41 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
भीमसेनवचः श्रुत्वा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
निःश्वस्य पुरुषव्याघ्रः संप्रदध्यौ परंतपः
vaiśampāyana uvāca
bhīmasenavacaḥ śrutvā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ
niḥśvasya puruṣavyāghraḥ saṃpradadhyau paraṃtapaḥ
- 2
स मुहूर्तम् इव ध्यात्वा विनिश्चित्येतिकृत्यताम्
भीमसेनम् इदं वाक्यम् अपदान्तरम् अब्रवीत्
sa muhūrtam iva dhyātvā viniścityetikṛtyatām
bhīmasenam idaṃ vākyam apadāntaram abravīt
- 3
एवम् एतन्महाबाहो यथा वदसि भारत
इदम् अन्यत्समाधत्स्व वाक्यं मे वाक्यकोविद
evam etanmahābāho yathā vadasi bhārata
idam anyatsamādhatsva vākyaṃ me vākyakovida
- 4
महापापानि कर्माणि यानि केवलसाहसात्
आरभ्यन्ते भीमसेन व्यथन्ते तानि भारत
mahāpāpāni karmāṇi yāni kevalasāhasāt
ārabhyante bhīmasena vyathante tāni bhārata
- 5
सुमन्त्रिते सुविक्रान्ते सुकृते सुविचारिते
सिध्यन्त्यर्था महाबाहो दैवं चात्र प्रदक्षिणम्
sumantrite suvikrānte sukṛte suvicārite
sidhyantyarthā mahābāho daivaṃ cātra pradakṣiṇam
- 6
त्वं तु केवलचापल्याद्बलदर्पोच्छ्रितः स्वयम्
आरब्धव्यम् इदं कर्म मन्यसे शृणु तत्र मे
tvaṃ tu kevalacāpalyādbaladarpocchritaḥ svayam
ārabdhavyam idaṃ karma manyase śṛṇu tatra me
- 7
भूरिश्रवाः शलश्चैव जलसंधश्च वीर्यवान्
भीष्मो द्रोणश्च कर्णश्च द्रोणपुत्रश्च वीर्यवान्
bhūriśravāḥ śalaścaiva jalasaṃdhaśca vīryavān
bhīṣmo droṇaśca karṇaśca droṇaputraśca vīryavān
- 8
धार्तराष्ट्रा दुराधर्षा दुर्योधनपुरोगमाः
सर्व एव कृतास्त्राश्च सततं चाततायिनः
dhārtarāṣṭrā durādharṣā duryodhanapurogamāḥ
sarva eva kṛtāstrāśca satataṃ cātatāyinaḥ
- 9
राजानः पार्थिवाश्चैव ये ऽस्माभिर् उपतापिताः
संश्रिताः कौरवं पक्षं जातस्नेहाश्च साम्प्रतम्
rājānaḥ pārthivāścaiva ye 'smābhir upatāpitāḥ
saṃśritāḥ kauravaṃ pakṣaṃ jātasnehāśca sāmpratam
- 10
दुर्योधनहिते युक्ता न तथास्मासु भारत
पूर्णकोशा बलोपेताः प्रयतिष्यन्ति रक्षणे
duryodhanahite yuktā na tathāsmāsu bhārata
pūrṇakośā balopetāḥ prayatiṣyanti rakṣaṇe
- 11
सर्वे कौरवसैन्यस्य सपुत्रामात्यसैनिकाः
संविभक्ता हि मात्राभिर्भोगैर् अपि च सर्वशः
sarve kauravasainyasya saputrāmātyasainikāḥ
saṃvibhaktā hi mātrābhirbhogair api ca sarvaśaḥ
- 12
दुर्योधनेन ते वीरा मानिताश्च विशेषतः
प्राणांस्त्यक्ष्यन्ति संग्रामे इति मे निश्चिता मतिः
duryodhanena te vīrā mānitāśca viśeṣataḥ
prāṇāṃstyakṣyanti saṃgrāme iti me niścitā matiḥ
- 13
समा यद्यपि भीष्मस्य वृत्तिरस्मासु तेषु च
द्रोणस्य च महाबाहो कृपस्य च महात्मनः
samā yadyapi bhīṣmasya vṛttirasmāsu teṣu ca
droṇasya ca mahābāho kṛpasya ca mahātmanaḥ
- 14
अवश्यं राजपिण्डस्तैर्निर्वेश्य इति मे मतिः
तस्मात्त्यक्ष्यन्ति संग्रामे प्राणान् अपि सुदुस्त्यजान्
avaśyaṃ rājapiṇḍastairnirveśya iti me matiḥ
tasmāttyakṣyanti saṃgrāme prāṇān api sudustyajān
- 15
सर्वे दिव्यास्त्रविद्वांसः सर्वे धर्मपरायणाः
अजेयाश्चेति मे बुद्धिर् अपि देवैः सवासवैः
sarve divyāstravidvāṃsaḥ sarve dharmaparāyaṇāḥ
ajeyāśceti me buddhir api devaiḥ savāsavaiḥ
- 16
अमर्षी नित्यसंहृष्टस्तत्र कर्णो महारथः
सर्वास्त्रविद् अनाधृष्य अभेद्यकवचावृतः
amarṣī nityasaṃhṛṣṭastatra karṇo mahārathaḥ
sarvāstravid anādhṛṣya abhedyakavacāvṛtaḥ
- 17
अनिर्जित्य रणे सर्वान् एतान्पुरुषसत्तमान्
अशक्यो ह्य् असहायेन हन्तुं दुर्योधनस्त्वया
anirjitya raṇe sarvān etānpuruṣasattamān
aśakyo hy asahāyena hantuṃ duryodhanastvayā
- 18
न निद्राम् अधिगच्छामि चिन्तयानो वृकोदर
अति सर्वान्धनुर्ग्राहान्सूतपुत्रस्य लाघवम्
na nidrām adhigacchāmi cintayāno vṛkodara
ati sarvāndhanurgrāhānsūtaputrasya lāghavam
- 19
एतद्वचनम् आज्ञाय भीमसेनो ऽत्यमर्षणः
बभूव विमनास्त्रस्तो न चैवोवाच किंचन
etadvacanam ājñāya bhīmaseno 'tyamarṣaṇaḥ
babhūva vimanāstrasto na caivovāca kiṃcana
- 20
तयोः संवदतोर् एवं तदा पाण्डवयोर्द्वयोः
आजगाम महायोगी व्यासः सत्यवतीसुतः
tayoḥ saṃvadator evaṃ tadā pāṇḍavayordvayoḥ
ājagāma mahāyogī vyāsaḥ satyavatīsutaḥ
- 21
सो ऽभिगम्य यथान्यायं पाण्डवैः प्रतिपूजितः
युधिष्ठिरम् इदं वाक्यम् उवाच वदतां वरः
so 'bhigamya yathānyāyaṃ pāṇḍavaiḥ pratipūjitaḥ
yudhiṣṭhiram idaṃ vākyam uvāca vadatāṃ varaḥ
- 22
युधिष्ठिर महाबाहो वेद्मि ते हृदि मानसम्
मनीषया ततः क्षिप्रम् आगतो ऽस्मि नरर्षभ
yudhiṣṭhira mahābāho vedmi te hṛdi mānasam
manīṣayā tataḥ kṣipram āgato 'smi nararṣabha
- 23
भीष्माद्द्रोणात्कृपात्कर्णाद्द्रोणपुत्राच्च भारत
यत्ते भयम् अमित्रघ्न हृदि सम्परिवर्तते
bhīṣmāddroṇātkṛpātkarṇāddroṇaputrācca bhārata
yatte bhayam amitraghna hṛdi samparivartate
- 24
तत्ते ऽहं नाशयिष्यामि विधिदृष्टेन हेतुना
तच्छ्रुत्वा धृतिम् आस्थाय कर्मणा प्रतिपादय
tatte 'haṃ nāśayiṣyāmi vidhidṛṣṭena hetunā
tacchrutvā dhṛtim āsthāya karmaṇā pratipādaya
- 25
तत एकान्तम् उन्नीय पाराशर्यो युधिष्ठिरम्
अब्रवीद् उपपन्नार्थम् इदं वाक्यविशारदः
tata ekāntam unnīya pārāśaryo yudhiṣṭhiram
abravīd upapannārtham idaṃ vākyaviśāradaḥ
- 26
श्रेयसस्ते परः कालः प्राप्तो भरतसत्तम
येनाभिभविता शत्रून्रणे पार्थो धनंजयः
śreyasaste paraḥ kālaḥ prāpto bharatasattama
yenābhibhavitā śatrūnraṇe pārtho dhanaṃjayaḥ
- 27
गृहाणेमां मया प्रोक्तां सिद्धिं मूर्तिमतीम् इव
विद्यां प्रतिस्मृतिं नाम प्रपन्नाय ब्रवीमि ते
याम् अवाप्य महाबाहुर् अर्जुनः साधयिष्यति
gṛhāṇemāṃ mayā proktāṃ siddhiṃ mūrtimatīm iva
vidyāṃ pratismṛtiṃ nāma prapannāya bravīmi te
yām avāpya mahābāhur arjunaḥ sādhayiṣyati
- 28
अस्त्रहेतोर्महेन्द्रं च रुद्रं चैवाभिगच्छतु
वरुणं च धनेशं च धर्मराजं च पाण्डव
शक्तो ह्येष सुरान्द्रष्टुं तपसा विक्रमेण च
astrahetormahendraṃ ca rudraṃ caivābhigacchatu
varuṇaṃ ca dhaneśaṃ ca dharmarājaṃ ca pāṇḍava
śakto hyeṣa surāndraṣṭuṃ tapasā vikrameṇa ca
- 29
ऋषिर् एष महातेजा नारायणसहायवान्
पुराणः शाश्वतो देवो विष्णोर् अंशः सनातनः
ṛṣir eṣa mahātejā nārāyaṇasahāyavān
purāṇaḥ śāśvato devo viṣṇor aṃśaḥ sanātanaḥ
- 30
अस्त्राणीन्द्राच्च रुद्राच्च लोकपालेभ्य एव च
समादाय महाबाहुर्महत्कर्म करिष्यति
astrāṇīndrācca rudrācca lokapālebhya eva ca
samādāya mahābāhurmahatkarma kariṣyati

