25 shlokas
- 1
भीम उवाच
पाण्डवो भीमसेनो ऽहं धर्मपुत्राद् अनन्तरः
विशालां बदरीं प्राप्तो भ्रातृभिः सह राक्षसाः
bhīma uvāca
pāṇḍavo bhīmaseno 'haṃ dharmaputrād anantaraḥ
viśālāṃ badarīṃ prāpto bhrātṛbhiḥ saha rākṣasāḥ
- 2
अपश्यत्तत्र पञ्चाली सौगन्धिकम् अनुत्तमम्
अनिलोढम् इतो नूनं सा बहूनि परीप्सति
apaśyattatra pañcālī saugandhikam anuttamam
aniloḍham ito nūnaṃ sā bahūni parīpsati
- 3
तस्या माम् अनवद्याङ्ग्या धर्मपत्न्याः प्रिये स्थितम्
पुष्पाहारम् इह प्राप्तं निबोधत निशाचराः
tasyā mām anavadyāṅgyā dharmapatnyāḥ priye sthitam
puṣpāhāram iha prāptaṃ nibodhata niśācarāḥ
- 4
राक्षसा ऊचुः
आक्रीडो ऽयं कुबेरस्य दयितः पुरुषर्षभ
नेह शक्यं मनुष्येण विहर्तुं मर्त्यधर्मिणा
rākṣasā ūcuḥ
ākrīḍo 'yaṃ kuberasya dayitaḥ puruṣarṣabha
neha śakyaṃ manuṣyeṇa vihartuṃ martyadharmiṇā
- 5
देवर्षयस्तथा यक्षा देवाश्चात्र वृकोदर
आमन्त्र्य यक्षप्रवरं पिबन्ति विहरन्ति च
गन्धर्वाप्सरसश्चैव विहरन्त्यत्र पाण्डव
devarṣayastathā yakṣā devāścātra vṛkodara
āmantrya yakṣapravaraṃ pibanti viharanti ca
gandharvāpsarasaścaiva viharantyatra pāṇḍava
- 6
अन्यायेनेह यः कश्चिद् अवमन्य धनेश्वरम्
विहर्तुम् इच्छेद्दुर्वृत्तः स विनश्येद् असंशयम्
anyāyeneha yaḥ kaścid avamanya dhaneśvaram
vihartum iccheddurvṛttaḥ sa vinaśyed asaṃśayam
- 7
तम् अनादृत्य पद्मानि जिहीर्षसि बलाद् इतः
धर्मराजस्य चात्मानं ब्रवीषि भ्रातरं कथम्
tam anādṛtya padmāni jihīrṣasi balād itaḥ
dharmarājasya cātmānaṃ bravīṣi bhrātaraṃ katham
- 8
भीम उवाच
राक्षसास्तं न पश्यामि धनेश्वरम् इहान्तिके
दृष्ट्वापि च महाराजं नाहं याचितुम् उत्सहे
bhīma uvāca
rākṣasāstaṃ na paśyāmi dhaneśvaram ihāntike
dṛṣṭvāpi ca mahārājaṃ nāhaṃ yācitum utsahe
- 9
न हि याचन्ति राजान एष धर्मः सनातनः
न चाहं हातुम् इच्छामि क्षात्रधर्मं कथंचन
na hi yācanti rājāna eṣa dharmaḥ sanātanaḥ
na cāhaṃ hātum icchāmi kṣātradharmaṃ kathaṃcana
- 10
इयं च नलिनी रम्या जाता पर्वतनिर्झरे
नेयं भवनम् आसाद्य कुबेरस्य महात्मनः
iyaṃ ca nalinī ramyā jātā parvatanirjhare
neyaṃ bhavanam āsādya kuberasya mahātmanaḥ
- 11
तुल्या हि सर्वभूतानाम् इयं वैश्रवणस्य च
एवंगतेषु द्रव्येषु कः कं याचितुम् अर्हति
tulyā hi sarvabhūtānām iyaṃ vaiśravaṇasya ca
evaṃgateṣu dravyeṣu kaḥ kaṃ yācitum arhati
- 12
वैशम्पायन उवाच
इत्युक्त्वा राक्षसान्सर्वान्भीमसेनो व्यगाहत
ततः स राक्षसैर्वाचा प्रतिषिद्धः प्रतापवान्
मा मैवम् इति सक्रोधैर्भर्त्सयद्भिः समन्ततः
vaiśampāyana uvāca
ityuktvā rākṣasānsarvānbhīmaseno vyagāhata
tataḥ sa rākṣasairvācā pratiṣiddhaḥ pratāpavān
mā maivam iti sakrodhairbhartsayadbhiḥ samantataḥ
- 13
कदर्थीकृत्य तु स तान्राक्षसान्भीमविक्रमः
व्यगाहत महातेजास्ते तं सर्वे न्यवारयन्
kadarthīkṛtya tu sa tānrākṣasānbhīmavikramaḥ
vyagāhata mahātejāste taṃ sarve nyavārayan
- 14
गृह्णीत बध्नीत निकृन्ततेमं पचाम खादाम च भीमसेनम्
क्रुद्धा ब्रुवन्तो ऽनुययुर्द्रुतं ते शस्त्राणि चोद्यम्य विवृत्तनेत्राः
gṛhṇīta badhnīta nikṛntatemaṃ pacāma khādāma ca bhīmasenam
kruddhā bruvanto 'nuyayurdrutaṃ te śastrāṇi codyamya vivṛttanetrāḥ
- 15
ततः स गुर्वीं यमदण्डकल्पां महागदां काञ्चनपट्टनद्धाम्
प्रगृह्य तान् अभ्यपतत्तरस्वी ततो ऽब्रवीत्तिष्ठत तिष्ठतेति
tataḥ sa gurvīṃ yamadaṇḍakalpāṃ mahāgadāṃ kāñcanapaṭṭanaddhām
pragṛhya tān abhyapatattarasvī tato 'bravīttiṣṭhata tiṣṭhateti
- 16
ते तं तदा तोमरपट्टिशाद्यैर्व्याविध्य शस्त्रैः सहसाभिपेतुः
जिघांसवः क्रोधवशाः सुभीमा भीमं समन्तात्परिवव्रुर् उग्राः
te taṃ tadā tomarapaṭṭiśādyairvyāvidhya śastraiḥ sahasābhipetuḥ
jighāṃsavaḥ krodhavaśāḥ subhīmā bhīmaṃ samantātparivavrur ugrāḥ
- 17
वातेन कुन्त्यां बलवान्स जातः शूरस्तरस्वी द्विषतां निहन्ता
सत्ये च धर्मे च रतः सदैव पराक्रमे शत्रुभिर् अप्रधृष्यः
vātena kuntyāṃ balavānsa jātaḥ śūrastarasvī dviṣatāṃ nihantā
satye ca dharme ca rataḥ sadaiva parākrame śatrubhir apradhṛṣyaḥ
- 18
तेषां स मार्गान्विविधान्महात्मा निहत्य शस्त्राणि च शात्रवाणाम्
यथाप्रवीरान्निजघान वीरः परःशतान्पुष्करिणीसमीपे
teṣāṃ sa mārgānvividhānmahātmā nihatya śastrāṇi ca śātravāṇām
yathāpravīrānnijaghāna vīraḥ paraḥśatānpuṣkariṇīsamīpe
- 19
ते तस्य वीर्यं च बलं च दृष्ट्वा विद्याबलं बाहुबलं तथैव
अशक्नुवन्तः सहिताः समन्ताद्धतप्रवीराः सहसा निवृत्ताः
te tasya vīryaṃ ca balaṃ ca dṛṣṭvā vidyābalaṃ bāhubalaṃ tathaiva
aśaknuvantaḥ sahitāḥ samantāddhatapravīrāḥ sahasā nivṛttāḥ
- 20
विदीर्यमाणास्तत एव तूर्णम् आकाशम् आस्थाय विमूढसंज्ञाः
कैलासशृङ्गाण्यभिदुद्रुवुस्ते भीमार्दिताः क्रोधवशाः प्रभग्नाः
vidīryamāṇāstata eva tūrṇam ākāśam āsthāya vimūḍhasaṃjñāḥ
kailāsaśṛṅgāṇyabhidudruvuste bhīmārditāḥ krodhavaśāḥ prabhagnāḥ
- 21
स शक्रवद्दानवदैत्यसंघान्विक्रम्य जित्वा च रणे ऽरिसंघान्
विगाह्य तां पुष्करिणीं जितारिः कामाय जग्राह ततो ऽम्बुजानि
sa śakravaddānavadaityasaṃghānvikramya jitvā ca raṇe 'risaṃghān
vigāhya tāṃ puṣkariṇīṃ jitāriḥ kāmāya jagrāha tato 'mbujāni
- 22
ततः स पीत्वामृतकल्पम् अम्भो भूयो बभूवोत्तमवीर्यतेजाः
उत्पाट्य जग्राह ततो ऽम्बुजानि सौगन्धिकान्युत्तमगन्धवन्ति
tataḥ sa pītvāmṛtakalpam ambho bhūyo babhūvottamavīryatejāḥ
utpāṭya jagrāha tato 'mbujāni saugandhikānyuttamagandhavanti
- 23
ततस्तु ते क्रोधवशाः समेत्य धनेश्वरं भीमबलप्रणुन्नाः
भीमस्य वीर्यं च बलं च संख्ये यथावद् आचख्युर् अतीव दीनाः
tatastu te krodhavaśāḥ sametya dhaneśvaraṃ bhīmabalapraṇunnāḥ
bhīmasya vīryaṃ ca balaṃ ca saṃkhye yathāvad ācakhyur atīva dīnāḥ
- 24
तेषां वचस्तत्तु निशम्य देवः प्रहस्य रक्षांसि ततो ऽभ्युवाच
गृह्णातु भीमो जलजानि कामं कृष्णानिमित्तं विदितं ममैतत्
teṣāṃ vacastattu niśamya devaḥ prahasya rakṣāṃsi tato 'bhyuvāca
gṛhṇātu bhīmo jalajāni kāmaṃ kṛṣṇānimittaṃ viditaṃ mamaitat
- 25
ततो ऽभ्यनुज्ञाय धनेश्वरं ते जग्मुः कुरूणां प्रवरं विरोषाः
भीमं च तस्यां ददृशुर्नलिन्यां यथोपजोषं विहरन्तम् एकम्
tato 'bhyanujñāya dhaneśvaraṃ te jagmuḥ kurūṇāṃ pravaraṃ viroṣāḥ
bhīmaṃ ca tasyāṃ dadṛśurnalinyāṃ yathopajoṣaṃ viharantam ekam

