतः
तस्यापि द्विशती संध्या संध्यांशश्च ततः परम्
tathā varṣasahasre dve dvāparaṃ parimāṇataḥ
tasyāpi dviśatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaśca tataḥ param
- 21
सहस्रम् एकं वर्षाणां ततः कलियुगं स्मृतम्
तस्य वर्षशतं संध्या संध्यांशश्च ततः परम्
संध्यासंध्यांशयोस्तुल्यं प्रमाणम् उपधारय
sahasram ekaṃ varṣāṇāṃ tataḥ kaliyugaṃ smṛtam
tasya varṣaśataṃ saṃdhyā saṃdhyāṃśaśca tataḥ param
saṃdhyāsaṃdhyāṃśayostulyaṃ pramāṇam upadhāraya
- 22
क्षीणे कलियुगे चैव प्रवर्तति कृतं युगम्
एषा द्वादशसाहस्री युगाख्या परिकीर्तिता
kṣīṇe kaliyuge caiva pravartati kṛtaṃ yugam
eṣā dvādaśasāhasrī yugākhyā parikīrtitā
- 23
एतत्सहस्रपर्यन्तम् अहो ब्राह्मम् उदाहृतम्
विश्वं हि ब्रह्मभवने सर्वशः परिवर्तते
लोकानां मनुजव्याघ्र प्रलयं तं विदुर्बुधाः
etatsahasraparyantam aho brāhmam udāhṛtam
viśvaṃ hi brahmabhavane sarvaśaḥ parivartate
lokānāṃ manujavyāghra pralayaṃ taṃ vidurbudhāḥ
- 24
अल्पावशिष्टे तु तदा युगान्ते भरतर्षभ
सहस्रान्ते नराः सर्वे प्रायशो ऽनृतवादिनः
alpāvaśiṣṭe tu tadā yugānte bharatarṣabha
sahasrānte narāḥ sarve prāyaśo 'nṛtavādinaḥ
- 25
यज्ञप्रतिनिधिः पार्थ दानप्रतिनिधिस्तथा
व्रतप्रतिनिधिश्चैव तस्मिन्काले प्रवर्तते
yajñapratinidhiḥ pārtha dānapratinidhistathā
vratapratinidhiścaiva tasminkāle pravartate
- 26
ब्राह्मणाः शूद्रकर्माणस्तथा शूद्रा धनार्जकाः
क्षत्रधर्मेण वाप्यत्र वर्तयन्ति गते युगे
brāhmaṇāḥ śūdrakarmāṇastathā śūdrā dhanārjakāḥ
kṣatradharmeṇa vāpyatra vartayanti gate yuge
- 27
निवृत्तयज्ञस्वाध्यायाः पिण्डोदकविवर्जिताः
ब्राह्मणाः सर्वभक्षाश्च भविष्यन्ति कलौ युगे
nivṛttayajñasvādhyāyāḥ piṇḍodakavivarjitāḥ
brāhmaṇāḥ sarvabhakṣāśca bhaviṣyanti kalau yuge
- 28
अजपा ब्राह्मणास्तात शूद्रा जपपरायणाः
विपरीते तदा लोके पूर्वरूपं क्षयस्य तत्
ajapā brāhmaṇāstāta śūdrā japaparāyaṇāḥ
viparīte tadā loke pūrvarūpaṃ kṣayasya tat
- 29
बहवो म्लेच्छराजानः पृथिव्यां मनुजाधिप
मिथ्यानुशासिनः पापा मृषावादपरायणाः
bahavo mleccharājānaḥ pṛthivyāṃ manujādhipa
mithyānuśāsinaḥ pāpā mṛṣāvādaparāyaṇāḥ
- 30
आन्ध्राः शकाः पुलिन्दाश्च यवनाश्च नराधिपाः
काम्बोजा और्णिकाः शूद्रास्तथाभीरा नरोत्तम
āndhrāḥ śakāḥ pulindāśca yavanāśca narādhipāḥ
kāmbojā aurṇikāḥ śūdrāstathābhīrā narottama

