29 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
धृतराष्ट्रं ततः सर्वे ददृशुर्जनमेजय
पृष्ट्वा सुखम् अथो राज्ञः पृष्ट्वा राज्ञा च भारत
vaiśampāyana uvāca
dhṛtarāṣṭraṃ tataḥ sarve dadṛśurjanamejaya
pṛṣṭvā sukham atho rājñaḥ pṛṣṭvā rājñā ca bhārata
- 2
ततस्तैर्विहितः पूर्वं समङ्गो नाम बल्लवः
समीपस्थास्तदा गावो धृतराष्ट्रे न्यवेदयत्
tatastairvihitaḥ pūrvaṃ samaṅgo nāma ballavaḥ
samīpasthāstadā gāvo dhṛtarāṣṭre nyavedayat
- 3
अनन्तरं च राधेयः शकुनिश्च विशां पते
आहतुः पार्थिवश्रेष्ठं धृतराष्ट्रं जनाधिपम्
anantaraṃ ca rādheyaḥ śakuniśca viśāṃ pate
āhatuḥ pārthivaśreṣṭhaṃ dhṛtarāṣṭraṃ janādhipam
- 4
रमणीयेषु देशेषु घोषाः सम्प्रति कौरव
स्मारणसमयः प्राप्तो वत्सानाम् अपि चाङ्कनम्
ramaṇīyeṣu deśeṣu ghoṣāḥ samprati kaurava
smāraṇasamayaḥ prāpto vatsānām api cāṅkanam
- 5
मृगया चोचिता राजन्न् अस्मिन्काले सुतस्य ते
दुर्योधनस्य गमनं त्वम् अनुज्ञातुम् अर्हसि
mṛgayā cocitā rājann asminkāle sutasya te
duryodhanasya gamanaṃ tvam anujñātum arhasi
- 6
धृतराष्ट्र उवाच
मृगया शोभना तात गवां च समवेक्षणम्
विश्रम्भस्तु न गन्तव्यो बल्लवानाम् इति स्मरे
dhṛtarāṣṭra uvāca
mṛgayā śobhanā tāta gavāṃ ca samavekṣaṇam
viśrambhastu na gantavyo ballavānām iti smare
- 7
ते तु तत्र नरव्याघ्राः समीप इति नः श्रुतम्
अतो नाभ्यनुजानामि गमनं तत्र वः स्वयम्
te tu tatra naravyāghrāḥ samīpa iti naḥ śrutam
ato nābhyanujānāmi gamanaṃ tatra vaḥ svayam
- 8
छद्मना निर्जितास्ते हि कर्शिताश्च महावने
तपोनित्याश्च राधेय समर्थाश्च महारथाः
chadmanā nirjitāste hi karśitāśca mahāvane
taponityāśca rādheya samarthāśca mahārathāḥ
- 9
धर्मराजो न संक्रुध्येद्भीमसेनस्त्वमर्षणः
यज्ञसेनस्य दुहिता तेज एव तु केवलम्
dharmarājo na saṃkrudhyedbhīmasenastvamarṣaṇaḥ
yajñasenasya duhitā teja eva tu kevalam
- 10
यूयं चाप्यपराध्येयुर्दर्पमोहसमन्विताः
ततो विनिर्दहेयुस्ते तपसा हि समन्विताः
yūyaṃ cāpyaparādhyeyurdarpamohasamanvitāḥ
tato vinirdaheyuste tapasā hi samanvitāḥ
- 11
अथवा सायुधा वीरा मन्युनाभिपरिप्लुताः
सहिता बद्धनिस्त्रिंशा दहेयुः शस्त्रतेजसा
athavā sāyudhā vīrā manyunābhipariplutāḥ
sahitā baddhanistriṃśā daheyuḥ śastratejasā
- 12
अथ यूयं बहुत्वात्तान् आरभध्वं कथंचन
अनार्यं परमं तत्स्याद् अशक्यं तच्च मे मतम्
atha yūyaṃ bahutvāttān ārabhadhvaṃ kathaṃcana
anāryaṃ paramaṃ tatsyād aśakyaṃ tacca me matam
- 13
उषितो हि महाबाहुर् इन्द्रलोके धनंजयः
दिव्यान्यस्त्राण्यवाप्याथ ततः प्रत्यागतो वनम्
uṣito hi mahābāhur indraloke dhanaṃjayaḥ
divyānyastrāṇyavāpyātha tataḥ pratyāgato vanam
- 14
अकृतास्त्रेण पृथिवी जिता बीभत्सुना पुरा
किं पुनः स कृतास्त्रो ऽद्य न हन्याद्वो महारथः
akṛtāstreṇa pṛthivī jitā bībhatsunā purā
kiṃ punaḥ sa kṛtāstro 'dya na hanyādvo mahārathaḥ
- 15
अथवा मद्वचः श्रुत्वा तत्र यत्ता भविष्यथ
उद्विग्नवासो विश्रम्भाद्दुःखं तत्र भविष्यति
athavā madvacaḥ śrutvā tatra yattā bhaviṣyatha
udvignavāso viśrambhādduḥkhaṃ tatra bhaviṣyati
- 16
अथवा सैनिकाः केचिद् अपकुर्युर्युधिष्ठिरे
तद् अबुद्धिकृतं कर्म दोषम् उत्पादयेच्च वः
athavā sainikāḥ kecid apakuryuryudhiṣṭhire
tad abuddhikṛtaṃ karma doṣam utpādayecca vaḥ
- 17
तस्माद्गच्छन्तु पुरुषाः स्मारणायाप्तकारिणः
न स्वयं तत्र गमनं रोचये तव भारत
tasmādgacchantu puruṣāḥ smāraṇāyāptakāriṇaḥ
na svayaṃ tatra gamanaṃ rocaye tava bhārata
- 18
शकुनिर् उवाच
धर्मज्ञः पाण्डवो ज्येष्ठः प्रतिज्ञातं च संसदि
तेन द्वादश वर्षाणि वस्तव्यानीति भारत
śakunir uvāca
dharmajñaḥ pāṇḍavo jyeṣṭhaḥ pratijñātaṃ ca saṃsadi
tena dvādaśa varṣāṇi vastavyānīti bhārata
- 19
अनुवृत्ताश्च ते सर्वे पाण्डवा धर्मचारिणः
युधिष्ठिरश्च कौन्तेयो न नः कोपं करिष्यति
anuvṛttāśca te sarve pāṇḍavā dharmacāriṇaḥ
yudhiṣṭhiraśca kaunteyo na naḥ kopaṃ kariṣyati
- 20
मृगयां चैव नो गन्तुम् इच्छा संवर्धते भृशम्
स्मारणं च चिकीर्षामो न तु पाण्डवदर्शनम्
mṛgayāṃ caiva no gantum icchā saṃvardhate bhṛśam
smāraṇaṃ ca cikīrṣāmo na tu pāṇḍavadarśanam
- 21
न चानार्यसमाचारः कश्चित्तत्र भविष्यति
न च तत्र गमिष्यामो यत्र तेषां प्रतिश्रयः
na cānāryasamācāraḥ kaścittatra bhaviṣyati
na ca tatra gamiṣyāmo yatra teṣāṃ pratiśrayaḥ
- 22
वैशम्पायन उवाच
एवम् उक्तः शकुनिना धृतराष्ट्रो जनेश्वरः
दुर्योधनं सहामात्यम् अनुजज्ञे न कामतः
vaiśampāyana uvāca
evam uktaḥ śakuninā dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ
duryodhanaṃ sahāmātyam anujajñe na kāmataḥ
- 23
अनुज्ञातस्तु गान्धारिः कर्णेन सहितस्तदा
निर्ययौ भरतश्रेष्ठो बलेन महता वृतः
anujñātastu gāndhāriḥ karṇena sahitastadā
niryayau bharataśreṣṭho balena mahatā vṛtaḥ
- 24
दुःशासनेन च तथा सौबलेन च देविना
संवृतो भ्रातृभिश्चान्यैः स्त्रीभिश्चापि सहस्रशः
duḥśāsanena ca tathā saubalena ca devinā
saṃvṛto bhrātṛbhiścānyaiḥ strībhiścāpi sahasraśaḥ
- 25
तं निर्यान्तं महाबाहुं द्रष्टुं द्वैतवनं सरः
पौराश्चानुययुः सर्वे सहदारा वनं च तत्
taṃ niryāntaṃ mahābāhuṃ draṣṭuṃ dvaitavanaṃ saraḥ
paurāścānuyayuḥ sarve sahadārā vanaṃ ca tat
- 26
अष्टौ रथसहस्राणि त्रीणि नागायुतानि च
पत्तयो बहुसाहस्रा हयाश्च नवतिः शताः
aṣṭau rathasahasrāṇi trīṇi nāgāyutāni ca
pattayo bahusāhasrā hayāśca navatiḥ śatāḥ
- 27
शकटापणवेश्याश्च वणिजो बन्दिनस्तथा
नराश्च मृगयाशीलाः शतशो ऽथ सहस्रशः
śakaṭāpaṇaveśyāśca vaṇijo bandinastathā
narāśca mṛgayāśīlāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
- 28
ततः प्रयाणे नृपतेः सुमहान् अभवत्स्वनः
प्रावृषीव महावायोर् उद्धतस्य विशां पते
tataḥ prayāṇe nṛpateḥ sumahān abhavatsvanaḥ
prāvṛṣīva mahāvāyor uddhatasya viśāṃ pate
- 29
गव्यूतिमात्रे न्यवसद्राजा दुर्योधनस्तदा
प्रयातो वाहनैः सर्वैस्ततो द्वैतवनं सरः
gavyūtimātre nyavasadrājā duryodhanastadā
prayāto vāhanaiḥ sarvaistato dvaitavanaṃ saraḥ

