54 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
ततस्तत्रैव रामस्य समासीनस्य तैः सह
समाजग्मुः कपिश्रेष्ठाः सुग्रीववचनात्तदा
mārkaṇḍeya uvāca
tatastatraiva rāmasya samāsīnasya taiḥ saha
samājagmuḥ kapiśreṣṭhāḥ sugrīvavacanāttadā
- 2
वृतः कोटिसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम्
श्वशुरो वालिनः श्रीमान्सुषेणो रामम् अभ्ययात्
vṛtaḥ koṭisahasreṇa vānarāṇāṃ tarasvinām
śvaśuro vālinaḥ śrīmānsuṣeṇo rāmam abhyayāt
- 3
कोटीशतवृतौ चापि गजो गवय एव च
वानरेन्द्रौ महावीर्यौ पृथक्पृथग् अदृश्यताम्
koṭīśatavṛtau cāpi gajo gavaya eva ca
vānarendrau mahāvīryau pṛthakpṛthag adṛśyatām
- 4
षष्टिकोटिसहस्राणि प्रकर्षन्प्रत्यदृश्यत
गोलाङ्गूलो महाराज गवाक्षो भीमदर्शनः
ṣaṣṭikoṭisahasrāṇi prakarṣanpratyadṛśyata
golāṅgūlo mahārāja gavākṣo bhīmadarśanaḥ
- 5
गन्धमादनवासी तु प्रथितो गन्धमादनः
कोटीसहस्रम् उग्राणां हरीणां समकर्षत
gandhamādanavāsī tu prathito gandhamādanaḥ
koṭīsahasram ugrāṇāṃ harīṇāṃ samakarṣata
- 6
पनसो नाम मेधावी वानरः सुमहाबलः
कोटीर्दश द्वादश च त्रिंशत्पञ्च प्रकर्षति
panaso nāma medhāvī vānaraḥ sumahābalaḥ
koṭīrdaśa dvādaśa ca triṃśatpañca prakarṣati
- 7
श्रीमान्दधिमुखो नाम हरिवृद्धो ऽपि वीर्यवान्
प्रचकर्ष महत्सैन्यं हरीणां भीमतेजसाम्
śrīmāndadhimukho nāma harivṛddho 'pi vīryavān
pracakarṣa mahatsainyaṃ harīṇāṃ bhīmatejasām
- 8
कृष्णानां मुखपुण्ड्राणाम् ऋक्षाणां भीमकर्मणाम्
कोटीशतसहस्रेण जाम्बवान्प्रत्यदृश्यत
kṛṣṇānāṃ mukhapuṇḍrāṇām ṛkṣāṇāṃ bhīmakarmaṇām
koṭīśatasahasreṇa jāmbavānpratyadṛśyata
- 9
एते चान्ये च बहवो हरियूथपयूथपाः
असंख्येया महाराज समीयू रामकारणात्
ete cānye ca bahavo hariyūthapayūthapāḥ
asaṃkhyeyā mahārāja samīyū rāmakāraṇāt
- 10
शिरीषकुसुमाभानां सिंहानाम् इव नर्दताम्
श्रूयते तुमुलः शब्दस्तत्र तत्र प्रधावताम्
śirīṣakusumābhānāṃ siṃhānām iva nardatām
śrūyate tumulaḥ śabdastatra tatra pradhāvatām
- 11
गिरिकूटनिभाः केचित्केचिन्महिषसंनिभाः
शरदभ्रप्रतीकाशाः पिष्टहिङ्गुलकाननाः
girikūṭanibhāḥ kecitkecinmahiṣasaṃnibhāḥ
śaradabhrapratīkāśāḥ piṣṭahiṅgulakānanāḥ
- 12
उत्पतन्तः पतन्तश्च प्लवमानाश्च वानराः
उद्धुन्वन्तो ऽपरे रेणून्समाजग्मुः समन्ततः
utpatantaḥ patantaśca plavamānāśca vānarāḥ
uddhunvanto 'pare reṇūnsamājagmuḥ samantataḥ
- 13
स वानरमहालोकः पूर्णसागरसंनिभः
निवेशम् अकरोत्तत्र सुग्रीवानुमते तदा
sa vānaramahālokaḥ pūrṇasāgarasaṃnibhaḥ
niveśam akarottatra sugrīvānumate tadā
- 14
ततस्तेषु हरीन्द्रेषु समावृत्तेषु सर्वशः
तिथौ प्रशस्ते नक्षत्रे मुहूर्ते चाभिपूजिते
tatasteṣu harīndreṣu samāvṛtteṣu sarvaśaḥ
tithau praśaste nakṣatre muhūrte cābhipūjite
- 15
तेन व्यूढेन सैन्येन लोकान् उद्वर्तयन्न् इव
प्रययौ राघवः श्रीमान्सुग्रीवसहितस्तदा
tena vyūḍhena sainyena lokān udvartayann iva
prayayau rāghavaḥ śrīmānsugrīvasahitastadā
- 16
मुखम् आसीत्तु सैन्यस्य हनूमान्मारुतात्मजः
जघनं पालयामास सौमित्रिर् अकुतोभयः
mukham āsīttu sainyasya hanūmānmārutātmajaḥ
jaghanaṃ pālayāmāsa saumitrir akutobhayaḥ
- 17
बद्धगोधाङ्गुलित्राणौ राघवौ तत्र रेजतुः
वृतौ हरिमहामात्रैश्चन्द्रसूर्यौ ग्रहैर् इव
baddhagodhāṅgulitrāṇau rāghavau tatra rejatuḥ
vṛtau harimahāmātraiścandrasūryau grahair iva
- 18
प्रबभौ हरिसैन्यं तच्छालतालशिलायुधम्
सुमहच्छालिभवनं यथा सूर्योदयं प्रति
prababhau harisainyaṃ tacchālatālaśilāyudham
sumahacchālibhavanaṃ yathā sūryodayaṃ prati
- 19
नलनीलाङ्गदक्राथमैन्दद्विविदपालिता
ययौ सुमहती सेना राघवस्यार्थसिद्धये
nalanīlāṅgadakrāthamaindadvividapālitā
yayau sumahatī senā rāghavasyārthasiddhaye
- 20
विधिवत्सुप्रशस्तेषु बहुमूलफलेषु च
प्रभूतमधुमांसेषु वारिमत्सु शिवेषु च
vidhivatsupraśasteṣu bahumūlaphaleṣu ca
prabhūtamadhumāṃseṣu vārimatsu śiveṣu ca
- 21
निवसन्ती निराबाधा तथैव गिरिसानुषु
उपायाद्धरिसेना सा क्षारोदम् अथ सागरम्
nivasantī nirābādhā tathaiva girisānuṣu
upāyāddharisenā sā kṣārodam atha sāgaram
- 22
द्वितीयसागरनिभं तद्बलं बहुलध्वजम्
वेलावनं समासाद्य निवासम् अकरोत्तदा
dvitīyasāgaranibhaṃ tadbalaṃ bahuladhvajam
velāvanaṃ samāsādya nivāsam akarottadā
- 23
ततो दाशरथिः श्रीमान्सुग्रीवं प्रत्यभाषत
मध्ये वानरमुख्यानां प्राप्तकालम् इदं वचः
tato dāśarathiḥ śrīmānsugrīvaṃ pratyabhāṣata
madhye vānaramukhyānāṃ prāptakālam idaṃ vacaḥ
- 24
उपायः को नु भवतां मतः सागरलङ्घने
इयं च महती सेना सागरश्चापि दुस्तरः
upāyaḥ ko nu bhavatāṃ mataḥ sāgaralaṅghane
iyaṃ ca mahatī senā sāgaraścāpi dustaraḥ
- 25
तत्रान्ये व्याहरन्ति स्म वानराः पटुमानिनः
समर्था लङ्घने सिन्धोर्न तु कृत्स्नस्य वानराः
tatrānye vyāharanti sma vānarāḥ paṭumāninaḥ
samarthā laṅghane sindhorna tu kṛtsnasya vānarāḥ
- 26
केचिन्नौभिर्व्यवस्यन्ति केचिच्च विविधैः प्लवैः
नेति रामश्च तान्सर्वान्सान्त्वयन्प्रत्यभाषत
kecinnaubhirvyavasyanti kecicca vividhaiḥ plavaiḥ
neti rāmaśca tānsarvānsāntvayanpratyabhāṣata
- 27
शतयोजनविस्तारं न शक्ताः सर्ववानराः
क्रान्तुं तोयनिधिं वीरा नैषा वो नैष्ठिकी मतिः
śatayojanavistāraṃ na śaktāḥ sarvavānarāḥ
krāntuṃ toyanidhiṃ vīrā naiṣā vo naiṣṭhikī matiḥ
- 28
नावो न सन्ति सेनाया बह्व्यस्तारयितुं तथा
वणिजाम् उपघातं च कथम् अस्मद्विधश्चरेत्
nāvo na santi senāyā bahvyastārayituṃ tathā
vaṇijām upaghātaṃ ca katham asmadvidhaścaret
- 29
विस्तीर्णं चैव नः सैन्यं हन्याच्छिद्रेषु वै परः
प्लवोडुपप्रतारश्च नैवात्र मम रोचते
vistīrṇaṃ caiva naḥ sainyaṃ hanyācchidreṣu vai paraḥ
plavoḍupapratāraśca naivātra mama rocate
- 30
अहं त्विमं जलनिधिं समारप्स्याम्युपायतः
प्रतिशेष्याम्युपवसन्दर्शयिष्यति मां ततः
ahaṃ tvimaṃ jalanidhiṃ samārapsyāmyupāyataḥ
pratiśeṣyāmyupavasandarśayiṣyati māṃ tataḥ

