31 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
ततस्तानि महार्हाणि दिव्यानि भरतर्षभ
बहूनि बहुरूपाणि विरजांसि समाददे
vaiśampāyana uvāca
tatastāni mahārhāṇi divyāni bharatarṣabha
bahūni bahurūpāṇi virajāṃsi samādade
- 2
ततो वायुर्महाञ्शीघ्रो नीचैः शर्करकर्षणः
प्रादुरासीत्खरस्पर्शः संग्रामम् अभिचोदयन्
tato vāyurmahāñśīghro nīcaiḥ śarkarakarṣaṇaḥ
prādurāsītkharasparśaḥ saṃgrāmam abhicodayan
- 3
पपात महती चोल्का सनिर्घाता महाप्रभा
निष्प्रभश्चाभवत्सूर्यश्छन्नरश्मिस्तमोवृतः
papāta mahatī colkā sanirghātā mahāprabhā
niṣprabhaścābhavatsūryaśchannaraśmistamovṛtaḥ
- 4
निर्घातश्चाभवद्भीमो भीमे विक्रमम् आस्थिते
चचाल पृथिवी चापि पांसुवर्षं पपात च
nirghātaścābhavadbhīmo bhīme vikramam āsthite
cacāla pṛthivī cāpi pāṃsuvarṣaṃ papāta ca
- 5
सलोहिता दिशश्चासन्खरवाचो मृगद्विजाः
तमोवृतम् अभूत्सर्वं न प्रज्ञायत किंचन
salohitā diśaścāsankharavāco mṛgadvijāḥ
tamovṛtam abhūtsarvaṃ na prajñāyata kiṃcana
- 6
तद् अद्भुतम् अभिप्रेक्ष्य धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
उवाच वदतां श्रेष्ठः को ऽस्मान् अभिभविष्यति
tad adbhutam abhiprekṣya dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ
uvāca vadatāṃ śreṣṭhaḥ ko 'smān abhibhaviṣyati
- 7
सज्जीभवत भद्रं वः पाण्डवा युद्धदुर्मदाः
यथारूपाणि पश्यामि स्वभ्यग्रो नः पराक्रमः
sajjībhavata bhadraṃ vaḥ pāṇḍavā yuddhadurmadāḥ
yathārūpāṇi paśyāmi svabhyagro naḥ parākramaḥ
- 8
एवम् उक्त्वा ततो राजा वीक्षांचक्रे समन्ततः
अपश्यमानो भीमं च धर्मराजो युधिष्ठिरः
evam uktvā tato rājā vīkṣāṃcakre samantataḥ
apaśyamāno bhīmaṃ ca dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
- 9
तत्र कृष्णां यमौ चैव समीपस्थान् अरिंदमः
पप्रच्छ भ्रातरं भीमं भीमकर्माणम् आहवे
tatra kṛṣṇāṃ yamau caiva samīpasthān ariṃdamaḥ
papraccha bhrātaraṃ bhīmaṃ bhīmakarmāṇam āhave
- 10
कच्चिन्न भीमः पाञ्चालि किंचित्कृत्यं चिकीर्षति
कृतवान् अपि वा वीरः साहसं साहसप्रियः
kaccinna bhīmaḥ pāñcāli kiṃcitkṛtyaṃ cikīrṣati
kṛtavān api vā vīraḥ sāhasaṃ sāhasapriyaḥ
- 11
इमे ह्यकस्माद् उत्पाता महासमरदर्शिनः
दर्शयन्तो भयं तीव्रं प्रादुर्भूताः समन्ततः
ime hyakasmād utpātā mahāsamaradarśinaḥ
darśayanto bhayaṃ tīvraṃ prādurbhūtāḥ samantataḥ
- 12
तं तथा वादिनं कृष्णा प्रत्युवाच मनस्विनी
प्रिया प्रियं चिकीर्षन्ती महिषी चारुहासिनी
taṃ tathā vādinaṃ kṛṣṇā pratyuvāca manasvinī
priyā priyaṃ cikīrṣantī mahiṣī cāruhāsinī
- 13
यत्तत्सौगन्धिकं राजन्न् आहृतं मातरिश्वना
तन्मया भीमसेनस्य प्रीतयाद्योपपादितम्
yattatsaugandhikaṃ rājann āhṛtaṃ mātariśvanā
tanmayā bhīmasenasya prītayādyopapāditam
- 14
अपि चोक्तो मया वीरो यदि पश्येद्बहून्यपि
तानि सर्वाण्युपादाय शीघ्रम् आगम्यताम् इति
api cokto mayā vīro yadi paśyedbahūnyapi
tāni sarvāṇyupādāya śīghram āgamyatām iti
- 15
स तु नूनं महाबाहुः प्रियार्थं मम पाण्डवः
प्रागुदीचीं दिशं राजंस्तान्याहर्तुम् इतो गतः
sa tu nūnaṃ mahābāhuḥ priyārthaṃ mama pāṇḍavaḥ
prāgudīcīṃ diśaṃ rājaṃstānyāhartum ito gataḥ
- 16
उक्तस्त्वेवं तया राजा यमाविदम् अथाब्रवीत्
गच्छाम सहितास्तूर्णं येन यातो वृकोदरः
uktastvevaṃ tayā rājā yamāvidam athābravīt
gacchāma sahitāstūrṇaṃ yena yāto vṛkodaraḥ
- 17
वहन्तु राक्षसा विप्रान्यथाश्रान्तान्यथाकृशान्
त्वम् अप्यमरसंकाश वह कृष्णां घटोत्कच
vahantu rākṣasā viprānyathāśrāntānyathākṛśān
tvam apyamarasaṃkāśa vaha kṛṣṇāṃ ghaṭotkaca
- 18
व्यक्तं दूरम् इतो भीमः प्रविष्ट इति मे मतिः
चिरं च तस्य कालो ऽयं स च वायुसमो जवे
vyaktaṃ dūram ito bhīmaḥ praviṣṭa iti me matiḥ
ciraṃ ca tasya kālo 'yaṃ sa ca vāyusamo jave
- 19
तरस्वी वैनतेयस्य सदृशो भुवि लङ्घने
उत्पतेद् अपि चाकाशं निपतेच्च यथेच्छकम्
tarasvī vainateyasya sadṛśo bhuvi laṅghane
utpated api cākāśaṃ nipatecca yathecchakam
- 20
तम् अन्वियाम भवतां प्रभावाद्रजनीचराः
पुरा स नापराध्नोति सिद्धानां ब्रह्मवादिनाम्
tam anviyāma bhavatāṃ prabhāvādrajanīcarāḥ
purā sa nāparādhnoti siddhānāṃ brahmavādinām
- 21
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे हैडिम्बप्रमुखास्तदा
उद्देशज्ञाः कुबेरस्य नलिन्या भरतर्षभ
tathetyuktvā tu te sarve haiḍimbapramukhāstadā
uddeśajñāḥ kuberasya nalinyā bharatarṣabha
- 22
आदाय पाण्डवांश्चैव तांश्च विप्रान् अनेकशः
लोमशेनैव सहिताः प्रययुः प्रीतमानसाः
ādāya pāṇḍavāṃścaiva tāṃśca viprān anekaśaḥ
lomaśenaiva sahitāḥ prayayuḥ prītamānasāḥ
- 23
ते गत्वा सहिताः सर्वे ददृशुस्तत्र कानने
प्रफुल्लपङ्कजवतीं नलिनीं सुमनोहराम्
te gatvā sahitāḥ sarve dadṛśustatra kānane
praphullapaṅkajavatīṃ nalinīṃ sumanoharām
- 24
तं च भीमं महात्मानं तस्यास्तीरे व्यवस्थितम्
ददृशुर्निहतांश्चैव यक्षान्सुविपुलेक्षणान्
taṃ ca bhīmaṃ mahātmānaṃ tasyāstīre vyavasthitam
dadṛśurnihatāṃścaiva yakṣānsuvipulekṣaṇān
- 25
उद्यम्य च गदां दोर्भ्यां नदीतीरे व्यवस्थितम्
प्रजासंक्षेपसमये दण्डहस्तम् इवान्तकम्
udyamya ca gadāṃ dorbhyāṃ nadītīre vyavasthitam
prajāsaṃkṣepasamaye daṇḍahastam ivāntakam
- 26
तं दृष्ट्वा धर्मराजस्तु परिष्वज्य पुनः पुनः
उवाच श्लक्ष्णया वाचा कौन्तेय किम् इदं कृतम्
taṃ dṛṣṭvā dharmarājastu pariṣvajya punaḥ punaḥ
uvāca ślakṣṇayā vācā kaunteya kim idaṃ kṛtam
- 27
साहसं बत भद्रं ते देवानाम् अपि चाप्रियम्
पुनर् एवं न कर्तव्यं मम चेद् इच्छसि प्रियम्
sāhasaṃ bata bhadraṃ te devānām api cāpriyam
punar evaṃ na kartavyaṃ mama ced icchasi priyam
- 28
अनुशास्य च कौन्तेयं पद्मानि प्रतिगृह्य च
तस्याम् एव नलिन्यां ते विजह्रुर् अमरोपमाः
anuśāsya ca kaunteyaṃ padmāni pratigṛhya ca
tasyām eva nalinyāṃ te vijahrur amaropamāḥ
- 29
एतस्मिन्न् एव काले तु प्रगृहीतशिलायुधाः
प्रादुरासन्महाकायास्तस्योद्यानस्य रक्षिणः
etasminn eva kāle tu pragṛhītaśilāyudhāḥ
prādurāsanmahākāyāstasyodyānasya rakṣiṇaḥ
- 30
ते दृष्ट्वा धर्मराजानं देवर्षिं चापि लोमशम्
नकुलं सहदेवं च तथान्यान्ब्राह्मणर्षभान्
विनयेनानताः सर्वे प्रणिपेतुश्च भारत
te dṛṣṭvā dharmarājānaṃ devarṣiṃ cāpi lomaśam
nakulaṃ sahadevaṃ ca tathānyānbrāhmaṇarṣabhān
vinayenānatāḥ sarve praṇipetuśca bhārata

