27 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
इक्ष्वाकौ संस्थिते राजञ्शशादः पृथिवीम् इमाम्
प्राप्तः परमधर्मात्मा सो ऽयोध्यायां नृपो ऽभवत्
mārkaṇḍeya uvāca
ikṣvākau saṃsthite rājañśaśādaḥ pṛthivīm imām
prāptaḥ paramadharmātmā so 'yodhyāyāṃ nṛpo 'bhavat
- 2
शशादस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान्
अनेनाश्चापि काकुत्स्थः पृथुश्चानेनसः सुतः
śaśādasya tu dāyādaḥ kakutstho nāma vīryavān
anenāścāpi kākutsthaḥ pṛthuścānenasaḥ sutaḥ
- 3
विष्वगश्वः पृथोः पुत्रस्तस्माद् आर्द्रस्तु जज्ञिवान्
आर्द्रस्य युवनाश्वस्तु श्रावस्तस्तस्य चात्मजः
viṣvagaśvaḥ pṛthoḥ putrastasmād ārdrastu jajñivān
ārdrasya yuvanāśvastu śrāvastastasya cātmajaḥ
- 4
जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता
श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महाबलः
बृहदश्वसुतश्चापि कुवलाश्व इति स्मृतः
jajñe śrāvastako rājā śrāvastī yena nirmitā
śrāvastasya tu dāyādo bṛhadaśvo mahābalaḥ
bṛhadaśvasutaścāpi kuvalāśva iti smṛtaḥ
- 5
कुवलाश्वस्य पुत्राणां सहस्राण्येकविंशतिः
सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः
kuvalāśvasya putrāṇāṃ sahasrāṇyekaviṃśatiḥ
sarve vidyāsu niṣṇātā balavanto durāsadāḥ
- 6
कुवलाश्वस्तु पितृतो गुणैर् अभ्यधिको ऽभवत्
समये तं ततो राज्ये बृहदश्वो ऽभ्यषेचयत्
कुवलाश्वं महाराज शूरम् उत्तमधार्मिकम्
kuvalāśvastu pitṛto guṇair abhyadhiko 'bhavat
samaye taṃ tato rājye bṛhadaśvo 'bhyaṣecayat
kuvalāśvaṃ mahārāja śūram uttamadhārmikam
- 7
पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु बृहदश्वो महीपतिः
जगाम तपसे धीमांस्तपोवनम् अमित्रहा
putrasaṃkrāmitaśrīstu bṛhadaśvo mahīpatiḥ
jagāma tapase dhīmāṃstapovanam amitrahā
- 8
अथ शुश्राव राजर्षिं तम् उत्तङ्को युधिष्ठिर
वनं सम्प्रस्थितं राजन्बृहदश्वं द्विजोत्तमः
atha śuśrāva rājarṣiṃ tam uttaṅko yudhiṣṭhira
vanaṃ samprasthitaṃ rājanbṛhadaśvaṃ dvijottamaḥ
- 9
तम् उत्तङ्को महातेजाः सर्वास्त्रविदुषां वरम्
न्यवारयद् अमेयात्मा समासाद्य नरोत्तमम्
tam uttaṅko mahātejāḥ sarvāstraviduṣāṃ varam
nyavārayad ameyātmā samāsādya narottamam
- 10
उत्तङ्क उवाच
भवता रक्षणं कार्यं तत्तावत्कर्तुम् अर्हसि
निरुद्विग्ना वयं राजंस्त्वत्प्रसादाद्वसेमहि
uttaṅka uvāca
bhavatā rakṣaṇaṃ kāryaṃ tattāvatkartum arhasi
nirudvignā vayaṃ rājaṃstvatprasādādvasemahi
- 11
त्वया हि पृथिवी राजन्रक्ष्यमाणा महात्मना
भविष्यति निरुद्विग्ना नारण्यं गन्तुम् अर्हसि
tvayā hi pṛthivī rājanrakṣyamāṇā mahātmanā
bhaviṣyati nirudvignā nāraṇyaṃ gantum arhasi
- 12
पालने हि महान्धर्मः प्रजानाम् इह दृश्यते
न तथा दृश्यते ऽरण्ये मा ते भूद्बुद्धिर् ईदृशी
pālane hi mahāndharmaḥ prajānām iha dṛśyate
na tathā dṛśyate 'raṇye mā te bhūdbuddhir īdṛśī
- 13
ईदृशो न हि राजेन्द्र धर्मः क्वचन दृश्यते
प्रजानां पालने यो वै पुरा राजर्षिभिः कृतः
रक्षितव्याः प्रजा राज्ञा तास्त्वं रक्षितुम् अर्हसि
īdṛśo na hi rājendra dharmaḥ kvacana dṛśyate
prajānāṃ pālane yo vai purā rājarṣibhiḥ kṛtaḥ
rakṣitavyāḥ prajā rājñā tāstvaṃ rakṣitum arhasi
- 14
निरुद्विग्नस्तपश्चर्तुं न हि शक्नोमि पार्थिव
ममाश्रमसमीपे वै समेषु मरुधन्वसु
nirudvignastapaścartuṃ na hi śaknomi pārthiva
mamāśramasamīpe vai sameṣu marudhanvasu
- 15
समुद्रो वालुकापूर्ण उज्जानक इति स्मृतः
बहुयोजनविस्तीर्णो बहुयोजनम् आयतः
samudro vālukāpūrṇa ujjānaka iti smṛtaḥ
bahuyojanavistīrṇo bahuyojanam āyataḥ
- 16
तत्र रौद्रो दानवेन्द्रो महावीर्यपराक्रमः
मधुकैटभयोः पुत्रो धुन्धुर्नाम सुदारुणः
tatra raudro dānavendro mahāvīryaparākramaḥ
madhukaiṭabhayoḥ putro dhundhurnāma sudāruṇaḥ
- 17
अन्तर्भूमिगतो राजन्वसत्यमितविक्रमः
तं निहत्य महाराज वनं त्वं गन्तुम् अर्हसि
antarbhūmigato rājanvasatyamitavikramaḥ
taṃ nihatya mahārāja vanaṃ tvaṃ gantum arhasi
- 18
शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम्
त्रिदशानां विनाशाय लोकानां चापि पार्थिव
śete lokavināśāya tapa āsthāya dāruṇam
tridaśānāṃ vināśāya lokānāṃ cāpi pārthiva
- 19
अवध्यो देवतानां स दैत्यानाम् अथ रक्षसाम्
नागानाम् अथ यक्षाणां गन्धर्वाणां च सर्वशः
अवाप्य स वरं राजन्सर्वलोकपितामहात्
avadhyo devatānāṃ sa daityānām atha rakṣasām
nāgānām atha yakṣāṇāṃ gandharvāṇāṃ ca sarvaśaḥ
avāpya sa varaṃ rājansarvalokapitāmahāt
- 20
तं विनाशय भद्रं ते मा ते बुद्धिर् अतो ऽन्यथा
प्राप्स्यसे महतीं कीर्तिं शाश्वतीम् अव्ययां ध्रुवाम्
taṃ vināśaya bhadraṃ te mā te buddhir ato 'nyathā
prāpsyase mahatīṃ kīrtiṃ śāśvatīm avyayāṃ dhruvām
- 21
क्रूरस्य स्वपतस्तस्य वालुकान्तर्हितस्य वै
संवत्सरस्य पर्यन्ते निःश्वासः सम्प्रवर्तते
यदा तदा भूश्चलति सशैलवनकानना
krūrasya svapatastasya vālukāntarhitasya vai
saṃvatsarasya paryante niḥśvāsaḥ sampravartate
yadā tadā bhūścalati saśailavanakānanā
- 22
तस्य निःश्वासवातेन रज उद्धूयते महत्
आदित्यपथम् आवृत्य सप्ताहं भूमिकम्पनम्
सविस्फुलिङ्गं सज्वालं सधूमं ह्यतिदारुणम्
tasya niḥśvāsavātena raja uddhūyate mahat
ādityapatham āvṛtya saptāhaṃ bhūmikampanam
savisphuliṅgaṃ sajvālaṃ sadhūmaṃ hyatidāruṇam
- 23
तेन राजन्न शक्नोमि तस्मिन्स्थातुं स्व आश्रमे
तं विनाशय राजेन्द्र लोकानां हितकाम्यया
लोकाः स्वस्था भवन्त्वद्य तस्मिन्विनिहते ऽसुरे
tena rājanna śaknomi tasminsthātuṃ sva āśrame
taṃ vināśaya rājendra lokānāṃ hitakāmyayā
lokāḥ svasthā bhavantvadya tasminvinihate 'sure
- 24
त्वं हि तस्य विनाशाय पर्याप्त इति मे मतिः
तेजसा तव तेजश्च विष्णुर् आप्याययिष्यति
tvaṃ hi tasya vināśāya paryāpta iti me matiḥ
tejasā tava tejaśca viṣṇur āpyāyayiṣyati
- 25
विष्णुना च वरो दत्तो मम पूर्वं ततो वधे
यस्तं महासुरं रौद्रं वधिष्यति महीपतिः
तेजस्तं वैष्णवम् इति प्रवेक्ष्यति दुरासदम्
viṣṇunā ca varo datto mama pūrvaṃ tato vadhe
yastaṃ mahāsuraṃ raudraṃ vadhiṣyati mahīpatiḥ
tejastaṃ vaiṣṇavam iti pravekṣyati durāsadam
- 26
तत्तेजस्त्वं समाधाय राजेन्द्र भुवि दुःसहम्
तं निषूदय संदुष्टं दैत्यं रौद्रपराक्रमम्
tattejastvaṃ samādhāya rājendra bhuvi duḥsaham
taṃ niṣūdaya saṃduṣṭaṃ daityaṃ raudraparākramam
- 27
न हि धुन्धुर्महातेजास्तेजसाल्पेन शक्यते
निर्दग्धुं पृथिवीपाल स हि वर्षशतैर् अपि
na hi dhundhurmahātejāstejasālpena śakyate
nirdagdhuṃ pṛthivīpāla sa hi varṣaśatair api

