27 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
एवं संकथिते कृत्स्ने मोक्षधर्मे युधिष्ठिर
दृढं प्रीतमना विप्रो धर्मव्याधम् उवाच ह
mārkaṇḍeya uvāca
evaṃ saṃkathite kṛtsne mokṣadharme yudhiṣṭhira
dṛḍhaṃ prītamanā vipro dharmavyādham uvāca ha
- 2
न्याययुक्तम् इदं सर्वं भवता परिकीर्तितम्
न ते ऽस्त्यविदितं किंचिद्धर्मेष्विह हि दृश्यते
nyāyayuktam idaṃ sarvaṃ bhavatā parikīrtitam
na te 'styaviditaṃ kiṃciddharmeṣviha hi dṛśyate
- 3
व्याध उवाच
प्रत्यक्षं मम यो धर्मस्तं पश्य द्विजसत्तम
येन सिद्धिर् इयं प्राप्ता मया ब्राह्मणपुंगव
vyādha uvāca
pratyakṣaṃ mama yo dharmastaṃ paśya dvijasattama
yena siddhir iyaṃ prāptā mayā brāhmaṇapuṃgava
- 4
उत्तिष्ठ भगवन्क्षिप्रं प्रविश्याभ्यन्तरं गृहम्
द्रष्टुम् अर्हसि धर्मज्ञ मातरं पितरं च मे
uttiṣṭha bhagavankṣipraṃ praviśyābhyantaraṃ gṛham
draṣṭum arhasi dharmajña mātaraṃ pitaraṃ ca me
- 5
मार्कण्डेय उवाच
इत्युक्तः स प्रविश्याथ ददर्श परमार्चितम्
सौधं हृद्यं चतुःशालम् अतीव च मनोहरम्
mārkaṇḍeya uvāca
ityuktaḥ sa praviśyātha dadarśa paramārcitam
saudhaṃ hṛdyaṃ catuḥśālam atīva ca manoharam
- 6
देवतागृहसंकाशं दैवतैश्च सुपूजितम्
शयनासनसम्बाधं गन्धैश्च परमैर्युतम्
devatāgṛhasaṃkāśaṃ daivataiśca supūjitam
śayanāsanasambādhaṃ gandhaiśca paramairyutam
- 7
तत्र शुक्लाम्बरधरौ पितराव् अस्य पूजितौ
कृताहारौ सुतुष्टौ तावुपविष्टौ वरासने
धर्मव्याधस्तु तौ दृष्ट्वा पादेषु शिरसापतत्
tatra śuklāmbaradharau pitarāv asya pūjitau
kṛtāhārau sutuṣṭau tāvupaviṣṭau varāsane
dharmavyādhastu tau dṛṣṭvā pādeṣu śirasāpatat
- 8
वृद्धावूचतुः
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ धर्मज्ञ धर्मस्त्वाम् अभिरक्षतु
प्रीतौ स्वस्तव शौचेन दीर्घम् आयुर् अवाप्नुहि
सत्पुत्रेण त्वया पुत्र नित्यकालं सुपूजितौ
vṛddhāvūcatuḥ
uttiṣṭhottiṣṭha dharmajña dharmastvām abhirakṣatu
prītau svastava śaucena dīrgham āyur avāpnuhi
satputreṇa tvayā putra nityakālaṃ supūjitau
- 9
न ते ऽन्यद्दैवतं किंचिद्दैवतेष्वपि वर्तते
प्रयतत्वाद्द्विजातीनां दमेनासि समन्वितः
na te 'nyaddaivataṃ kiṃciddaivateṣvapi vartate
prayatatvāddvijātīnāṃ damenāsi samanvitaḥ
- 10
पितुः पितामहा ये च तथैव प्रपितामहाः
प्रीतास्ते सततं पुत्र दमेनावां च पूजया
pituḥ pitāmahā ye ca tathaiva prapitāmahāḥ
prītāste satataṃ putra damenāvāṃ ca pūjayā
- 11
मनसा कर्मणा वाचा शुश्रूषा नैव हीयते
न चान्या वितथा बुद्धिर्दृश्यते साम्प्रतं तव
manasā karmaṇā vācā śuśrūṣā naiva hīyate
na cānyā vitathā buddhirdṛśyate sāmprataṃ tava
- 12
जामदग्न्येन रामेण यथा वृद्धौ सुपूजितौ
तथा त्वया कृतं सर्वं तद्विशिष्टं च पुत्रक
jāmadagnyena rāmeṇa yathā vṛddhau supūjitau
tathā tvayā kṛtaṃ sarvaṃ tadviśiṣṭaṃ ca putraka
- 13
मार्कण्डेय उवाच
ततस्तं ब्राह्मणं ताभ्यां धर्मव्याधो न्यवेदयत्
तौ स्वागतेन तं विप्रम् अर्चयामासतुस्तदा
mārkaṇḍeya uvāca
tatastaṃ brāhmaṇaṃ tābhyāṃ dharmavyādho nyavedayat
tau svāgatena taṃ vipram arcayāmāsatustadā
- 14
प्रतिगृह्य च तां पूजां द्विजः पप्रच्छ तावुभौ
सपुत्राभ्यां सभृत्याभ्यां कच्चिद्वां कुशलं गृहे
अनामयं च वां कच्चित्सदैवेह शरीरयोः
pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ dvijaḥ papraccha tāvubhau
saputrābhyāṃ sabhṛtyābhyāṃ kaccidvāṃ kuśalaṃ gṛhe
anāmayaṃ ca vāṃ kaccitsadaiveha śarīrayoḥ
- 15
वृद्धावूचतुः
कुशलं नो गृहे विप्र भृत्यवर्गे च सर्वशः
कच्चित्त्वम् अप्यविघ्नेन सम्प्राप्तो भगवन्न् इह
vṛddhāvūcatuḥ
kuśalaṃ no gṛhe vipra bhṛtyavarge ca sarvaśaḥ
kaccittvam apyavighnena samprāpto bhagavann iha
- 16
मार्कण्डेय उवाच
बाढम् इत्येव तौ विप्रः प्रत्युवाच मुदान्वितः
धर्मव्याधस्तु तं विप्रम् अर्थवद्वाक्यम् अब्रवीत्
mārkaṇḍeya uvāca
bāḍham ityeva tau vipraḥ pratyuvāca mudānvitaḥ
dharmavyādhastu taṃ vipram arthavadvākyam abravīt
- 17
पिता माता च भगवन्न् एतौ मे दैवतं परम्
यद्दैवतेभ्यः कर्तव्यं तद् एताभ्यां करोम्यहम्
pitā mātā ca bhagavann etau me daivataṃ param
yaddaivatebhyaḥ kartavyaṃ tad etābhyāṃ karomyaham
- 18
त्रयस्त्रिंशद्यथा देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः
संपूज्याः सर्वलोकस्य तथा वृद्धाविमौ मम
trayastriṃśadyathā devāḥ sarve śakrapurogamāḥ
saṃpūjyāḥ sarvalokasya tathā vṛddhāvimau mama
- 19
उपहारान् आहरन्तो देवतानां यथा द्विजाः
कुर्वते तद्वद् एताभ्यां करोम्यहम् अतन्द्रितः
upahārān āharanto devatānāṃ yathā dvijāḥ
kurvate tadvad etābhyāṃ karomyaham atandritaḥ
- 20
एतौ मे परमं ब्रह्मन्पिता माता च दैवतम्
एतौ पुष्पैः फलै रत्नैस्तोषयामि सदा द्विज
etau me paramaṃ brahmanpitā mātā ca daivatam
etau puṣpaiḥ phalai ratnaistoṣayāmi sadā dvija
- 21
एतावेवाग्नयो मह्यं यान्वदन्ति मनीषिणः
यज्ञा वेदाश्च चत्वारः सर्वम् एतौ मम द्विज
etāvevāgnayo mahyaṃ yānvadanti manīṣiṇaḥ
yajñā vedāśca catvāraḥ sarvam etau mama dvija
- 22
एतदर्थं मम प्राणा भार्या पुत्राः सुहृज्जनाः
सपुत्रदारः शुश्रूषां नित्यम् एव करोम्यहम्
etadarthaṃ mama prāṇā bhāryā putrāḥ suhṛjjanāḥ
saputradāraḥ śuśrūṣāṃ nityam eva karomyaham
- 23
स्वयं च स्नापयाम्येतौ तथा पादौ प्रधावये
आहारं सम्प्रयच्छामि स्वयं च द्विजसत्तम
svayaṃ ca snāpayāmyetau tathā pādau pradhāvaye
āhāraṃ samprayacchāmi svayaṃ ca dvijasattama
- 24
अनुकूलाः कथा वच्मि विप्रियं परिवर्जयन्
अधर्मेणापि संयुक्तं प्रियम् आभ्यां करोम्यहम्
anukūlāḥ kathā vacmi vipriyaṃ parivarjayan
adharmeṇāpi saṃyuktaṃ priyam ābhyāṃ karomyaham
- 25
धर्मम् एव गुरुं ज्ञात्वा करोमि द्विजसत्तम
अतन्द्रितः सदा विप्र शुश्रूषां वै करोम्यहम्
dharmam eva guruṃ jñātvā karomi dvijasattama
atandritaḥ sadā vipra śuśrūṣāṃ vai karomyaham
- 26
पञ्चैव गुरवो ब्रह्मन्पुरुषस्य बुभूषतः
पिता माताग्निर् आत्मा च गुरुश्च द्विजसत्तम
pañcaiva guravo brahmanpuruṣasya bubhūṣataḥ
pitā mātāgnir ātmā ca guruśca dvijasattama
- 27
एतेषु यस्तु वर्तेत सम्यग् एव द्विजोत्तम
भवेयुर् अग्नयस्तस्य परिचीर्णास्तु नित्यशः
गार्हस्थ्ये वर्तमानस्य धर्म एष सनातनः
eteṣu yastu varteta samyag eva dvijottama
bhaveyur agnayastasya paricīrṇāstu nityaśaḥ
gārhasthye vartamānasya dharma eṣa sanātanaḥ

