36 shlokas
- 1
लोमश उवाच
एषा देवनदी पुण्या कौशिकी भरतर्षभ
विश्वामित्राश्रमो रम्य एष चात्र प्रकाशते
lomaśa uvāca
eṣā devanadī puṇyā kauśikī bharatarṣabha
viśvāmitrāśramo ramya eṣa cātra prakāśate
- 2
आश्रमश्चैव पुण्याख्यः काश्यपस्य महात्मनः
ऋश्यशृङ्गः सुतो यस्य तपस्वी संयतेन्द्रियः
āśramaścaiva puṇyākhyaḥ kāśyapasya mahātmanaḥ
ṛśyaśṛṅgaḥ suto yasya tapasvī saṃyatendriyaḥ
- 3
तपसो यः प्रभावेन वर्षयामास वासवम्
अनावृष्ट्यां भयाद्यस्य ववर्ष बलवृत्रहा
tapaso yaḥ prabhāvena varṣayāmāsa vāsavam
anāvṛṣṭyāṃ bhayādyasya vavarṣa balavṛtrahā
- 4
मृग्यां जातः स तेजस्वी काश्यपस्य सुतः प्रभुः
विषये लोमपादस्य यश्चकाराद्भुतं महत्
mṛgyāṃ jātaḥ sa tejasvī kāśyapasya sutaḥ prabhuḥ
viṣaye lomapādasya yaścakārādbhutaṃ mahat
- 5
निवर्तितेषु सस्येषु यस्मै शान्तां ददौ नृपः
लोमपादो दुहितरं सावित्रीं सविता यथा
nivartiteṣu sasyeṣu yasmai śāntāṃ dadau nṛpaḥ
lomapādo duhitaraṃ sāvitrīṃ savitā yathā
- 6
युधिष्ठिर उवाच
ऋश्यशृङ्गः कथं मृग्याम् उत्पन्नः काश्यपात्मजः
विरुद्धे योनिसंसर्गे कथं च तपसा युतः
yudhiṣṭhira uvāca
ṛśyaśṛṅgaḥ kathaṃ mṛgyām utpannaḥ kāśyapātmajaḥ
viruddhe yonisaṃsarge kathaṃ ca tapasā yutaḥ
- 7
किमर्थं च भयाच्छक्रस्तस्य बालस्य धीमतः
अनावृष्ट्यां प्रवृत्तायां ववर्ष बलवृत्रहा
kimarthaṃ ca bhayācchakrastasya bālasya dhīmataḥ
anāvṛṣṭyāṃ pravṛttāyāṃ vavarṣa balavṛtrahā
- 8
कथंरूपा च शान्ताभूद्राजपुत्री यतव्रता
लोभयामास या चेतो मृगभूतस्य तस्य वै
kathaṃrūpā ca śāntābhūdrājaputrī yatavratā
lobhayāmāsa yā ceto mṛgabhūtasya tasya vai
- 9
लोमपादश्च राजर्षिर्यदाश्रूयत धार्मिकः
कथं वै विषये तस्य नावर्षत्पाकशासनः
lomapādaśca rājarṣiryadāśrūyata dhārmikaḥ
kathaṃ vai viṣaye tasya nāvarṣatpākaśāsanaḥ
- 10
एतन्मे भगवन्सर्वं विस्तरेण यथातथम्
वक्तुम् अर्हसि शुश्रूषोर् ऋष्यशृङ्गस्य चेष्टितम्
etanme bhagavansarvaṃ vistareṇa yathātatham
vaktum arhasi śuśrūṣor ṛṣyaśṛṅgasya ceṣṭitam
- 11
लोमश उवाच
विभाण्डकस्य ब्रह्मर्षेस्तपसा भावितात्मनः
अमोघवीर्यस्य सतः प्रजापतिसमद्युतेः
lomaśa uvāca
vibhāṇḍakasya brahmarṣestapasā bhāvitātmanaḥ
amoghavīryasya sataḥ prajāpatisamadyuteḥ
- 12
शृणु पुत्रो यथा जात ऋश्यशृङ्गः प्रतापवान्
महाह्रदे महातेजा बालः स्थविरसंमतः
śṛṇu putro yathā jāta ṛśyaśṛṅgaḥ pratāpavān
mahāhrade mahātejā bālaḥ sthavirasaṃmataḥ
- 13
महाह्रदं समासाद्य काश्यपस्तपसि स्थितः
दीर्घकालं परिश्रान्त ऋषिर्देवर्षिसंमतः
mahāhradaṃ samāsādya kāśyapastapasi sthitaḥ
dīrghakālaṃ pariśrānta ṛṣirdevarṣisaṃmataḥ
- 14
तस्य रेतः प्रचस्कन्द दृष्ट्वाप्सरसम् उर्वशीम्
अप्सूपस्पृशतो राजन्मृगी तच्चापिबत्तदा
tasya retaḥ pracaskanda dṛṣṭvāpsarasam urvaśīm
apsūpaspṛśato rājanmṛgī taccāpibattadā
- 15
सह तोयेन तृषिता सा गर्भिण्यभवन्नृप
अमोघत्वाद्विधेश्चैव भावित्वाद्दैवनिर्मितात्
saha toyena tṛṣitā sā garbhiṇyabhavannṛpa
amoghatvādvidheścaiva bhāvitvāddaivanirmitāt
- 16
तस्यां मृग्यां समभवत्तस्य पुत्रो महान् ऋषिः
ऋश्यशृङ्गस्तपोनित्यो वन एव व्यवर्धत
tasyāṃ mṛgyāṃ samabhavattasya putro mahān ṛṣiḥ
ṛśyaśṛṅgastaponityo vana eva vyavardhata
- 17
तस्यर्श्यशृङ्गं शिरसि राजन्न् आसीन्महात्मनः
तेनर्श्यशृङ्ग इत्येवं तदा स प्रथितो ऽभवत्
tasyarśyaśṛṅgaṃ śirasi rājann āsīnmahātmanaḥ
tenarśyaśṛṅga ityevaṃ tadā sa prathito 'bhavat
- 18
न तेन दृष्टपूर्वो ऽन्यः पितुर् अन्यत्र मानुषः
तस्मात्तस्य मनो नित्यं ब्रह्मचर्ये ऽभवन्नृप
na tena dṛṣṭapūrvo 'nyaḥ pitur anyatra mānuṣaḥ
tasmāttasya mano nityaṃ brahmacarye 'bhavannṛpa
- 19
एतस्मिन्न् एव काले तु सखा दशरथस्य वै
लोमपाद इति ख्यातो ऽङ्गानामीश्वरो ऽभवत्
etasminn eva kāle tu sakhā daśarathasya vai
lomapāda iti khyāto 'ṅgānāmīśvaro 'bhavat
- 20
तेन कामः कृतो मिथ्या ब्राह्मणेभ्य इति श्रुतिः
स ब्राह्मणैः परित्यक्तस्तदा वै जगतीपतिः
tena kāmaḥ kṛto mithyā brāhmaṇebhya iti śrutiḥ
sa brāhmaṇaiḥ parityaktastadā vai jagatīpatiḥ
- 21
पुरोहितापचाराच्च तस्य राज्ञो यदृच्छया
न ववर्ष सहस्राक्षस्ततो ऽपीड्यन्त वै प्रजाः
purohitāpacārācca tasya rājño yadṛcchayā
na vavarṣa sahasrākṣastato 'pīḍyanta vai prajāḥ
- 22
स ब्राह्मणान्पर्यपृच्छत्तपोयुक्तान्मनीषिणः
प्रवर्षणे सुरेन्द्रस्य समर्थान्पृथिवीपतिः
sa brāhmaṇānparyapṛcchattapoyuktānmanīṣiṇaḥ
pravarṣaṇe surendrasya samarthānpṛthivīpatiḥ
- 23
कथं प्रवर्षेत्पर्जन्य उपायः परिदृश्यताम्
तम् ऊचुश्चोदितास्तेन स्वमतानि मनीषिणः
kathaṃ pravarṣetparjanya upāyaḥ paridṛśyatām
tam ūcuścoditāstena svamatāni manīṣiṇaḥ
- 24
तत्र त्वेको मुनिवरस्तं राजानम् उवाच ह
कुपितास्तव राजेन्द्र ब्राह्मणा निष्कृतिं चर
tatra tveko munivarastaṃ rājānam uvāca ha
kupitāstava rājendra brāhmaṇā niṣkṛtiṃ cara
- 25
ऋश्यशृङ्गं मुनिसुतम् आनयस्व च पार्थिव
वानेयम् अनभिज्ञं च नारीणाम् आर्जवे रतम्
ṛśyaśṛṅgaṃ munisutam ānayasva ca pārthiva
vāneyam anabhijñaṃ ca nārīṇām ārjave ratam
- 26
स चेद् अवतरेद्राजन्विषयं ते महातपाः
सद्यः प्रवर्षेत्पर्जन्य इति मे नात्र संशयः
sa ced avataredrājanviṣayaṃ te mahātapāḥ
sadyaḥ pravarṣetparjanya iti me nātra saṃśayaḥ
- 27
एतच्छ्रुत्वा वचो राजन्कृत्वा निष्कृतिम् आत्मनः
स गत्वा पुनर् आगच्छत्प्रसन्नेषु द्विजातिषु
राजानम् आगतं दृष्ट्वा प्रतिसंजगृहुः प्रजाः
etacchrutvā vaco rājankṛtvā niṣkṛtim ātmanaḥ
sa gatvā punar āgacchatprasanneṣu dvijātiṣu
rājānam āgataṃ dṛṣṭvā pratisaṃjagṛhuḥ prajāḥ
- 28
ततो ऽङ्गपतिर् आहूय सचिवान्मन्त्रकोविदान्
ऋश्यशृङ्गागमे यत्नम् अकरोन्मन्त्रनिश्चये
tato 'ṅgapatir āhūya sacivānmantrakovidān
ṛśyaśṛṅgāgame yatnam akaronmantraniścaye
- 29
सो ऽध्यगच्छद् उपायं तु तैर् अमात्यैः सहाच्युतः
शास्त्रज्ञैर् अलम् अर्थज्ञैर्नीत्यां च परिनिष्ठितैः
so 'dhyagacchad upāyaṃ tu tair amātyaiḥ sahācyutaḥ
śāstrajñair alam arthajñairnītyāṃ ca pariniṣṭhitaiḥ
- 30
तत आनाययामास वारमुख्या महीपतिः
वेश्याः सर्वत्र निष्णातास्ता उवाच स पार्थिवः
tata ānāyayāmāsa vāramukhyā mahīpatiḥ
veśyāḥ sarvatra niṣṇātāstā uvāca sa pārthivaḥ

