42 shlokas
- 1
द्रौपद्युवाच
नमो धात्रे विधात्रे च यौ मोहं चक्रतुस्तव
पितृपैतामहे वृत्ते वोढव्ये ते ऽन्यथा मतिः
draupadyuvāca
namo dhātre vidhātre ca yau mohaṃ cakratustava
pitṛpaitāmahe vṛtte voḍhavye te 'nyathā matiḥ
- 2
नेह धर्मानृशंस्याभ्यां न क्षान्त्या नार्जवेन च
पुरुषः श्रियम् आप्नोति न घृणित्वेन कर्हिचित्
neha dharmānṛśaṃsyābhyāṃ na kṣāntyā nārjavena ca
puruṣaḥ śriyam āpnoti na ghṛṇitvena karhicit
- 3
त्वां चेद्व्यसनम् अभ्यागाद् इदं भारत दुःसहम्
यत्त्वं नार्हसि नापीमे भ्रातरस्ते महौजसः
tvāṃ cedvyasanam abhyāgād idaṃ bhārata duḥsaham
yattvaṃ nārhasi nāpīme bhrātaraste mahaujasaḥ
- 4
न हि ते ऽध्यगमज्जातु तदानीं नाद्य भारत
धर्मात्प्रियतरं किंचिद् अपि चेज्जीविताद् इह
na hi te 'dhyagamajjātu tadānīṃ nādya bhārata
dharmātpriyataraṃ kiṃcid api cejjīvitād iha
- 5
धर्मार्थम् एव ते राज्यं धर्मार्थं जीवितं च ते
ब्राह्मणा गुरवश्चैव जानन्त्यपि च देवताः
dharmārtham eva te rājyaṃ dharmārthaṃ jīvitaṃ ca te
brāhmaṇā guravaścaiva jānantyapi ca devatāḥ
- 6
भीमसेनार्जुनौ चैव माद्रेयौ च मया सह
त्यजेस्त्वम् इति मे बुद्धिर्न तु धर्मं परित्यजेः
bhīmasenārjunau caiva mādreyau ca mayā saha
tyajestvam iti me buddhirna tu dharmaṃ parityajeḥ
- 7
राजानं धर्मगोप्तारं धर्मो रक्षति रक्षितः
इति मे श्रुतम् आर्याणां त्वां तु मन्ये न रक्षति
rājānaṃ dharmagoptāraṃ dharmo rakṣati rakṣitaḥ
iti me śrutam āryāṇāṃ tvāṃ tu manye na rakṣati
- 8
अनन्या हि नरव्याघ्र नित्यदा धर्मम् एव ते
बुद्धिः सततम् अन्वेति छायेव पुरुषं निजा
ananyā hi naravyāghra nityadā dharmam eva te
buddhiḥ satatam anveti chāyeva puruṣaṃ nijā
- 9
नावमंस्था हि सदृशान्नावराञ्श्रेयसः कुतः
अवाप्य पृथिवीं कृत्स्नां न ते शृङ्गम् अवर्धत
nāvamaṃsthā hi sadṛśānnāvarāñśreyasaḥ kutaḥ
avāpya pṛthivīṃ kṛtsnāṃ na te śṛṅgam avardhata
- 10
स्वाहाकारैः स्वधाभिश्च पूजाभिर् अपि च द्विजान्
दैवतानि पितॄंश्चैव सततं पार्थ सेवसे
svāhākāraiḥ svadhābhiśca pūjābhir api ca dvijān
daivatāni pitṝṃścaiva satataṃ pārtha sevase
- 11
ब्राह्मणाः सर्वकामैस्ते सततं पार्थ तर्पिताः
यतयो मोक्षिणश्चैव गृहस्थाश्चैव भारत
brāhmaṇāḥ sarvakāmaiste satataṃ pārtha tarpitāḥ
yatayo mokṣiṇaścaiva gṛhasthāścaiva bhārata
- 12
आरण्यकेभ्यो लौहानि भाजनानि प्रयच्छसि
नादेयं ब्राह्मणेभ्यस्ते गृहे किंचन विद्यते
āraṇyakebhyo lauhāni bhājanāni prayacchasi
nādeyaṃ brāhmaṇebhyaste gṛhe kiṃcana vidyate
- 13
यद् इदं वैश्वदेवान्ते सायंप्रातः प्रदीयते
तद्दत्त्वातिथिभृत्येभ्यो राजञ्शेषेण जीवसि
yad idaṃ vaiśvadevānte sāyaṃprātaḥ pradīyate
taddattvātithibhṛtyebhyo rājañśeṣeṇa jīvasi
- 14
इष्टयः पशुबन्धाश्च काम्यनैमित्तिकाश्च ये
वर्तन्ते पाकयज्ञाश्च यज्ञकर्म च नित्यदा
iṣṭayaḥ paśubandhāśca kāmyanaimittikāśca ye
vartante pākayajñāśca yajñakarma ca nityadā
- 15
अस्मिन्न् अपि महारण्ये विजने दस्युसेविते
राष्ट्राद् अपेत्य वसतो धार्मस्ते नावसीदति
asminn api mahāraṇye vijane dasyusevite
rāṣṭrād apetya vasato dhārmaste nāvasīdati
- 16
अश्वमेधो राजसूयः पुण्डरीको ऽथ गोसवः
एतैर् अपि महायज्ञैर् इष्टं ते भूरिदक्षिणैः
aśvamedho rājasūyaḥ puṇḍarīko 'tha gosavaḥ
etair api mahāyajñair iṣṭaṃ te bhūridakṣiṇaiḥ
- 17
राजन्परीतया बुद्ध्या विषमे ऽक्षपराजये
राज्यं वसून्यायुधानि भ्रातॄन्मां चासि निर्जितः
rājanparītayā buddhyā viṣame 'kṣaparājaye
rājyaṃ vasūnyāyudhāni bhrātṝnmāṃ cāsi nirjitaḥ
- 18
ऋजोर्मृदोर्वदान्यस्य ह्रीमतः सत्यवादिनः
कथम् अक्षव्यसनजा बुद्धिर् आपतिता तव
ṛjormṛdorvadānyasya hrīmataḥ satyavādinaḥ
katham akṣavyasanajā buddhir āpatitā tava
- 19
अतीव मोहम् आयाति मनश्च परिदूयते
निशाम्य ते दुःखम् इदम् इमां चापदम् ईदृशीम्
atīva moham āyāti manaśca paridūyate
niśāmya te duḥkham idam imāṃ cāpadam īdṛśīm
- 20
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
ईश्वरस्य वशे लोकस्तिष्ठते नात्मनो यथा
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
īśvarasya vaśe lokastiṣṭhate nātmano yathā
- 21
धातैव खलु भूतानां सुखदुःखे प्रियाप्रिये
दधाति सर्वम् ईशानः पुरस्ताच्छुक्रम् उच्चरन्
dhātaiva khalu bhūtānāṃ sukhaduḥkhe priyāpriye
dadhāti sarvam īśānaḥ purastācchukram uccaran
- 22
यथा दारुमयी योषा नरवीर समाहिता
ईरयत्यङ्गम् अङ्गानि तथा राजन्न् इमाः प्रजाः
yathā dārumayī yoṣā naravīra samāhitā
īrayatyaṅgam aṅgāni tathā rājann imāḥ prajāḥ
- 23
आकाश इव भूतानि व्याप्य सर्वाणि भारत
ईश्वरो विदधातीह कल्याणं यच्च पापकम्
ākāśa iva bhūtāni vyāpya sarvāṇi bhārata
īśvaro vidadhātīha kalyāṇaṃ yacca pāpakam
- 24
शकुनिस्तन्तुबद्धो वा नियतो ऽयम् अनीश्वरः
ईश्वरस्य वशे तिष्ठन्नान्येषां नात्मनः प्रभुः
śakunistantubaddho vā niyato 'yam anīśvaraḥ
īśvarasya vaśe tiṣṭhannānyeṣāṃ nātmanaḥ prabhuḥ
- 25
मणिः सूत्र इव प्रोतो नस्योत इव गोवृषः
धातुर् आदेशम् अन्वेति तन्मयो हि तदर्पणः
maṇiḥ sūtra iva proto nasyota iva govṛṣaḥ
dhātur ādeśam anveti tanmayo hi tadarpaṇaḥ
- 26
नात्माधीनो मनुष्यो ऽयं कालं भवति कंचन
स्रोतसो मध्यम् आपन्नः कूलाद्वृक्ष इव च्युतः
nātmādhīno manuṣyo 'yaṃ kālaṃ bhavati kaṃcana
srotaso madhyam āpannaḥ kūlādvṛkṣa iva cyutaḥ
- 27
अज्ञो जन्तुर् अनीशो ऽयम् आत्मनः सुखदुःखयोः
ईश्वरप्रेरितो गच्छेत्स्वर्गं नरकम् एव च
ajño jantur anīśo 'yam ātmanaḥ sukhaduḥkhayoḥ
īśvaraprerito gacchetsvargaṃ narakam eva ca
- 28
यथा वायोस्तृणाग्राणि वशं यान्ति बलीयसः
धातुर् एवं वशं यान्ति सर्वभूतानि भारत
yathā vāyostṛṇāgrāṇi vaśaṃ yānti balīyasaḥ
dhātur evaṃ vaśaṃ yānti sarvabhūtāni bhārata
- 29
आर्यकर्मणि युञ्जानः पापे वा पुनर् ईश्वरः
व्याप्य भूतानि चरते न चायम् इति लक्ष्यते
āryakarmaṇi yuñjānaḥ pāpe vā punar īśvaraḥ
vyāpya bhūtāni carate na cāyam iti lakṣyate
- 30
हेतुमात्रम् इदं धातुः शरीरं क्षेत्रसंज्ञितम्
येन कारयते कर्म शुभाशुभफलं विभुः
hetumātram idaṃ dhātuḥ śarīraṃ kṣetrasaṃjñitam
yena kārayate karma śubhāśubhaphalaṃ vibhuḥ

