22 shlokas
- 1
दमयन्त्युवाच
मां चेद् इच्छसि जीवन्तीं मातः सत्यं ब्रवीमि ते
नरवीरस्य वै तस्य नलस्यानयने यत
damayantyuvāca
māṃ ced icchasi jīvantīṃ mātaḥ satyaṃ bravīmi te
naravīrasya vai tasya nalasyānayane yata
- 2
बृहदश्व उवाच
दमयन्त्या तथोक्ता तु सा देवी भृशदुःखिता
बाष्पेण पिहिता राजन्नोत्तरं किंचिद् अब्रवीत्
bṛhadaśva uvāca
damayantyā tathoktā tu sā devī bhṛśaduḥkhitā
bāṣpeṇa pihitā rājannottaraṃ kiṃcid abravīt
- 3
तदवस्थां तु तां दृष्ट्वा सर्वम् अन्तःपुरं तदा
हाहाभूतम् अतीवासीद्भृशं च प्ररुरोद ह
tadavasthāṃ tu tāṃ dṛṣṭvā sarvam antaḥpuraṃ tadā
hāhābhūtam atīvāsīdbhṛśaṃ ca praruroda ha
- 4
ततो भीमं महाराज भार्या वचनम् अब्रवीत्
दमयन्ती तव सुता भर्तारम् अनुशोचति
tato bhīmaṃ mahārāja bhāryā vacanam abravīt
damayantī tava sutā bhartāram anuśocati
- 5
अपकृष्य च लज्जां मां स्वयम् उक्तवती नृप
प्रयतन्तु तव प्रेष्याः पुण्यश्लोकस्य दर्शने
apakṛṣya ca lajjāṃ māṃ svayam uktavatī nṛpa
prayatantu tava preṣyāḥ puṇyaślokasya darśane
- 6
तया प्रचोदितो राजा ब्राह्मणान्वशवर्तिनः
प्रास्थापयद्दिशः सर्वा यतध्वं नलदर्शने
tayā pracodito rājā brāhmaṇānvaśavartinaḥ
prāsthāpayaddiśaḥ sarvā yatadhvaṃ naladarśane
- 7
ततो विदर्भाधिपतेर्नियोगाद्ब्राह्मणर्षभाः
दमयन्तीम् अथो दृष्ट्वा प्रस्थिताः स्मेत्यथाब्रुवन्
tato vidarbhādhipaterniyogādbrāhmaṇarṣabhāḥ
damayantīm atho dṛṣṭvā prasthitāḥ smetyathābruvan
- 8
अथ तान् अब्रवीद्भैमी सर्वराष्ट्रेष्विदं वचः
ब्रुवध्वं जनसंसत्सु तत्र तत्र पुनः पुनः
atha tān abravīdbhaimī sarvarāṣṭreṣvidaṃ vacaḥ
bruvadhvaṃ janasaṃsatsu tatra tatra punaḥ punaḥ
- 9
क्व नु त्वं कितव छित्त्वा वस्त्रार्धं प्रस्थितो मम
उत्सृज्य विपिने सुप्ताम् अनुरक्तां प्रियां प्रिय
kva nu tvaṃ kitava chittvā vastrārdhaṃ prasthito mama
utsṛjya vipine suptām anuraktāṃ priyāṃ priya
- 10
सा वै यथा समादिष्टा तत्रास्ते त्वत्प्रतीक्षिणी
दह्यमाना भृशं बाला वस्त्रार्धेनाभिसंवृता
sā vai yathā samādiṣṭā tatrāste tvatpratīkṣiṇī
dahyamānā bhṛśaṃ bālā vastrārdhenābhisaṃvṛtā
- 11
तस्या रुदन्त्याः सततं तेन शोकेन पार्थिव
प्रसादं कुरु वै वीर प्रतिवाक्यं ददस्व च
tasyā rudantyāḥ satataṃ tena śokena pārthiva
prasādaṃ kuru vai vīra prativākyaṃ dadasva ca
- 12
एतद् अन्यच्च वक्तव्यं कृपां कुर्याद्यथा मयि
वायुना धूयमानो हि वनं दहति पावकः
etad anyacca vaktavyaṃ kṛpāṃ kuryādyathā mayi
vāyunā dhūyamāno hi vanaṃ dahati pāvakaḥ
- 13
भर्तव्या रक्षणीया च पत्नी हि पतिना सदा
तन्नष्टम् उभयं कस्माद्धर्मज्ञस्य सतस्तव
bhartavyā rakṣaṇīyā ca patnī hi patinā sadā
tannaṣṭam ubhayaṃ kasmāddharmajñasya satastava
- 14
ख्यातः प्राज्ञः कुलीनश्च सानुक्रोशश्च त्वं सदा
संवृत्तो निरनुक्रोशः शङ्के मद्भाग्यसंक्षयात्
khyātaḥ prājñaḥ kulīnaśca sānukrośaśca tvaṃ sadā
saṃvṛtto niranukrośaḥ śaṅke madbhāgyasaṃkṣayāt
- 15
स कुरुष्व महेष्वास दयां मयि नरर्षभ
आनृशंस्यं परो धर्मस्त्वत्त एव हि मे श्रुतम्
sa kuruṣva maheṣvāsa dayāṃ mayi nararṣabha
ānṛśaṃsyaṃ paro dharmastvatta eva hi me śrutam
- 16
एवं ब्रुवाणान्यदि वः प्रतिब्रूयाद्धि कश्चन
स नरः सर्वथा ज्ञेयः कश्चासौ क्व च वर्तते
evaṃ bruvāṇānyadi vaḥ pratibrūyāddhi kaścana
sa naraḥ sarvathā jñeyaḥ kaścāsau kva ca vartate
- 17
यच्च वो वचनं श्रुत्वा ब्रूयात्प्रतिवचो नरः
तद् आदाय वचः क्षिप्रं ममावेद्यं द्विजोत्तमाः
yacca vo vacanaṃ śrutvā brūyātprativaco naraḥ
tad ādāya vacaḥ kṣipraṃ mamāvedyaṃ dvijottamāḥ
- 18
यथा च वो न जानीयाच्चरतो भीमशासनात्
पुनरागमनं चैव तथा कार्यम् अतन्द्रितैः
yathā ca vo na jānīyāccarato bhīmaśāsanāt
punarāgamanaṃ caiva tathā kāryam atandritaiḥ
- 19
यदि वासौ समृद्धः स्याद्यदि वाप्यधनो भवेत्
यदि वाप्यर्थकामः स्याज्ज्ञेयम् अस्य चिकीर्षितम्
yadi vāsau samṛddhaḥ syādyadi vāpyadhano bhavet
yadi vāpyarthakāmaḥ syājjñeyam asya cikīrṣitam
- 20
एवम् उक्तास्त्वगच्छंस्ते ब्राह्मणाः सर्वतोदिशम्
नलं मृगयितुं राजंस्तथा व्यसनिनं तदा
evam uktāstvagacchaṃste brāhmaṇāḥ sarvatodiśam
nalaṃ mṛgayituṃ rājaṃstathā vyasaninaṃ tadā
- 21
ते पुराणि सराष्ट्राणि ग्रामान्घोषांस्तथाश्रमान्
अन्वेषन्तो नलं राजन्नाधिजग्मुर्द्विजातयः
te purāṇi sarāṣṭrāṇi grāmānghoṣāṃstathāśramān
anveṣanto nalaṃ rājannādhijagmurdvijātayaḥ
- 22
तच्च वाक्यं तथा सर्वे तत्र तत्र विशां पते
श्रावयांचक्रिरे विप्रा दमयन्त्या यथेरितम्
tacca vākyaṃ tathā sarve tatra tatra viśāṃ pate
śrāvayāṃcakrire viprā damayantyā yatheritam

