21 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
मार्कण्डेयं महात्मानमूचुः पाण्डुसुतास्तदा
माहात्म्यं द्विजमुख्यानां श्रोतुम् इच्छाम कथ्यताम्
vaiśampāyana uvāca
mārkaṇḍeyaṃ mahātmānamūcuḥ pāṇḍusutāstadā
māhātmyaṃ dvijamukhyānāṃ śrotum icchāma kathyatām
- 2
एवमुक्तः स भगवान्मार्कण्डेयो महातपाः
उवाच सुमहातेजाः सर्वशास्त्रविशारदः
evamuktaḥ sa bhagavānmārkaṇḍeyo mahātapāḥ
uvāca sumahātejāḥ sarvaśāstraviśāradaḥ
- 3
हैहयानां कुलकरो राजा परपुरंजयः
कुमारो रूपसम्पन्नो मृगयाम् अचरद्बली
haihayānāṃ kulakaro rājā parapuraṃjayaḥ
kumāro rūpasampanno mṛgayām acaradbalī
- 4
चरमाणस्तु सो ऽरण्ये तृणवीरुत्समावृते
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गं ददर्श मुनिम् अन्तिके
स तेन निहतो ऽरण्ये मन्यमानेन वै मृगम्
caramāṇastu so 'raṇye tṛṇavīrutsamāvṛte
kṛṣṇājinottarāsaṅgaṃ dadarśa munim antike
sa tena nihato 'raṇye manyamānena vai mṛgam
- 5
व्यथितः कर्म तत्कृत्वा शोकोपहतचेतनः
जगाम हैहयानां वै सकाशं प्रथितात्मनाम्
vyathitaḥ karma tatkṛtvā śokopahatacetanaḥ
jagāma haihayānāṃ vai sakāśaṃ prathitātmanām
- 6
राज्ञां राजीवनेत्रो ऽसौ कुमारः पृथिवीपते
तेषां च तद्यथावृत्तं कथयामास वै तदा
rājñāṃ rājīvanetro 'sau kumāraḥ pṛthivīpate
teṣāṃ ca tadyathāvṛttaṃ kathayāmāsa vai tadā
- 7
तं चापि हिंसितं तात मुनिं मूलफलाशिनम्
श्रुत्वा दृष्ट्वा च ते तत्र बभूवुर्दीनमानसाः
taṃ cāpi hiṃsitaṃ tāta muniṃ mūlaphalāśinam
śrutvā dṛṣṭvā ca te tatra babhūvurdīnamānasāḥ
- 8
कस्यायम् इति ते सर्वे मार्गमाणास्ततस्ततः
जग्मुश्चारिष्टनेमेस्ते तार्क्ष्यस्याश्रमम् अञ्जसा
kasyāyam iti te sarve mārgamāṇāstatastataḥ
jagmuścāriṣṭanemeste tārkṣyasyāśramam añjasā
- 9
ते ऽभिवाद्य महात्मानं तं मुनिं संशितव्रतम्
तस्थुः सर्वे स तु मुनिस्तेषां पूजाम् अथाहरत्
te 'bhivādya mahātmānaṃ taṃ muniṃ saṃśitavratam
tasthuḥ sarve sa tu munisteṣāṃ pūjām athāharat
- 10
ते तम् ऊचुर्महात्मानं न वयं सत्क्रियां मुने
त्वत्तो ऽर्हाः कर्मदोषेण ब्राह्मणो हिंसितो हि नः
te tam ūcurmahātmānaṃ na vayaṃ satkriyāṃ mune
tvatto 'rhāḥ karmadoṣeṇa brāhmaṇo hiṃsito hi naḥ
- 11
तान् अब्रवीत्स विप्रर्षिः कथं वो ब्राह्मणो हतः
क्व चासौ ब्रूत सहिताः पश्यध्वं मे तपोबलम्
tān abravītsa viprarṣiḥ kathaṃ vo brāhmaṇo hataḥ
kva cāsau brūta sahitāḥ paśyadhvaṃ me tapobalam
- 12
ते तु तत्सर्वम् अखिलम् आख्यायास्मै यथातथम्
नापश्यंस्तम् ऋषिं तत्र गतासुं ते समागताः
अन्वेषमाणाः सव्रीडाः स्वप्नवद्गतमानसाः
te tu tatsarvam akhilam ākhyāyāsmai yathātatham
nāpaśyaṃstam ṛṣiṃ tatra gatāsuṃ te samāgatāḥ
anveṣamāṇāḥ savrīḍāḥ svapnavadgatamānasāḥ
- 13
तान् अब्रवीत्तत्र मुनिस्तार्क्ष्यः परपुरंजयः
स्याद् अयं ब्राह्मणः सो ऽथ यो युष्माभिर्विनाशितः
पुत्रो ह्ययं मम नृपास्तपोबलसमन्वितः
tān abravīttatra munistārkṣyaḥ parapuraṃjayaḥ
syād ayaṃ brāhmaṇaḥ so 'tha yo yuṣmābhirvināśitaḥ
putro hyayaṃ mama nṛpāstapobalasamanvitaḥ
- 14
ते तु दृष्ट्वैव तम् ऋषिं विस्मयं परमं गताः
महद् आश्चर्यम् इति वै विब्रुवाणा महीपते
te tu dṛṣṭvaiva tam ṛṣiṃ vismayaṃ paramaṃ gatāḥ
mahad āścaryam iti vai vibruvāṇā mahīpate
- 15
मृतो ह्ययम् अतो दृष्टः कथं जीवितम् आप्तवान्
किम् एतत्तपसो वीर्यं येनायं जीवितः पुनः
श्रोतुम् इच्छाम विप्रर्षे यदि श्रोतव्यम् इत्युत
mṛto hyayam ato dṛṣṭaḥ kathaṃ jīvitam āptavān
kim etattapaso vīryaṃ yenāyaṃ jīvitaḥ punaḥ
śrotum icchāma viprarṣe yadi śrotavyam ityuta
- 16
स तान् उवाच नास्माकं मृत्युः प्रभवते नृपाः
कारणं वः प्रवक्ष्यामि हेतुयोगं समासतः
sa tān uvāca nāsmākaṃ mṛtyuḥ prabhavate nṛpāḥ
kāraṇaṃ vaḥ pravakṣyāmi hetuyogaṃ samāsataḥ
- 17
सत्यम् एवाभिजानीमो नानृते कुर्महे मनः
स्वधर्मम् अनुतिष्ठामस्तस्मान्मृत्युभयं न नः
satyam evābhijānīmo nānṛte kurmahe manaḥ
svadharmam anutiṣṭhāmastasmānmṛtyubhayaṃ na naḥ
- 18
यद्ब्राह्मणानां कुशलं तद् एषां कथयामहे
नैषां दुश्चरितं ब्रूमस्तस्मान्मृत्युभयं न नः
yadbrāhmaṇānāṃ kuśalaṃ tad eṣāṃ kathayāmahe
naiṣāṃ duścaritaṃ brūmastasmānmṛtyubhayaṃ na naḥ
- 19
अतिथीन् अन्नपानेन भृत्यान् अत्यशनेन च
तेजस्विदेशवासाच्च तस्मान्मृत्युभयं न नः
atithīn annapānena bhṛtyān atyaśanena ca
tejasvideśavāsācca tasmānmṛtyubhayaṃ na naḥ
- 20
एतद्वै लेशमात्रं वः समाख्यातं विमत्सराः
गच्छध्वं सहिताः सर्वे न पापाद्भयम् अस्ति वः
etadvai leśamātraṃ vaḥ samākhyātaṃ vimatsarāḥ
gacchadhvaṃ sahitāḥ sarve na pāpādbhayam asti vaḥ
- 21
एवम् अस्त्विति ते सर्वे प्रतिपूज्य महामुनिम्
स्वदेशम् अगमन्हृष्टा राजानो भरतर्षभ
evam astviti te sarve pratipūjya mahāmunim
svadeśam agamanhṛṣṭā rājāno bharatarṣabha

