23 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
तान्सर्वान् उत्सुकान्दृष्ट्वा पाण्डवान्दीनचेतसः
आश्वासयंस्तदा धौम्यो बृहस्पतिसमो ऽब्रवीत्
vaiśampāyana uvāca
tānsarvān utsukāndṛṣṭvā pāṇḍavāndīnacetasaḥ
āśvāsayaṃstadā dhaumyo bṛhaspatisamo 'bravīt
- 2
ब्राह्मणानुमतान्पुण्यान् आश्रमान्भरतर्षभ
दिशस्तीर्थानि शैलांश्च शृणु मे गदतो नृप
brāhmaṇānumatānpuṇyān āśramānbharatarṣabha
diśastīrthāni śailāṃśca śṛṇu me gadato nṛpa
- 3
पूर्वं प्राचीं दिशं राजन्राजर्षिगणसेविताम्
रम्यां ते कीर्तयिष्यामि युधिष्ठिर यथास्मृति
pūrvaṃ prācīṃ diśaṃ rājanrājarṣigaṇasevitām
ramyāṃ te kīrtayiṣyāmi yudhiṣṭhira yathāsmṛti
- 4
तस्यां देवर्षिजुष्टायां नैमिषं नाम भारत
यत्र तीर्थानि देवानां सुपुण्यानि पृथक्पृथक्
tasyāṃ devarṣijuṣṭāyāṃ naimiṣaṃ nāma bhārata
yatra tīrthāni devānāṃ supuṇyāni pṛthakpṛthak
- 5
यत्र सा गोमती पुण्या रम्या देवर्षिसेविता
यज्ञभूमिश्च देवानां शामित्रं च विवस्वतः
yatra sā gomatī puṇyā ramyā devarṣisevitā
yajñabhūmiśca devānāṃ śāmitraṃ ca vivasvataḥ
- 6
तस्यां गिरिवरः पुण्यो गयो राजर्षिसत्कृतः
शिवं ब्रह्मसरो यत्र सेवितं त्रिदशर्षिभिः
tasyāṃ girivaraḥ puṇyo gayo rājarṣisatkṛtaḥ
śivaṃ brahmasaro yatra sevitaṃ tridaśarṣibhiḥ
- 7
यदर्थं पुरुषव्याघ्र कीर्तयन्ति पुरातनाः
एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येको ऽपि गयां व्रजेत्
yadarthaṃ puruṣavyāghra kīrtayanti purātanāḥ
eṣṭavyā bahavaḥ putrā yadyeko 'pi gayāṃ vrajet
- 8
महानदी च तत्रैव तथा गयशिरो ऽनघ
यत्रासौ कीर्त्यते विप्रैर् अक्षय्यकरणो वटः
यत्र दत्तं पितृभ्यो ऽन्नम् अक्षय्यं भवति प्रभो
mahānadī ca tatraiva tathā gayaśiro 'nagha
yatrāsau kīrtyate viprair akṣayyakaraṇo vaṭaḥ
yatra dattaṃ pitṛbhyo 'nnam akṣayyaṃ bhavati prabho
- 9
सा च पुण्यजला यत्र फल्गुनामा महानदी
बहुमूलफला चापि कौशिकी भरतर्षभ
विश्वामित्रो ऽभ्यगाद्यत्र ब्राह्मणत्वं तपोधनः
sā ca puṇyajalā yatra phalgunāmā mahānadī
bahumūlaphalā cāpi kauśikī bharatarṣabha
viśvāmitro 'bhyagādyatra brāhmaṇatvaṃ tapodhanaḥ
- 10
गङ्गा यत्र नदी पुण्या यस्यास्तीरे भगीरथः
अयजत्तात बहुभिः क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः
gaṅgā yatra nadī puṇyā yasyāstīre bhagīrathaḥ
ayajattāta bahubhiḥ kratubhirbhūridakṣiṇaiḥ
- 11
पाञ्चालेषु च कौरव्य कथयन्त्य् उत्पलावतम्
विश्वामित्रो ऽयजद्यत्र शक्रेण सह कौशिकः
यत्रानुवंशं भगवाञ्जामदग्न्यस्तथा जगौ
pāñcāleṣu ca kauravya kathayanty utpalāvatam
viśvāmitro 'yajadyatra śakreṇa saha kauśikaḥ
yatrānuvaṃśaṃ bhagavāñjāmadagnyastathā jagau
- 12
विश्वामित्रस्य तां दृष्ट्वा विभूतिम् अतिमानुषीम्
कन्यकुब्जे ऽपिबत्सोमम् इन्द्रेण सह कौशिकः
ततः क्षत्राद् अपाक्रामद्ब्राह्मणो ऽस्मीति चाब्रवीत्
viśvāmitrasya tāṃ dṛṣṭvā vibhūtim atimānuṣīm
kanyakubje 'pibatsomam indreṇa saha kauśikaḥ
tataḥ kṣatrād apākrāmadbrāhmaṇo 'smīti cābravīt
- 13
पवित्रम् ऋषिभिर्जुष्टं पुण्यं पावनम् उत्तमम्
गङ्गायमुनयोर्वीर संगमं लोकविश्रुतम्
pavitram ṛṣibhirjuṣṭaṃ puṇyaṃ pāvanam uttamam
gaṅgāyamunayorvīra saṃgamaṃ lokaviśrutam
- 14
यत्रायजत भूतात्मा पूर्वम् एव पितामहः
प्रयागम् इति विख्यातं तस्माद्भरतसत्तम
yatrāyajata bhūtātmā pūrvam eva pitāmahaḥ
prayāgam iti vikhyātaṃ tasmādbharatasattama
- 15
अगस्त्यस्य च राजेन्द्र तत्राश्रमवरो महान्
हिरण्यबिन्दुः कथितो गिरौ कालञ्जरे नृप
agastyasya ca rājendra tatrāśramavaro mahān
hiraṇyabinduḥ kathito girau kālañjare nṛpa
- 16
अत्यन्यान्पर्वतान्राजन्पुण्यो गिरिवरः शिवः
महेन्द्रो नाम कौरव्य भार्गवस्य महात्मनः
atyanyānparvatānrājanpuṇyo girivaraḥ śivaḥ
mahendro nāma kauravya bhārgavasya mahātmanaḥ
- 17
अयजद्यत्र कौन्तेय पूर्वम् एव पितामहः
यत्र भागीरथी पुण्या सदस्यासीद्युधिष्ठिर
ayajadyatra kaunteya pūrvam eva pitāmahaḥ
yatra bhāgīrathī puṇyā sadasyāsīdyudhiṣṭhira
- 18
यत्रासौ ब्रह्मशालेति पुण्या ख्याता विशां पते
धूतपाप्मभिर् आकीर्णा पुण्यं तस्याश्च दर्शनम्
yatrāsau brahmaśāleti puṇyā khyātā viśāṃ pate
dhūtapāpmabhir ākīrṇā puṇyaṃ tasyāśca darśanam
- 19
पवित्रो मङ्गलीयश्च ख्यातो लोके सनातनः
केदारश्च मतंगस्य महान् आश्रम उत्तमः
pavitro maṅgalīyaśca khyāto loke sanātanaḥ
kedāraśca mataṃgasya mahān āśrama uttamaḥ
- 20
कुण्डोदः पर्वतो रम्यो बहुमूलफलोदकः
नैषधस्तृषितो यत्र जलं शर्म च लब्धवान्
kuṇḍodaḥ parvato ramyo bahumūlaphalodakaḥ
naiṣadhastṛṣito yatra jalaṃ śarma ca labdhavān
- 21
यत्र देववनं रम्यं तापसैर् उपशोभितम्
बाहुदा च नदी यत्र नन्दा च गिरिमूर्धनि
yatra devavanaṃ ramyaṃ tāpasair upaśobhitam
bāhudā ca nadī yatra nandā ca girimūrdhani
- 22
तीर्थानि सरितः शैलाः पुण्यान्यायतनानि च
प्राच्यां दिशि महाराज कीर्तितानि मया तव
tīrthāni saritaḥ śailāḥ puṇyānyāyatanāni ca
prācyāṃ diśi mahārāja kīrtitāni mayā tava
- 23
तिसृष्वन्यासु पुण्यानि दिक्षु तीर्थानि मे शृणु
सरितः पर्वतांश्चैव पुण्यान्यायतनानि च
tisṛṣvanyāsu puṇyāni dikṣu tīrthāni me śṛṇu
saritaḥ parvatāṃścaiva puṇyānyāyatanāni ca

