68 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
राघवस्तु ससौमित्रिः सुग्रीवेणाभिपालितः
वसन्माल्यवतः पृष्ठे ददर्श विमलं नभः
mārkaṇḍeya uvāca
rāghavastu sasaumitriḥ sugrīveṇābhipālitaḥ
vasanmālyavataḥ pṛṣṭhe dadarśa vimalaṃ nabhaḥ
- 2
स दृष्ट्वा विमले व्योम्नि निर्मलं शशलक्षणम्
ग्रहनक्षत्रताराभिर् अनुयातम् अमित्रहा
sa dṛṣṭvā vimale vyomni nirmalaṃ śaśalakṣaṇam
grahanakṣatratārābhir anuyātam amitrahā
- 3
कुमुदोत्पलपद्मानां गन्धम् आदाय वायुना
महीधरस्थः शीतेन सहसा प्रतिबोधितः
kumudotpalapadmānāṃ gandham ādāya vāyunā
mahīdharasthaḥ śītena sahasā pratibodhitaḥ
- 4
प्रभाते लक्ष्मणं वीरम् अभ्यभाषत दुर्मनाः
सीतां संस्मृत्य धर्मात्मा रुद्धां राक्षसवेश्मनि
prabhāte lakṣmaṇaṃ vīram abhyabhāṣata durmanāḥ
sītāṃ saṃsmṛtya dharmātmā ruddhāṃ rākṣasaveśmani
- 5
गच्छ लक्ष्मण जानीहि किष्किन्धायां कपीश्वरम्
प्रमत्तं ग्राम्यधर्मेषु कृतघ्नं स्वार्थपण्डितम्
gaccha lakṣmaṇa jānīhi kiṣkindhāyāṃ kapīśvaram
pramattaṃ grāmyadharmeṣu kṛtaghnaṃ svārthapaṇḍitam
- 6
यो ऽसौ कुलाधमो मूढो मया राज्ये ऽभिषेचितः
सर्ववानरगोपुच्छा यम् ऋक्षाश्च भजन्ति वै
yo 'sau kulādhamo mūḍho mayā rājye 'bhiṣecitaḥ
sarvavānaragopucchā yam ṛkṣāśca bhajanti vai
- 7
यदर्थं निहतो वाली मया रघुकुलोद्वह
त्वया सह महाबाहो किष्किन्धोपवने तदा
yadarthaṃ nihato vālī mayā raghukulodvaha
tvayā saha mahābāho kiṣkindhopavane tadā
- 8
कृतघ्नं तम् अहं मन्ये वानरापसदं भुवि
यो माम् एवंगतो मूढो न जानीते ऽद्य लक्ष्मण
kṛtaghnaṃ tam ahaṃ manye vānarāpasadaṃ bhuvi
yo mām evaṃgato mūḍho na jānīte 'dya lakṣmaṇa
- 9
असौ मन्ये न जानीते समयप्रतिपादनम्
कृतोपकारं मां नूनम् अवमन्याल्पया धिया
asau manye na jānīte samayapratipādanam
kṛtopakāraṃ māṃ nūnam avamanyālpayā dhiyā
- 10
यदि तावद् अनुद्युक्तः शेते कामसुखात्मकः
नेतव्यो वालिमार्गेण सर्वभूतगतिं त्वया
yadi tāvad anudyuktaḥ śete kāmasukhātmakaḥ
netavyo vālimārgeṇa sarvabhūtagatiṃ tvayā
- 11
अथापि घटते ऽस्माकम् अर्थे वानरपुंगवः
तम् आदायैहि काकुत्स्थ त्वरावान्भव माचिरम्
athāpi ghaṭate 'smākam arthe vānarapuṃgavaḥ
tam ādāyaihi kākutstha tvarāvānbhava māciram
- 12
इत्युक्तो लक्ष्मणो भ्रात्रा गुरुवाक्यहिते रतः
प्रतस्थे रुचिरं गृह्य समार्गणगुणं धनुः
किष्किन्धाद्वारम् आसाद्य प्रविवेशानिवारितः
ityukto lakṣmaṇo bhrātrā guruvākyahite rataḥ
pratasthe ruciraṃ gṛhya samārgaṇaguṇaṃ dhanuḥ
kiṣkindhādvāram āsādya praviveśānivāritaḥ
- 13
सक्रोध इति तं मत्वा राजा प्रत्युद्ययौ हरिः
तं सदारो विनीतात्मा सुग्रीवः प्लवगाधिपः
पूजया प्रतिजग्राह प्रीयमाणस्तदर्हया
sakrodha iti taṃ matvā rājā pratyudyayau hariḥ
taṃ sadāro vinītātmā sugrīvaḥ plavagādhipaḥ
pūjayā pratijagrāha prīyamāṇastadarhayā
- 14
तम् अब्रवीद्रामवचः सौमित्रिर् अकुतोभयः
स तत्सर्वम् अशेषेण श्रुत्वा प्रह्वः कृताञ्जलिः
tam abravīdrāmavacaḥ saumitrir akutobhayaḥ
sa tatsarvam aśeṣeṇa śrutvā prahvaḥ kṛtāñjaliḥ
- 15
सभृत्यदारो राजेन्द्र सुग्रीवो वानराधिपः
इदम् आह वचः प्रीतो लक्ष्मणं नरकुञ्जरम्
sabhṛtyadāro rājendra sugrīvo vānarādhipaḥ
idam āha vacaḥ prīto lakṣmaṇaṃ narakuñjaram
- 16
नास्मि लक्ष्मण दुर्मेधा न कृतघ्नो न निर्घृणः
श्रूयतां यः प्रयत्नो मे सीतापर्येषणे कृतः
nāsmi lakṣmaṇa durmedhā na kṛtaghno na nirghṛṇaḥ
śrūyatāṃ yaḥ prayatno me sītāparyeṣaṇe kṛtaḥ
- 17
दिशः प्रस्थापिताः सर्वे विनीता हरयो मया
सर्वेषां च कृतः कालो मासेनागमनं पुनः
diśaḥ prasthāpitāḥ sarve vinītā harayo mayā
sarveṣāṃ ca kṛtaḥ kālo māsenāgamanaṃ punaḥ
- 18
यैर् इयं सवना साद्रिः सपुरा सागराम्बरा
विचेतव्या मही वीर सग्रामनगराकरा
yair iyaṃ savanā sādriḥ sapurā sāgarāmbarā
vicetavyā mahī vīra sagrāmanagarākarā
- 19
स मासः पञ्चरात्रेण पूर्णो भवितुम् अर्हति
ततः श्रोष्यसि रामेण सहितः सुमहत्प्रियम्
sa māsaḥ pañcarātreṇa pūrṇo bhavitum arhati
tataḥ śroṣyasi rāmeṇa sahitaḥ sumahatpriyam
- 20
इत्युक्तो लक्ष्मणस्तेन वानरेन्द्रेण धीमता
त्यक्त्वा रोषम् अदीनात्मा सुग्रीवं प्रत्यपूजयत्
ityukto lakṣmaṇastena vānarendreṇa dhīmatā
tyaktvā roṣam adīnātmā sugrīvaṃ pratyapūjayat
- 21
स रामं सहसुग्रीवो माल्यवत्पृष्ठम् आस्थितम्
अभिगम्योदयं तस्य कार्यस्य प्रत्यवेदयत्
sa rāmaṃ sahasugrīvo mālyavatpṛṣṭham āsthitam
abhigamyodayaṃ tasya kāryasya pratyavedayat
- 22
इत्येवं वानरेन्द्रास्ते समाजग्मुः सहस्रशः
दिशस्तिस्रो विचित्याथ न तु ये दक्षिणां गताः
ityevaṃ vānarendrāste samājagmuḥ sahasraśaḥ
diśastisro vicityātha na tu ye dakṣiṇāṃ gatāḥ
- 23
आचख्युस्ते तु रामाय महीं सागरमेखलाम्
विचितां न तु वैदेह्या दर्शनं रावणस्य वा
ācakhyuste tu rāmāya mahīṃ sāgaramekhalām
vicitāṃ na tu vaidehyā darśanaṃ rāvaṇasya vā
- 24
गतास्तु दक्षिणाम् आशां ये वै वानरपुंगवाः
आशावांस्तेषु काकुत्स्थः प्राणान् आर्तो ऽप्यधारयत्
gatāstu dakṣiṇām āśāṃ ye vai vānarapuṃgavāḥ
āśāvāṃsteṣu kākutsthaḥ prāṇān ārto 'pyadhārayat
- 25
द्विमासोपरमे काले व्यतीते प्लवगास्ततः
सुग्रीवम् अभिगम्येदं त्वरिता वाक्यम् अब्रुवन्
dvimāsoparame kāle vyatīte plavagāstataḥ
sugrīvam abhigamyedaṃ tvaritā vākyam abruvan
- 26
रक्षितं वालिना यत्तत्स्फीतं मधुवनं महत्
त्वया च प्लवगश्रेष्ठ तद्भुङ्क्ते पवनात्मजः
rakṣitaṃ vālinā yattatsphītaṃ madhuvanaṃ mahat
tvayā ca plavagaśreṣṭha tadbhuṅkte pavanātmajaḥ
- 27
वालिपुत्रो ऽङ्गदश्चैव ये चान्ये प्लवगर्षभाः
विचेतुं दक्षिणाम् आशां राजन्प्रस्थापितास्त्वया
vāliputro 'ṅgadaścaiva ye cānye plavagarṣabhāḥ
vicetuṃ dakṣiṇām āśāṃ rājanprasthāpitāstvayā
- 28
तेषां तं प्रणयं श्रुत्वा मेने स कृतकृत्यताम्
कृतार्थानां हि भृत्यानाम् एतद्भवति चेष्टितम्
teṣāṃ taṃ praṇayaṃ śrutvā mene sa kṛtakṛtyatām
kṛtārthānāṃ hi bhṛtyānām etadbhavati ceṣṭitam
- 29
स तद्रामाय मेधावी शशंस प्लवगर्षभः
रामश्चाप्यनुमानेन मेने दृष्टां तु मैथिलीम्
sa tadrāmāya medhāvī śaśaṃsa plavagarṣabhaḥ
rāmaścāpyanumānena mene dṛṣṭāṃ tu maithilīm
- 30
हनूमत्प्रमुखाश्चापि विश्रान्तास्ते प्लवंगमाः
अभिजग्मुर्हरीन्द्रं तं रामलक्ष्मणसंनिधौ
hanūmatpramukhāścāpi viśrāntāste plavaṃgamāḥ
abhijagmurharīndraṃ taṃ rāmalakṣmaṇasaṃnidhau

